
LIÊNTHÔNGHÒAGIẢI–TRỌNGTÀITRONGGIẢI
QUYẾTTRANHCHẤPTHƯƠNGMẠI,KINHNGHIỆM
MỘTSỐQUỐCGIAVÀKHUYẾNNGHỊCHOVIỆTNAM
PhùngTrọngQuế
Email:quept@hou.edu.vn
Ngàyt
òasoạnnhậnđượcbàibáo:08/07
/2024
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/01/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:23/01/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.529
Tómtắt:Liênthônghòagiải–trọngtàilàmộttrongnhữngxuthếpháttriểnđểhoàn
thiệnphápluậtvềcácphươngthứcgiảiquyếttranhchấpthươngmạihiệnnay,đặcbiệtlà
cácphươngthứcgiảiquyếttranhchấpngoàitòaán.Bàiviếtphântíchmộtsốvấnđềpháp
lývềliênthônghòagiải–trọngtàitrêncơsởđốisánhvớiquyđịnhpháplýcủamộtsốquốc
gianhưSingapore,CHLBĐức.Từđó,luậngiảivàđưaramộtsốkiếnnghịnhằmmụcđích
gópphầnhoànthiệnphápluậtvềliênthônghòagiải–trọngtàiởViệtNam.
Từkhóa:liênthônghòagiải–trọngtài,tranhchấpthươngmại,Med-Arb.
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđề
Giải quyết tranh chấp ngoài tòa án
(ADR)ngàycàngtrởthànhxuhướngphổ
biếntrênthếgiớidosựgiatăngcáctranh
chấp thương mại và yêucầu về tính hiệu
quả,linh hoạttrong giải quyết.Mộttrong
cácnộidungchínhcủaxuhướngnàychính
làviệcnhiềuquốcgiađãghinhậntronghệ
thốngphápluậtvềviệcbổsunghoặcsửađổi
cácluậtvềtrọngtài,hòagiải,thươnglượng
đểtạocơsởpháplýrõràngvàthúcđẩyviệc
sửdụngADR,trongđócónộidungluậthóa
môhìnhliênthônghòagiải-trọngtàiđểtạo
racáccơchếlinhhoạt,giúpviệcgiảiquyết
tranhchấpthươngmạingàycàngđượclinh
hoạt,đápứngđượcnhucầuthựctiễn.
Do vậy, việc nghiên cứu về liên
thônghòagiải–trọngtàitừkinhnghiệm
củamộtsốquốcgialàcơsởquantrọng
choviệchoànthiệnphápluậtvềgiảiquyết
tranh chấp thương mại nói chung, bao
gồm các phương thức ngoài tòa án như
hòagiải,trọngtài.
II.Cơsởlýthuyết
Bàibáosửdụngcơsởlýthuyếtvề
giảiquyếttranhchấpngoàitòaánđểlàm
nền tảng cho kết quả nghiên cứu.Theo
đó,trongquanhệtranhchấpthươngmại,
cácbênphảiđượcđảmbảoquyềntựđịnh
đoạt,cácphươngthứcADRđềudựatrên
niềmtinrằngcácgiảiquyếtnênđượcđưa
ratừbêntrongbởichínhcácbên,trêncơ
sởlợiíchcủahọ,chứkhôngphảiápđặt
lêncácbêntừbênngoài,trêncơsởquyền
củahọ.

III.Phươngphápnghiêncứu
Ngoài phương pháp luận như duy
vật biện chứng, duy vật lịch sử, tác giả
sử dụng các phương pháp nghiên cứu
cụ thể như phương pháp thu thậpthông
tin,phươngpháptổnghợp,phươngpháp
phântích…đểlàmrõcácvấnđềlýluận,
thựctiễncũng như giảipháp hoànthiện
quyđịnhvềliênthônghòagiải–trọngtài
tronggiảiquyếttranhchấpthươngmại.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1. Khái quát về liên thông hòa
giải – trọng tài trong giải quyết tranh
chấpthươngmại
Hòa giải và trọng tài đều là các
phươngthứcgiảiquyếttranhchấpthương
mại phổ biến và mang tính chất ngoài
tòaán(ADR).Đặcbiệttrongxuthếphát
triển toàn cầu của các phương thức giải
quyếttranhchấpngoàitòaánthìtrọngtài
thươngmạivàđặcbiệtlàhòagiảithương
mạicũngngàycàngđạtđượcnhiềubước
tiến quan trọng
, trở thành xu thế phát
triểnđượccácdoanhnghiệplựachọnđể
giảiquyếttranhchấpcủamình.
Hòa giải là một biện pháp truyền
thốngđểgiảiquyếtcáctranhchấptrong
đời sống xã hội trong đó có giải quyết
tranhchấpkinhdoanh,thươngmại.ỞHoa
Kỳ,rấtnhiềuTòaánquận,hạtyêucầucác
bên trước tiên phải đưa tranh chấp của
mình ra Trọng tài hoặc hòa giải. Tương
tựởAnh,cácbênđượckhuyếnkhíchsử
dụngmộtthủtụcgiảiquyếttranhchấplựa
chọntrướckhigiảiquyếtbằngTòaánmà
cụ thể là giải quyếtbằng hòa giải
. Bản
MinhPhương,(2018),Nângcaohiệuquảviệcsửdụnghòagiảithươngmại,https://dangcongsan.
vn/kinh-te/nang-cao-hieu-qua-viec-su-dung-hoa-giai-thuong-mai-470509.html
NguyễnTrầnPhú(2015),Ápdụngtậpquánthươngmạitronggiảiquyếttranhchấpthươngmạiở
HoaKỳ-MộtsốbàihọckinhnghiệmchoViệtNam,LuậnvănThạcsĩLuậthọc,TrườngĐạihọcLuật
HàNội,tr.20.
†
BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch),
partC.
chất của quá trình hòa giải là giúp thúc
đẩyviệcduytrìmốiquanhệgiữacácbên.
Quytrìnhhòagiảilinhhoạt,bảomậtvà
trongnhiềutrườnghợp,tiếtkiệmchiphí
vàthờigianhơncácquytrìnhgiảiquyết
tranhchấpkhácnhưkiệntụngtạiTòaán
vàtrọngtài.Vìnhữnglýdođó,hòagiải
thườngđượckhuyếnnghịsửdụngvàthậm
chíthườngkhuyếnkhíchcácbênsửdụng
trướckhiphảitiếnhànhcácthủtụcxétxử.
Trọng tài thương mại hay trọng tài
làphươngthứcgiảiquyếtthôngquahoạt
độngcủaTrọngtàiviênvớikếtquảcuối
cùnglàphánquyếttrọngtàibuộccácbên
tôntrọngvàthựchiện,làhìnhthứckếthợp
hàihòagiữayếutốthỏathuậnvàtàiphán.
Việc quyết định giải quyếttranh chấp do
chủthểthứba(trọngtàiviênhoặchộiđồng
trọngtàidocácbênlựachọn)đưara,cógiá
trịràngbuộccácbêntranhchấp.
Tuy nhiên, trên thực tế ở một số
quốcgiapháttriển,trọngtàivàhòagiải
đềucónhữnghạnchếcốhữunhấtđịnhvà
mộtsốđãđưaracácgiảiphápmangtính
chấtkếthợpđểtạonênmộtquytrìnhgiải
quyếttranhchấphiệuquảvàphùhợphơn
vớimongmuốn,nguyệnvọngcủacácbên
vớikỳvọngkếthợptínhquyếtđịnhcuối
cùngcủatrọngtàivớitínhlinhhoạtcủa
hòagiảinhằmđạtđượchiệuquảvàlợiích
tốtnhấtcủacảhaiquytrình
†
.Nhữngmô
hìnhhòagiải–trọngtài(Med–Arb)hay
trọngtài–hòagiải(Arb–Med)đượcsử
dụng rộng rãi trong thực tiễn giải quyết
tranh chấp đã phần nào chứng minh về
tính khả thi và hiệu quả của sự kết hợp
này,từđótạotiềnđềchocơchếliênthông
trọngtài–hòagiải(Med–Arb)rađờivà

dần được cáctrung tâmtrọngtàivàcác
bêntranhchấpưachuộng.
Liên thông hòa giải – trọng tài
(Med-Arb) là một quy trình giải quyết
tranhchấpkếthợpgiữahòagiảivàtrọng
tài.DạngphổbiếnnhấtcủaMed-Arblà
“trunglậpnhưnhau”trongđócácbênsử
dụngmộthòagiảiviên/trọngtàiviênkết
hợpvàchỉtiếnhànhphânxửbằngtrọng
tàinếuhọkhôngđạtđượcthỏathuậnhòa
giải
.Nhưvậy,cóthểthấyrằngliênthông
hòagiải-trọngtàithươngmạikhôngphải
làmộtphươngthứcgiảiquyếttranhchấp
thương mại mới,mà đây là một cơ chế
kếthợpgiữahaiphươngthứcgiảiquyết
tranhchấpthươngmại,baogồmhòagiải
và trọngtài,nhằmđảmbảohiệuquảvà
tínhkhảthicao.Hòagiảithươngmạilà
một quá trình giải quyết tranh chấp với
sựhỗtrợcủahòagiảiviêntrunglập,giúp
các bên thương lượng và đạt được thỏa
thuận trên tinh thần tự nguyện, bảo mật
và không ràng buộc pháp lý, trừ khi có
thỏathuậnđượccôngnhận.Trongkhiđó,
trọngtàithươngmạilàphươngthứcgiải
quyếttranhchấpthôngquamộthộiđồng
trọngtài,vớiphánquyếtcótínhràngbuộc
pháp lý tương đương vớibảnán tòaán,
được công nhận quốc tếtheo Công ước
NewYork1958.
Cơchếliênthônghòagiải-trọngtài
bắtđầubằngviệccácbêntiếnhànhhòa
giảinhằmtìmkiếmgiảiphápthânthiện,
giảmcăngthẳngvàduytrìmốiquanhệ
hợptác.Nếuhòagiảikhôngthànhcông,
tranhchấpsẽđượcchuyểnsanggiaiđoạn
trọng tài để giải quyết bằng một phán
quyếtràngbuộcpháplý.Cơchếnàymang
lạinhiềulợiíchnhưtốiưuhóachiphívà
thờigian,tăngcườnghiệuquảgiảiquyết
tranhchấp,vàlinhhoạttrongthiếtkếquy
trìnhtheonhucầucủacácbên.Đồngthời,
BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch).
BrianA. Pappas,2015, Med-Arb and the Legalization ofAlternativeDispute Resolution, (tạm
dịch).
việcbắtđầubằnghòagiảicũnggópphần
duytrìquan hệ hợp tác kinh doanh,tạo
tiềnđềchosựpháttriểnbềnvữngtrong
thươngmạitoàncầuhóa.
Cơchế liên thônghòa giải - trọng
tàitronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
mangnhữngđặcđiểmnổibậtsau:
Tínhlinhhoạt:Cơchếnàytíchhợp
cảhòagiảivàtrọngtài,tậndụngưuđiểm
của từng phương thức. Ban đầu, tranh
chấpđượcgiảiquyếtquahòagiảiđểtìm
kiếmgiảiphápthânthiện;nếukhôngđạt
được thỏa thuận, tranh chấp sẽ chuyển
sangtrọngtàiđểđưaraphánquyếtràng
buộcpháplý.
Tính cuối cùng hay hiệu quả: với
mụcđíchkếthợpgiữaphươngthứchòa
giảivàtrọngtài,tính“cuốicùng”củatrọng
tàiđược sửdụngnhư một “cây gậy”để
thúcđẩyhànhvitốttronghòagiải,trong
khitính“linhhoạt”củacáccuộcthảoluận
quatrunggiankhôngchínhthứcthúcđẩy
hiệuquảvàtiếtkiệmchiphísovớiviệc
sửdụng trọng tài
. Nếu hòagiải không
thành công, phán quyết của trọng tài sẽ
mangtínhràngbuộcpháplý,đượcthực
thitươngđươngbảnántòaánvàcógiá
trịquốctếtheoCôngướcNewYork1958.
Bêncạnhđó,cơchếliênthônghòagiải–
trọngtàisẽgiúpcácbêntranhchấptốiưu
chiphívàthờigian.Sovớiviệcthựchiện
riêng rẽ từng phương thức, cơ chế liên
thônggiúptiếtkiệmđángkểthờigianvà
chiphí,bởihòagiảicóthểnhanhchóng
giảiquyếttranhchấp,tránhphảibướcvào
trọngtàinếuđạtđượcthỏathuận.
4.2. Quy định về liên thông hòa
giải-trọngtàitheophápluậtSingapore
Liênthônggiữahòagiảivàtrọngtài
trongphápluậtSingapoređượcquyđịnh
mộtcáchrõràngvàhiệuquả,nhằmtạo

thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp
ngoài tòa án. Theo Đạo luật Trọng tài
Singapore (ArbitrationAct) và Đạo luật
HòagiảiSingapore(SingaporeMediation
Act), các bên có thể chuyển từ hòa giải
sangtrọngtàihoặcngượclạitùytheonhu
cầu,đảmbảotínhlinhhoạtvàhiệuquả.
Đặc biệt, Đạo luật Công ước Singapore
về hòa giải (Singapore Convention on
Mediation)năm2020,quyđịnhrằngcác
thỏathuậnđạtđượctừhòagiảicóthểđược
thựcthinhưphánquyếttrọngtàinếucác
bênđồngýchuyểnđổi.Cơchếnàyđược
hỗtrợbởisựkếthợpgiữacáctrungtâm
trọngtàivàhòagiảihàngđầunhưTrung
tâmTrọngtàiQuốctếSingapore(SIAC)
vàTrungtâmHòagiảiSingapore(SIMC).
PhápluậtSingaporequyđịnhvềliên
thông hòa giải - trọng tài được thể hiện
qua một số điều khoản quan trọng trong
cácvănbảnphápluậtnhư:LuậtTrọngtài
Singapore(ArbitrationAct)vàLuậtTrọng
tàiQuốctế(InternationalArbitrationAct),
Đạo luật Hòa giải Singapore (Singapore
MediationAct2017),CôngướcSingapore
về Hòa giải (Singapore Convention on
MediationAct2019).Theođó,trongquá
trìnhtrọngtài,cácbêncóquyềntạmdừng
quá trình trọng tài để tiến hành hòa giải
nếuhọđồngý.Thỏathuậnđạtđượctrong
hòagiảicóthểđượccáctrọngtàiviênghi
nhậnthànhphánquyếttrọngtàitheothỏa
thuận(consentaward),đảmbảotínhràng
buộc và khả năng thực thi
. Điều 19B
củaInternationalArbitrationActcũngcho
phépcácbênápdụngquytrình“Arb-Med-
Arb”(trọngtài-hòagiải-trọngtài),nơithỏa
thuận hòa giải có thể chuyểnthànhphán
quyếttrọngtài.Điềunàyđượcápdụngđặc
biệtkhitrọngtàidiễnratạiSingapore.Các
thỏathuậnhòagiảiđạtđượccóthểđược
đăng ký tại tòa án Singapore và có hiệu
Section16củaArbitrationAct(LuậtTrọngtài),Singapore
Điều12ĐạoluậtHòagiảiSingapore
††
SIACRules(2021Edition),Rule25.1và25.4
lựcpháplýnhưphánquyếtcủatòa.Nếu
cácbênđồngýchuyểnthỏathuậnhòagiải
thànhphánquyếttrọngtài,điềunàycũng
đượcchấpnhậntheoluật
.
Bên cạnh đó, một quy trình liên
thôngArb-Med-Arbcũngđãđượcđưara
củaTrungtâmtrọngtàiquốctếSingapore
(SIAC) và Trung tâm hòa giải thương
mại Singapore (SIMC). Theo đó, mặc
dùkhôngphảilàquyđịnhphápluật,cho
phéptạmdừngtrọngtàiđểtiếnhànhhòa
giảithôngquaSIMC.Nếuhòagiảithành
công,thỏathuậnsẽđượccáctrọngtàiviên
đưavàophánquyếttrọngtài
††
.
Điều này không chỉ tiết kiệm thời
gian,chiphímàcònkhuyếnkhíchcácbên
đạtđượcthỏathuậntrêncơsởthiệnchí,
đồngthờiđảmbảokhảnăngthựcthipháp
lýmạnhmẽ.Nhờsựhỗtrợcủaphápluật
vàcácthểchếchuyênnghiệp,Singapore
đã xâydựng một cơchế liên thônghòa
giải-trọngtàitiêntiến,tạoniềmtincho
cácbêntranhchấpquốctế.
PhápluậtSingaporekhôngquyđịnh
cứng nhắc việc táchbiệt hoàntoàn giữa
hòagiảiviênvàtrọngtàiviêntrongcác
vụviệcliênthônghòagiải-trọngtài.Tuy
nhiên, luật pháp Singapore cho phép và
quyđịnhrõvềkhảnăngmộtcánhâncó
thểđảmnhiệmvaitròkép(hòagiảiviên
vàtrọngtàiviên)trongmộtvụviệccụthể,
vớiđiềukiệnphảituânthủcácnguyêntắc
đảmbảotínhđồngthuận,tínhcôngbằng
và trunglập.Cụthểđiều62LuậtTrọng
tàiQuốctếvàLuậtHòagiảicủanướcnày
Nhông quy định bắt buộc phải tách biệt
giữahòagiảiviênvàtrọngtàiviênnhưng
nhấnmạnhyêucầuvềsựđồngýcủacác
bên,tínhbảomậtvànguyêntắccôngbằng
khichuyểnđổitừhòagiảisangtrọngtài
hoặcngượclại.

4.3.Quyđịnhvềliênthônghòagiải
–trọngtàitheophápluậtCHLBĐức
PhápluậtCộnghòaLiênbangĐức
quyđịnhchặtchẽvàhiệuquảvềliênthông
giữahòagiảivàtrọngtài,nhằmthúcđẩy
giải quyết tranh chấp ngoài tòa án dựa
trênsựđồngthuận.TheoĐạoluậtTrọng
tài Đức (German Arbitration Act), được
quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự
(Zivilprozessordnung - ZPO), các bên
tranh chấp có quyền chuyển từ hòa giải
sangtrọngtàihoặckếthợpcảhaiphương
thứcnày.Cụthể,Điều1031ZPOchophép
cácbênthỏathuậnđiềukhoảntrọngtàibao
gồmcảcácphươngthứcgiảiquyếttranh
chấpkhác,chẳnghạnnhưhòagiải.Trong
trườnghợpcácbêntạmdừngtrọngtàiđể
hòa giải, Điều 1053 ZPO quy định rằng
thỏathuậnđạtđượctrongquátrìnhhòagiải
cóthểđượcghinhậndướidạngphánquyết
trọng tài (Schiedsspruch), bảo đảm tính
ràngbuộcvàkhảnăngthihành.Bêncạnh
đó, Đạo luật Hòa giải (Mediationsgesetz
- MedG) nhấn mạnh sự hỗ trợ của hòa
giảitrongviệcđạtđượccácthỏathuậntự
nguyện,đồngthời cho phépáp dụngcác
giảiphápmangtínhpháplýnhưtrọngtài
đểđảmbảotínhthựcthi.Điều4MedGcó
quyđịnhcácthỏathuậnđạtđượctrongquá
trìnhhòagiảicóthểđượccôngnhậnvàthi
hành nếu các bên đồng thuận đưa chúng
vàocáccơchếràngbuộcpháplý,chẳng
hạnnhưtrọngtài.Ngoàira,phápluậtĐức
cũngchophépcácthẩmphánhoặctrọng
tàiviênđóngvaitròtrunggianhòagiải,tạo
điềukiệnlinhhoạtchocácbêngiảiquyết
tranh chấp. Pháp luật Đức không cấm
trọng tài viên đóng vai trò hòagiải viên
trongcùng mộtvụviệc,miễn là các bên
đồngý(theonguyêntắctựdothỏathuận
trongĐiều1031ZPO).Điềunàychophép
chuyểnđổilinhhoạtgiữahòagiảivàtrọng
tàitrongquátrìnhgiảiquyếttranhchấp.
https://quochoi.vn/tintuc/Pages/tin-hoat-dong-cua-quoc-hoi.aspx?ItemID=85949
BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch).
4.4.Đề xuất hoàn thiện phápluật
ViệtNamvềliênthônghòagiải–trọngtài
tronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
Việcquyđịnhhoặckhôngquyđịnh
về liên thông giữa hòa giải và trọng tài
trongcácvănbảnphápluậtthườngphản
ánh các mục tiêu và ưu tiên cụ thể của
từngquốcgiavàhệthốngphápluậtcủa
quốcgiađó.Hiệnnay,phápluậtViệtNam
vẫn chưa có những quy định cụ thể về
liênthônggiữahòagiảivàtrọngtàitrong
giảiquyếttranhchấpthươngmại.Đểđiều
chỉnhhoạtđộngcủatrọngtàithươngmại
làLuậtTrọngtàithương2010vàđạoluật
nàyđangtrongquátrìnhsửađổi,bổsung
.
Cònđốivớihòagiảithươngmại,chúngta
mớichỉcóNghịđịnhsố22/2027/NĐ-CP
vềhòagiảithươngmại,chưacóđạoluật
riêng biệt điều chỉnh về hoạt động này.
Theoquanđiểmcánhân,tácgiảủnghộ
việcquyđịnhliênthônghòagiải–trọng
tàitronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
ởViệtNamhiệnnaybởinhữngưuđiểm
cũng như xu thế hoàn thiện các phương
thức giải quyết tranh chấp thương mại
trong bốicảnh hiệnnay,đặc biệtlàcác
phươngthứcgiảiquyếttranhchấpngoài
tòaán(ADR).Cácưuđiểmcóthểkểra
đốivớicơchếliênthôngkếthợpnàylà
tínhlinhhoạt,tínhcuốicùngvàhiệuquả.
với
mụcđíchkếthợpgiữaphươngthức
hòagiảivàtrọngtài,tính“cuốicùng”của
trọngtàiđượcsửdụngnhưmột“câygậy”
để thúc đẩy hành vi tốt trong hòa giải,
trong khi tính “linh hoạt” của các cuộc
thảoluậnquatrunggiankhôngchínhthức
thúcđẩyhiệuquảvàtiếtkiệmchiphíso
vớiviệcsửdụngtrọngtài
.
Đểxâydựngcácquyđịnhphápluật
vềliênthônghòagiải-trọngtàitronggiải
quyếttranhchấpthươngmạiởViệtNam,
cầncânnhắccácyếutốpháplý,thựctiễn
và thông lệ quốctế, đồng thời đảm bảo

