
LIÊNTHÔNGHÒAGII–TRỌNGTÀITRONGGIẢI
QUYẾTTRANHCHẤPTHƯƠNGMẠI,KINHNGHIỆM
MTSỐQUỐCGIAVÀKHUYẾNNGHỊCHOVIỆTNAM
PhùngTrọngQuế
Email:quept@hou.edu.vn
Ngàyt
òasoạnnhậnđượcbàibáo:08/07
/2024
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/01/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:23/01/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.529
Tómtắt:Liênthônghòagiải–trọngtàilàmộttrongnhữngxuthếpháttriểnđểhoàn
thiệnphápluậtvềcácphươngthứcgiảiquyếttranhchấpthươngmạihiệnnay,đặcbiệtlà
cácphươngthứcgiảiquyếttranhchấpngoàitòaán.Bàiviếtphântíchmộtsốvấnđềpháp
vềliênthônghòagiải–trọngtàitrêncơsởđốisánhvớiquyđịnhpháplýcủamộtsốquốc
gianhưSingapore,CHLBĐức.Từđó,luậngiảivàđưaramộtsốkiếnnghịnhằmmụcđích
gópphầnhoànthiệnphápluậtvềliênthônghòagiải–trọngtàiởViệtNam.
Từkhóa:liênthônghòagiải–trọngtài,tranhchấpthươngmại,Med-Arb.
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđ
Giải quyết tranh chấp ngi tòa án
(ADR)ngàycàngtrởthànhxuhướngphổ
biếntnthếgiidosựgiatăngcáctranh
chp thương mại và yêucầu về nh hiu
quả,linh hoạttrong giải quyết.Mộttrong
cnộidungchínhcủaxuhướngnàychính
làviệcnhiềuquốcgiađãghinhậntronghệ
thngpháplutvềviệcbổsunghoặcsửađổi
cluậtvềtrọngtài,hòagiải,thươnglượng
đểtạocơsởpháprõngthúcđẩyviệc
sửdụngADR,trongđócónộidungluậta
mônhliênthôngagiải-trọngiđểto
racáccơchếlinhhoạt,giúpviệcgiảiquyết
tranhchấptơngmạingàycàngđượclinh
hoạt,đápứngđượcnhucầuthctiễn.
Do vậy, việc nghiên cứu về liên
thônghòagiải–trọngtàitừkinhnghiệm
củamộtsốquốcgialàcơsởquantrọng
choviệchoànthiệnphápluậtvềgiảiquyết
tranh chấp thương mại nói chung, bao
gồm các phương thức ngoài tòa án như
hòagiải,trọngtài.
II.Cơsởlýthuyết
ibáosửdụngcơsởlýthuyếtvề
giảiquyếttranhchấpngoàitòaánđểlàm
nền tảng cho kết quả nghiên cứu.Theo
đó,trongquanhệtranhchấpthươngmại,
cácbênphảiđượcđảmbảoquyềntựđịnh
đoạt,cácphươngthứcADRđềudựatrên
niềmtinrằngcácgiảiquyếtnênđượcđưa
ratừbêntrongbởichínhcácbên,trêncơ
sởlợiíchcủahọ,chứkhôngphảiápđặt
ncácbêntừbênngoài,trêncơsởquyền
củahọ.

III.Phươngphápnghiêncứu
Ngoài phương pháp luận như duy
vật biện chứng, duy vật lịch sử, tác giả
sử dụng các phương pháp nghiên cứu
cụ thể như phương pháp thu thậpthông
tin,phươngpháptổnghợp,phươngpháp
phântích…đểlàmrõcácvấnđềlýluận,
thựctiễncũng như giảipháp hoànthiện
quyđịnhvềliênthônghòagiải–trọngtài
tronggiiquyếttranhchấpthươngmại.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1. Khái quát về liên thông hòa
giải – trọng tài trong giải quyết tranh
chấpthươngmại
Hòa giải và trọng i đều là các
phươngthứcgiảiquyếttranhchấpthương
mại phổ biến và mang tính chất ngoài
tòaán(ADR).Đặcbiệttrongxuthếphát
trin toàn cầu của các phương thức giải
quyếttranhchấpngoàitòaánthìtrọngtài
thươngmạivàđặcbiệtlàhòagiảithương
mạicũngngàycàngđạtđượcnhiềubước
tiến quan trọng
, trở thành xu thế phát
trinđượccácdoanhnghiệplựachọnđể
giảiquyếttranhchấpcủamình.
Hòa giải là một biện pháp truyền
thốngđểgiảiquyếtcáctranhchấptrong
đời sống xã hội trong đó có giải quyết
tranhchấpkinhdoanh,thươngmại.ỞHoa
Kỳ,rấtnhiềuTòaánquận,hạtyêucầucác
n trước tiên phải đưa tranh chấp của
mình ra Trọng tài hoặc hòa giải. Tương
tựởAnh,cácbênđượckhuyếnkhíchsử
dụngmộtthủtụcgiảiquyếttranhchấplựa
chọntrướckhigiảiquyếtbằngTòaánmà
cụ thể là giải quyếtbằng hòa giải
. Bản
MinhPhương,(2018),ngcaohiệuquảviệcsửdụnghòagiảithươngmại,https://dangcongsan.
vn/kinh-te/nang-cao-hieu-qua-viec-su-dung-hoa-giai-thuong-mai-470509.html
NguyễnTrầnPhú(2015),Ápdụngtậpquánthươngmạitronggiảiquyếttranhchấpthươngmạiở
HoaKỳ-MộtsốbàihọckinhnghiệmchoViệtNam,LuậnvănThạcsĩLuậthọc,TrườngĐạihọcLuật
HàNội,tr.20.
BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch),
partC.
chất của quá trình hòa giải là giúp thúc
đẩyviệcduytrìmốiquanhệgiữacácbên.
Quytrìnhagiảilinhhoạt,bảomậtvà
trongnhiềutrườnghợp,tiếtkiệmchiphí
thờigianhơncácquytrìnhgiảiquyết
tranhchấpkhácnhưkiệntụngtạiTòaán
trọngtài.Vìnhữnglýdođó,agiải
thườngđượckhuyếnnghịsdụngvàthậm
chíthườngkhuyếnkhíchcácbênsửdụng
trướckhiphảitiếnhànhcácthủtụcxétxử.
Trọng tài thương mại hay trọng i
làphươngthứcgiảiquyếtthôngquahoạt
độngcủaTrọngiviênvớikếtquảcuối
cùnglàphánquyếttrọngibuộccácbên
tôntrọngvàthựchiện,lànhthứckếthợp
hàihòagiữayếutốthỏathuậnvàtàiphán.
Việc quyết định giải quyếttranh chấp do
chủthểthứba(trọngtàiviênhoặchộiđồng
trọngidocácbênlựachọn)đưara,cógiá
trịràngbuộccácbêntranhchấp.
Tuy nhiên, trên thực tế ở một số
quốcgiapháttriển,trọngtàivàhòagiải
đềucónhữnghạnchếcốhữunhấtđịnhvà
mộtsốđãđưaracácgiảiphápmangtính
chấtkếthợpđểtạonênmộtquytrìnhgiải
quyếttranhchấphiệuquảvàphùhợphơn
vớimongmuốn,nguyệnvọngcủacácbên
vớikỳvọngkếthợptínhquyếtđịnhcuối
cùngcủatrọngtàivớitínhlinhhoạtcủa
hòagiảinhằmđạtđượchiệuquảvàlợiích
tốtnhấtcủacảhaiquytrình
.Nhữngmô
hìnhhòagiải–trọngtài(Med–Arb)hay
trọngtài–hòagiải(Arb–Med)đượcsử
dụng rộng rãi trong thực tiễn giải quyết
tranh chấp đã phần nào chứng minh về
tính khả thi và hiệu quả của sự kết hợp
y,từđótạotiềnđềchocơchếliênthông
trọngtài–hòagiải(Med–Arb)rađờivà

dần được cáctrung tâmtrọngtàivàcác
ntranhchấpưachuộng.
Liên thông hòa giải – trọng tài
(Med-Arb) là một quy trình giải quyết
tranhchấpkếthợpgiữahòagiảivàtrọng
i.DạngphổbiếnnhấtcủaMed-Arblà
“trunglậpnhưnhau”trongđócácbênsử
dụngmộthòagiảiviên/trọngtàiviênkết
hợpvàchỉtiếnhànhphânxửbằngtrọng
inếuhọkhôngđạtđượcthỏathuậnhòa
giải
.Nhưvậy,cóthểthấyrằngliênthông
hòagiải-trọngtàithươngmạikhôngphải
mộtphươngthứcgiảiquyếttranhchấp
thương mại mới,mà đây là một cơ chế
kếthợpgiữahaiphươngthứcgiảiquyết
tranhchấpthươngmại,baogồmhòagiải
trọngtài,nhằmđảmbảohiệuquảvà
tínhkhảthicao.Hòagiảithươngmạilà
một quá trình giải quyết tranh chấp với
sựhỗtrợcủahòagiảiviêntrunglập,giúp
các bên thương ợng và đạt được thỏa
thuận trên tinh thần tự nguyện, bảo mật
không ràng buộc pháp lý, trừ khi có
thỏathuậnđượccôngnhận.Trongkhiđó,
trọngtàitơngmạilàphươngthứcgiải
quyếttranhchấpthôngquamộthộiđồng
trọngtài,vớiphánquyếtcótínhràngbuộc
pháp lý ơng đương vớibảnán tòaán,
được công nhận quốc tếtheo Công ước
NewYork1958.
Cơchếliênthônghòagiải-trọngtài
bắtđầubằngviệccácbêntiếnhànhhòa
giảinhằmtìmkiếmgiảiphápthânthiện,
giảmcăngthẳngvàduytrìmốiquanhệ
hợptác.Nếuhòagiảikhôngthànhcông,
tranhchấpsẽđượcchuyểnsanggiaiđoạn
trọng tài để giải quyết bằng một phán
quyếtràngbuộcpháplý.Cơchếnàymang
lạinhiềuliíchnhưtốiưuhóachiphívà
thờigian,tăngcườnghiệuquảgiảiquyết
tranhchấp,vàlinhhoạttrongthiếtkếquy
trìnhtheonhucầucủacácbên.Đồngthời,
BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch).

BrianA. Pappas,2015, Med-Arb and the Legalization ofAlternativeDispute Resolution, (tạm
dịch).
việcbắtđầubằnghòagiảicũnggópphần
duytrìquan hệ hợp tác kinh doanh,tạo
tiềnđềchosựpháttriểnbềnvữngtrong
thươngmạitoàncầuhóa.
Cơchế liên thônghòa giải - trọng
itronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
mangnhữngđặcđiểmnổibậtsau:
nhlinhhoạt:Cơchếnàytíchhợp
cảhòagiảivàtrọngtài,tậndụngưuđiểm
của từng phương thức. Ban đầu, tranh
chấpđượcgiảiquyếtquahòagiảiđểtìm
kiếmgiảiphápthânthiện;nếukhôngđạt
được thỏa thuận, tranh chấp sẽ chuyển
sangtrọngtàiđểđưaraphánquyếtràng
buộcpháplý.
nh cuối cùng hay hiệu quả: với
mụcđíchkếthợpgiữaphươngthứchòa
giảivàtrọngtài,tính“cuốicùng”củatrọng
iđược sửdụngnhư một “cây gậy”để
thúcđẩyhànhvitốttronghòagiải,trong
khitính“linhhoạt”củacáccuộcthảoluận
quatrunggiankhôngchínhthứcthúcđẩy
hiệuquảvàtiếtkiệmchiphísovớiviệc
sửdụng trọng tài

. Nếu hòagiải không
thành công, phán quyết của trọng tài sẽ
mangtínhràngbuộcpháplý,đượcthực
thiơngđươngbảnántòaánvàcógiá
trquốctếtheoCôngướcNewYork1958.
ncạnhđó,cơchếliênthônghòagiải–
trọngtàisẽgiúpcácbêntranhchấptốiưu
chiphívàthờigian.Sovớiviệcthựchiện
riêng rẽ từng phương thức, cơ chế liên
thônggiúptiếtkiệmđángkểthờigianvà
chiphí,bởihòagiảicóthểnhanhchóng
giảiquyếttranhchấp,tránhphảiớcvào
trọngtàinếuđạtđượcthỏathuận.
4.2. Quy định về liên thông hòa
giải-trọngtàitheophápluậtSingapore
Liênthônggiữahòagiảivàtrọngtài
trongphápluậtSingapoređượcquyđịnh
mộtcáchrõràngvàhiệuquả,nhằmtạo

thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp
ngoài tòa án. Theo Đạo luật Trọng tài
Singapore (ArbitrationAct) Đạo luật
HòagiảiSingapore(SingaporeMediation
Act), các bên có thể chuyển từ hòa giải
sangtrọngtàihoặcngượclạitùytheonhu
cầu,đảmbảotínhlinhhoạtvàhiệuquả.
Đặc biệt, Đạo luật Công ước Singapore
về hòa giải (Singapore Convention on
Mediation)năm2020,quyđịnhrằngcác
thỏathuậnđạtđượctừhòagiảicóthểđược
thựcthinhưphánquyếttrọngtàinếucác
nđồngýchuyểnđổi.Cơchếnàyđược
hỗtrợbởisựkếthợpgiữacáctrungtâm
trọngtàivàhòagiảihàngđầunhưTrung
mTrọngtàiQuốctếSingapore(SIAC)
TrungtâmHòagiảiSingapore(SIMC).
PhápluậtSingaporequyđịnhvềliên
thông hòa giải - trọng tài được thể hiện
qua một số điều khoản quan trọng trong
cácnbảnphápluậtnhư:LuậtTrọngtài
Singapore(ArbitrationAct)vàLuậtTrọng
tàiQuốctế(InternationalArbitrationAct),
Đạo luật Hòa giải Singapore (Singapore
MediationAct2017),CôngướcSingapore
về Hòa gii (Singapore Convention on
MediationAct2019).Theođó,trongquá
trìnhtrọngtài,cácncóquyềntạmdừng
quá trình trọng tài để tiến hành hòa giải
nếuhọđồngý.Thỏathuậnđạtđượctrong
hòagiảithểđưcctrọngtàiviênghi
nhậnthànhphánquyếttrọngitheothỏa
thuận(consentaward),đảmbảonhràng
buộc và khả năng thực thi

. Điều 19B
củaInternationalArbitrationActngcho
phépcácbênápdụngquytrình“Arb-Med-
Arb”(trọngtài-hòagiải-trọngtài),nơithỏa
thuận hòa giải có thể chuyểnthànhphán
quyếttrọngtài.Điềuyđượcápdụngđặc
biệtkhitrọngtàidiễnratạiSingapore.Các
thỏathuậnhòagiảiđạtđượccóthểđược
đăng ký tại tòa án Singapore có hiệu

Section16củaArbitrationAct(LuậtTrọngtài),Singapore

Điu12ĐạoluậtHòagiảiSingapore
††
SIACRules(2021Edition),Rule25.1và25.4
lựcpháplýnhưphánquyếtcatòa.Nếu
cácbênđồngýchuyểnthỏathuậnhòagiải
thànhphánquyếttrọngtài,điềunàycũng
đượcchấpnhntheoluật

.
n cạnh đó, một quy trình liên
thôngArb-Med-Arbcũngđãđượcđưara
củaTrungtâmtrọngtàiquốctếSingapore
(SIAC) và Trung tâm hòa giải thương
mại Singapore (SIMC). Theo đó, mặc
dùkhôngphảilàquyđịnhphápluật,cho
phéptạmdừngtrọngtàiđểtiếnhànhhòa
giảithôngquaSIMC.Nếuhòagiảithành
công,thỏathuậnsẽđượccáctrọngtàiviên
đưavàophánquyếttrọngtài
††
.
Điu này không chỉ tiết kiệm thời
gian,chiphímàcònkhuyếnkhíchcácbên
đạtđượcthỏathuậntrêncơsởthiệnchí,
đồngthờiđảmbảokhảnăngthựcthipháp
lýmạnhmẽ.Nhờsựhỗtrợcủaphápluật
cácthểchếchuyênnghiệp,Singapore
đã xâydựng một cơchế liên thônghòa
giải-trọngtàitiêntiến,tạoniềmtincho
cácbêntranhchấpquốctế.
PhápluậtSingaporekhôngquyđịnh
cứng nhắc việc táchbiệt hoàntoàn giữa
hòagiảiviênvàtrọngtàiviêntrongcác
vụviệcliênthônghòagiải-trọngtài.Tuy
nhiên, luật pháp Singapore cho phép và
quyđịnhrõvềkhảnăngmộtcánhâncó
thểđảmnhiệmvaitròkép(hòagiảiviên
trọngtàiviên)trongmộtvụviệccụthể,
vớiđiềukiệnphảituânthủcácnguyêntắc
đảmbảotínhđồngthuận,tínhcôngbằng
trunglập.Cụthểđiều62LuậtTrọng
iQuốctếvàLuậtHòagiảicủanướcnày
Nhông quy định bắt buộc phải tách biệt
giữahòagiảiviênvàtrọngtàiviênnhưng
nhấnmạnhyêucầuvềsựđồngýcủacác
n,tínhbảomậtvànguyêntắccôngbằng
khichuyểnđổitừhòagiảisangtrọngtài
hoặcngượclại.

4.3.Quyđịnhvềliênthônghòagiải
–trọngtàitheophápluậtCHLBĐức
PhápluậtCộnghòaLiênbangĐức
quyđịnhchặtchẽvàhiệuquảvềliênthông
giữahòagiảivàtrọngi,nhằmthúcđẩy
giải quyết tranh chấp ngoài a án dựa
trênsựđồngthun.TheoĐạoluậtTrọng
tài Đức (German Arbitration Act), được
quy đnh trong Bộ luật Tố tụng Dân sự
(Zivilprozessordnung - ZPO), c bên
tranh chấp quyền chuyển từ hòa giải
sangtrọngihoặckếthợpcảhaiphương
thứcnày.Cụthể,Điều1031ZPOchophép
cácnthỏathuậnđiềukhoảntrọngtàibao
gồmcảcphươngthứcgiảiquyếttranh
chấpkhác,chẳnghạnnhưhòagiải.Trong
trườnghợpcácbêntạmdngtrọngtàiđể
hòa giải, Điều 1053 ZPO quy định rằng
thỏathuậnđạtđượctrongquátrìnhagiải
cóthểđượcghinhndướidạngphánquyết
trọng tài (Schiedsspruch), bảo đảm tính
ràngbuộckhảnăngthihành.Bêncạnh
đó, Đo luật a giải (Mediationsgesetz
- MedG) nhấn mạnh s hỗ trợ của a
giảitrongviệcđạtđượccthỏathuậntự
nguyện,đồngthời cho phépáp dụngc
giảiphápmangnhpháplýnhưtrọngtài
đểđảmbảotínhthựcthi.Điều4MedGcó
quyđịnhcácthỏathuậnđạtđượctrongquá
trìnhhòagiảicóthểđượccôngnhậnvàthi
hành nếu c n đồng thuận đưa chúng
vàocáccơchếràngbucpháp,chẳng
hạnnhưtrọngtài.Ngoàira,phápluậtĐức
cũngchophépcácthmphánhoặctrọng
tàiviênđóngvaitròtrunggianhòagiải,tạo
điềukiệnlinhhoạtchocácbêngiảiquyết
tranh chấp. Pháp luật Đức không cấm
trọng tài viên đóng vai trò hòagiải viên
trongcùng mộtvụviệc,miễn là các n
đồngý(theonguyêntắctựdothỏathuận
trongĐiều1031ZPO).Điềunàychophép
chuyểnđổilinhhoạtgiữaagiảivàtrọng
tàitrongquátrìnhgiảiquyếttranhchấp.

https://quochoi.vn/tintuc/Pages/tin-hoat-dong-cua-quoc-hoi.aspx?ItemID=85949

BrianA.Pappas,2015,Med-ArbandtheLegalizationofAlternativeDisputeResolution,(tạmdịch).
4.4.Đề xuất hoàn thiện phápluật
ViệtNamvềliênthônghòagiải–trọngtài
tronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
Việcquyđịnhhoặckhôngquyđịnh
về liên thông giữa hòa giải và trọng tài
trongcácvănbảnphápluậtthưngphản
ánh các mục tiêu và ưu tiên cụ thể của
từngquốcgiavàhệthốngphápluậtcủa
quốcgiađó.Hinnay,phápluậtViệtNam
vẫn chưa có những quy định cụ thể về
liênthônggiữahòagiảivàtrọngtàitrong
giảiquyếttranhchấpthươngmại.Đểđiều
chỉnhhoạtđộngcủatrọngtàithươngmại
LuậtTrọngtàithương2010vàđạoluật
yđangtrongquátrìnhsửađổi,bổsung

.
Cònđốivớihòagiảithươngmại,chúngta
mớichỉcóNghịđịnhsố22/2027/NĐ-CP
vềhòagiảithươngmại,chưacóđạoluật
riêng biệt điều chỉnh về hoạt động này.
Theoquanđiểmcánhân,tácgiảủnghộ
việcquyđịnhliênthônghòagiải–trọng
itronggiảiquyếttranhchấpthươngmại
ởViệtNamhiệnnaybởinhữngưuđiểm
cũng như xu thế hoàn thiện các phương
thức giải quyết tranh chấp thương mại
trong bốicảnh hiệnnay,đặc biệtlàcác
phươngthứcgiảiquyếttranhchấpngoài
tòaán(ADR).Cácưuđiểmcóthểkểra
đốivớicơchếliênthôngkếthợpnàylà
tínhlinhhoạt,tínhcuốingvàhiệuquả.
với
mụcđíchkếthợpgiữaphươngthức
hòagiảivàtrọngtài,tính“cuốicùng”của
trọngtàiđượcsửdụngnhưmột“câygậy”
để thúc đẩy hành vi tốt trong hòa giải,
trong khi tính “linh hoạt” của các cuộc
thảoluậnquatrunggiankhôngchínhthức
thúcđẩyhiệuquảvàtiếtkiệmchiphíso
vớiviệcsửdụngtrọngtài

.
Đểxâydựngcácquyđịnhphápluật
vềliênthônghòagiải-trọngtàitronggiải
quyếttranhchấpthươngmạiởViệtNam,
cầncânnhắccácyếutốpháplý,thựctiễn
thông lệ quốctế, đồng thời đảm bảo