Kü thuËt sinh s¶n nh©n t¹o vμ −¬ng nu«i c¸ R« ®ång (
Anabas testudineus
Bloch, 1792) ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long
NguyÔn V¨n TriÒu, D−¬ng Nhùt Long, Lam Mü Lan,
Hå Mü H¹nh, NguyÔn Anh TuÊn
Khoa Thñy s¶n - Tr−êng §¹i häc CÇn Th¬
I. §Æt vÊn ®Ò
C¸ r« ®ång (Anabas testudineus Bloch, 1792) dÔ nu«i, cã chÊt l−îng thÞt th¬m ngon, Ýt x−¬ng
vµ cã gi¸ trÞ th−¬ng phÈm cao. HiÖn nay c¸ r« ®ång lµ ®èi t−îng thñy s¶n ®ang ®−îc nu«i phæ biÕn
ë c¸c tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ gÇn ®©y ®ang ph¸t triÓn ë vïng miÒn §«ng Nam bé. Do
nguån c¸ gièng ngoµi tù nhiªn kh«ng ®ñ cung cÊp cho c¸c hÖ thèng nu«i, nghiªn cøu sinh s¶n
nh©n t¹o, chñ ®éng nguån gièng, gãp phÇn c¶i thiÖn thu nhËp cho ng−êi n«ng d©n ë vïng ®ång
b»ng s«ng Cöu Long vµ c¸c vïng l©n cËn lµ ®iÒu cÇn thiÕt.
II. VËt liÖu vμ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
ThÝ nghiÖm 1: Sinh s¶n nh©n t¹o
- Nu«i vç thµnh thôc c¸ bè mÑ:
C¸ bè mÑ cã nguån gèc tõ huyÖn An Biªn, tØnh Kiªn Giang vµ t¹i CÇn Th¬. C¸ ®−îc nu«i
trong lång l−íi plastic cã kÝch th−íc 2 × 2.5 × 2 m, c¸ cì 7 - 10 con/kg, mËt ®é th¶ lµ 5 kg/m3.
Trong qu¸ tr×nh nu«i dïng thøc ¨n cã hµm l−îng protein tõ 30 - 32% víi khÈu phÇn thøc ¨n tõ
1.5 - 2% träng l−îng c¸/ngµy.
- KÝch thÝch c¸ sinh s¶n:
C¸c lo¹i hormone ®−îc sö dông lµ HCG, LH-RHa vµ n·o thïy c¸ chÐp víi liÒu l−îng ë
c¸c møc kh¸c nhau:
B¶ng 1. KÝch thÝch c¸ r« ®ång sinh s¶n b»ng c¸c lo¹i hormone víi liÒu l−îng kh¸c nhau
BÓ composite
NghiÖm thøc 1 2 3 4 5
HCG (UI/kg)
LH-RH (g/kg)
N·o thïy (mg/kg)
1500
40
8
2000
50
9
2500
60
10
3000
70
11
3500
80
12
B»ng ph−¬ng ph¸p tiªm mét liÒu quyÕt ®Þnh duy nhÊt ®Ó kÝch thÝch c¸ c¸i sinh s¶n, riªng
c¸ ®ùc liÒu sö dông chØ b»ng 1/3 ®Õn 1/2 liÒu sö dông cho c¸ c¸i. Tû lÖ c¸ ®ùc vµ c¸i tham gia
sinh s¶n lµ 1:1.
ThÝ nghiÖm 2: ¦¬ng c¸ bét
ThÝ nghiÖm gåm 3 nghiÖm thøc cã mËt ®é −¬ng kh¸c nhau: 500; 1.000 vµ 1.500 c¸
bét/m3 víi 3 lÇn lÆp l¹i. ThÝ nghiÖm ®−îc bè trÝ ngÉu nhiªn trªn bÓ vµ trong ao ®Êt t¹i tr¹i c¸
thùc nghiÖm, (tr−êng §¹i häc CÇn Th¬). C¸ bét thÝ nghiÖm sau 3 ngµy tuæi tiÕn hµnh ®Õm vµ
chuyÓn sang bÓ −¬ng. C¸ ®−îc cung cÊp thøc ¨n 4 lÇn/ngµy, kÓ tõ ngµy tuæi thø 31 trë ®i c¸
®−îc cho ¨n 2 lÇn/ngµy.
B¶ng 2. Thøc ¨n vµ khÈu phÇn ¨n cho c¸ bét
Thêi gian Thµnh phÇn thøc ¨n KhÈu phÇn ¨n (%)
Tõ 1- 5 ngµy tuæi
Tõ 6- 15 ngµy tuæi
Tõ 16- 30 ngµy tuæi
Tõ 31- 45 ngµy tuæi
Lßng ®á trøng gµ nÊu chÝn
50% bét c¸ vµ 50% bét ®Ëu nµnh
50% bét c¸, 30% c¸m g¹o, 20% bét ®Ëu nµnh
30% bét c¸, 70% c¸m g¹o
50 - 60
30 - 50
8 - 10
5 - 7
ThÝ nghiÖm 3: Nu«i th©m canh c¸ r« ®ång trong ao ®Êt.
HÖ thèng ao nu«i th©m canh c¸. Gåm hai ao nu«i cã tæng diÖn tÝch lµ 3.770 m2, trong ®ã
ao 1 (3,500 m2), vµ ao 2 (270 m2) víi hai mËt ®é c¸ th¶ nu«i lµ 30 vµ 50 con/m2. Trong qu¸
tr×nh nu«i, nguån thøc ¨n cung cÊp cho c¸ ®−îc chÕ biÕn tõ phô phÕ phÈm nhµ m¸y chÕ biÕn
thñy s¶n hoÆc phô phÈm n«ng nghiÖp víi khÈu phÇn ¨n lµ 3 - 8%/tæng träng l−îng th©n/ngµy,
tïy theo sù t¨ng tr−ëng cña c¸ nu«i. Thêi gian nu«i c¸ lµ 6 th¸ng.
Thu thËp vµ ph©n tÝch sè liÖu
Trong qu¸ tr×nh thÝ nghiÖm, c¸c chØ tiªu vÒ nhiÖt ®é n−íc (oC) vµ hµm l−îng « xy hßa tan
(mg/l) ®−îc thu thËp hµng ngµy vµo lóc 7:30 s¸ng vµ 14 giê chiÒu. §Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng thÝ
nghiÖm vÒ sinh s¶n nh©n t¹o cña c¸, mét vµi th«ng sè kü thuËt ®−îc thu thËp vµ ph©n tÝch nh−:
tû lÖ sinh s¶n (%), søc sinh s¶n (sè l−îng trøng/ kg c¸ c¸i), tû lÖ thô tinh (%), tû lÖ në (%), tû
lÖ sèng cña c¸ bét (%) sau 3 ngµy tuæi vµ sè l−îng c¸ bét thu ®−îc (sè c¸ bét/kg c¸ c¸i). ThÝ
nghiÖm −¬ng c¸ r« ®ång, thêi gian thu mÉu lµ 15 ngµy/lÇn víi sè l−îng lµ 10 con/mÉu, riªng
víi c¸ nu«i th©m canh, mçi th¸ng thu mÉu mét lÇn víi sè l−îng c¸ 30 con/mÉu ®Ó kh¶o s¸t sù
t¨ng tr−ëng cña c¸ (t¨ng träng ngµy vµ tèc ®é t¨ng tr−ëng ®Æc biÖt). Tû lÖ sèng cña c¸ −¬ng
®−îc x¸c ®Þnh ë ngµy −¬ng thø 45. Sau cïng, tû lÖ sèng, s¶n l−îng vµ thu nhËp cña n«ng hé tõ
hÖ thèng c¸ nu«i th©m canh sÏ ®−îc ®¸nh gi¸ vµo cuèi chu kú nu«i (6 th¸ng). TÊt c¶ sè liÖu
®−îc thu thËp vµ ph©n tÝch víi phÇn mÒm Statistica 5.5 vµ Excel 6.0.
III. KÕt qu¶ vμ th¶o luËn
- Sö dông hormone HCG trong sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång:
KÕt qu¶ sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång b»ng sù kÝch thÝch bëi hormone HCG (UI/kg c¸) ë 5
møc liÒu l−îng kh¸c nhau ®−îc tr×nh bµy qua b¶ng 3:
B¶ng 3. Tû lÖ ®Î (%), søc sinh s¶n (sè l−îng trøng/ kg c¸ c¸i), tû lÖ thô tinh (%), tû lÖ në (%)
cña c¸ r« ®ång kÝch thÝch HCG
LiÒu l−îng toC Tû lÖ sinh
s¶n
Thêi gian
hiÖu øng Søc sinh s¶n Tû lÖ thô tinh Tû lÖ në
Hormone (%) (h) (Sè trøng/kg c¸) (%) (%)
1500 UI/kg 26 25 a 7:45 514.091a 97,2 a 98,9 a
2000 UI/kg 26 25 a 7:42 709.091b 97,0 a 98,3 a
2500 UI/kg 26 25 a 7:40 758.333
b 97,2 a 98,6 a
3000 UI/kg 26 100 b 7:13 658.864
b 97,2 a 98,9 a
3500 UI/kg 26 75 c 6:57 679.250
b 90,2 b 97,6 a
(a,b) c¸c gi¸ trÞ gièng nhau ë mçi cét sai kh¸c kh«ng cã ý nghÜa (p>0.05).
Tû lÖ ®Î thÊp nhÊt lµ 25% vµ søc sinh s¶n lµ 514.090 trøng/kg c¸ ë liÒu hormone 1,500
UI/kg. Kh«ng cã sù sai kh¸c cã ý nghÜa thèng kª (p > 0.05) vÒ søc sinh s¶n, tû lÖ thô tinh vµ
tû lÖ në gi÷a c¸c nghiÖm thøc cã liÒu l−îng hormone tõ 2000 - 3000UI/kg c¸. Søc sinh s¶n
cña c¸ biÕn ®éng cao nhÊt tõ 658.864 - 758.333 trøng/kg c¸ khi kÝch thÝch c¸ sinh s¶n c· liÒu
hormone tõ 2000 - 3000UI/kg c¸. Tû lÖ thô tinh tõ 97 - 97,2% vµ tû lÖ në tõ 98,3 - 98,9%,
Liªn hÖ ®Õn mét khÝa c¹nh hiÖu qu¶ trong vÊn ®Ò sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång, tû lÖ c¸ ®Î ®¹t
100% vµ søc sinh s¶n lµ 658.864 trøng/kg khi kÝch thÝch c¸ sinh s¶n ë 3000 UI/kg c¸ lµ tèt
nhÊt cho viÖc sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång cung cÊp cho c¸c hÖ thèng nu«i ë vïng ®ång b»ng
s«ng Cöu Long.
- Sö dông hormone LH-RHa trong sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång:
B¶ng 4. Tû lÖ ®Î (%), thêi gian hiÖu øng, søc sinh s¶n, tû lÖ thô tinh, tû lÖ në (%) cña c¸ r« ®ång
b»ng kÝch dôc tè LH-RHa
LiÒu l−îng
hormone toC Tû lÖ sinh
s¶n (%)
Thêi gian
hiÖu øng
(h)
Søc sinh s¶n
(trøng/kg c¸)
Tû lÖ thô
tinh
(%)
Tû lÖ në
(%)
40 μg/kg 26 75
a 7:57 774.583
a 92,9 a 99,6 a
50 μg/kg 26 100
b 7:19 763.515
a 94,8 a 98,7 a
60 μg/kg 26 100
b 7:06 709.091a 97,7 a 98,5 a
70 μg/kg 26 100
b 6:15 925.889
b 96,7 a 99,3 a
80 μg/kg 26 100
b 6:12 728.875
a 96,6 a 99, 2a
(a,b) gi¸ trÞ trong cïng mét cét sai kh¸c kh«ng cã ý nghÜa vÒ mÆt thèng kª (p>0.05).
Kh«ng cã sù sai kh¸c râ rÖt (p > 0.05) vÒ søc sinh s¶n, tû lÖ thô tinh, tû lÖ në khi dïng
kÝch dôc tè LH-RHa kÝch thÝch c¸ sinh s¶n ë c¸c liÒu l−îng kh¸c nhau tõ 40 - 60 μg/kg c¸.
Søc sinh s¶n cña c¸ r« ®ång dao ®éng tõ 709.091 - 925.889 trøng/kg c¸ c¸i. Thùc nghiÖm cho
thÊy, víi tû lÖ c¸ ®Î 100% vµ søc sinh s¶n ®¹t 925.889 trøng/kg c¸ c¸i, th× hµm l−îng kÝch dôc
tè LH-RHa ë møc 70 μg/kg sÏ kÝch thÝch c¸ sinh s¶n cho hiÖu qu¶ cao khi tiÕn hµnh cho c¸ r«
®ång sinh s¶n nh©n t¹o.
- Sinh s¶n nh©n t¹o c¸ r« ®ång b»ng n·o thïy thÓ c¸ chÐp:
B¶ng 5. Tû lÖ ®Î (%), thêi gian hiÖu øng, søc sinh s¶n vµ tû lÖ thô tinh vµ tû lÖ në (%) cña c¸ r« ®ång
khi sö dông n·o thïy c¸ chÐp
LiÒu l−îng
hormone toC Tû lÖ sinh
s¶n (%)
Thêi gian
hiÖu øng
(h)
Søc sinh s¶n
(Trøng/kg c¸)
Tû lÖ thô tinh
(%)
Tû lÖ në
(%)
8 mg/kg 27 100 a 5:45 822.416a 89,3 a 96,9a
9 mg/kg 27 100 a 5:45 762.689a 79,3 b 92,5a
10 mg/kg 27 98 a 5:40 831.704a 93,5 c 96,3a
11 mg/kg 27 80 b 6:05 776.914a 82,4ab 93,8a
12 mg/kg 27 75 b 5:50 842.045a 86,8a 90,3a
(a,b) c¸c gi¸ trÞ gièng nhau trong cïng mét cét sai kh¸c kh«ng cã ý nghÜa vÒ mÆt thèng kª (p>0.05).
Kh«ng cã sù sai kh¸c cã ý nghÜa vÒ mÆt thèng kª (p > 0,05) ë c¸c chØ tiªu søc sinh s¶n, tû
lÖ thô tinh vµ tû lÖ në khi kÝch thÝch c¸ r« ®ång sinh s¶n b»ng n·o thïy c¸ chÐp víi c¸c liÒu
l−îng tõ 8 - 12 mg/kg c¸. Søc sinh s¶n trung b×nh cña c¸ r« ®ång ë thÝ nghiÖm nµy dao ®éng
tõ 762.689 - 842.045 trøng/kg c¸. Søc sinh s¶n vµ tû lÖ thô tinh thÊp nhÊt lµ 762.689 trøng/kg
c¸ vµ 79,3% ghi nhËn ®−îc khi kÝch thÝch c¸ sinh s¶n ë møc hormone 9 mg/kg, vµ cao nhÊt lµ
831.704 trøng/kg c¸ vµ 93,5% khi sö dông møc hormone lµ 10 mg/kg c¸. Trªn c¬ së nh÷ng
th«ng sè nµy cho thÊy, khi sö dông n·o thïy c¸ chÐp ®Ó kÝch thÝch c¸ r« ®ång sinh s¶n ë møc
10 mg/kg c¸ sÏ mang l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt víi tû lÖ c¸ sinh s¶n lµ 98%.
- ¦¬ng c¸ bét r« ®ång:
Trong thêi gian −¬ng, c¸c chØ tiªu m«i tr−êng n−íc trong bÓ vµ ao −¬ng thÝ nghiÖm nh− nhiÖt
®é n−íc, hµm l−îng « xy hßa tan thay ®æi tõ 27 - 29,8°C; 3,12 - 4,6 ppm vµ 29 - 32°C, 2,0 - 3,44