LOẠN THẦN DO RƯỢU
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
- Rượu gây ra nhiều tác hại về mặt cơ thể và tâm thần. Theo thống kê của Tổ chức
y tế thế giới (TCYTTG) loạn thần do rượu chiếm 10% các trường hợp nghiện rượu
mãn tính.
- Thuật ngữ loạn thần do rượu được xác định bởi loạn thần xuất hiện và phát triển
do hậu quả tác dụng trực tiếp của rượu lên não. Loạn thần phát triển chủ yếu do
nhiễm độc rượu lâu dài gây tổn thương các cơ quan nội tạng và rối loạn chuyển
hoá trong cơ thể. Loạn thần xuất hiện không những do ngộ độc rượu khi nồng độ
rượu cao trong cơ thể mà ngay cả khi lượng rượu trong máu không có hoặc có rất
thấp (Wictor M., 1953 ).
- Về lâm sàng loạn thần do rượu có thể chia ra: sảng rượu, ảo giác do rượu, hoang
tưởng do rượu, hội chứng Korsakov do rượu, bệnh não do rượu v.v...(Sumski N.
G., 1963 ).
- Ảo giác do rượu là hình thái lâm sàng thường gặp sau sảng rượu, chiếm 5,6 -
22,5% các loạn thần có liên quan đến nghiện rượu mãn tính (Marozov G. V.,
1974). Tuổi bị bệnh thường gặp ở lứa tuổi 30 - 40 tuổi (Achte K., 1969). Ảo giác
thường xuất hiện sau 10 năm uống rượu (Katralv.A. K., 1973). Tiến triển của ảo
giác do rượu có thể cấp, kéo dài và có thể ảo giác mãn tính (Sumski N.G., 1983).
- Hoang tưởng do rượu thường gặp sau sảng rượu và ảo giác do rượu, chiếm 1%
loạn thần do rượu (Achte, 1969). Về lâm sàng có paranoid do rượu và paranoia do
rượu (hay gặp nhất là hoang tưởng ghen tuông).
- Xác định đặc điểm lâm sàng của loạn thần do rượu với hoang tưởng và ảo giác
chiếm ưu thế, chẩn đoán đúng và điều trị tích cực là hết sức cần thiết trong lâm
sàng tâm thần học.
II/ SƠ LƯỢC LỊCH SỬ QUAN NIỆM, PHÂN LOẠI HOANG TƯỞNG VÀ
ẢO GIÁC DO RƯỢU:
Hoang tưởng do rượu và ảo giác do rượu được biết đến từ lâu nhưng không được
chú ý nhiều như sảng rượu và các bệnh não do rượu.
Nhiều tác giả coi hoang tưởng, ảo giác là những thể riêng biệt trong loạn thần do
rượu. Marozov lại cho rằng hoang tưởng chỉ là một hình thái trong ảo giác do
rượu. Một số tác giả chỉ nhấn mạnh các hoang tưởng paranoia mà quên đi các
hoang tưởng paranoid do rượu. Có tác giả lại quá mở rộng đưa vào hoang tưởng
do rượu cả sảng rượu và say rượu bệnh lí.
Các tác giả Anh - Pháp quan niệm hoang tưởng, ảo giác là những biến chứng của
nghiện rượu nghiện rượu mãn tính nên chỉ chú ý nghiên cứu về nghiện rượu mà ít
quan tâm tới hoang tưởng, ảo giác do rượu.
Một số tác giả Đức (Meyer E., 1904) lại coi hoang tưởng, ảo giác do rượu là
những thể tâm thần phân liệt tiềm tàng có khởi phát muộn, về sau có một số ý kiến
phản đối quan niệm này.
Một số tác giả nghiên cứu nhằm xác định sự khác nhau giữa hoang tưởng, ảo giác
do rượu và tâm thần phân liệt.
Một số tác giả Nga (Sumski N. G) xếp hoang tưởng, ảo giác vào 2 trong số 4 thể
cổ điển của loạn thần do rượu, mô tả kỹ hoang tưởng, ảo giác do rượu và đã chia
hoang tưởng, ảo giác do rượu thành những thể nhỏ theo lâm sàng và tiến triển.
Gần đây theo bảng phân loại quốc tế lần thứ 10 (ICD.10) hoang tưởng và ảo giác
do rượu là hậu quả của nhiễm độc rượu lâu dài, là biến chứng của nghiện rượu
mãn tính.
Theo cách phân loại cổ điển thì ảo giác do rượu được chia ra ảo giác cấp, ảo giác
kéo dài và ảo giác mãn tính. ảo giác cấp tính là những ảo giác tồn tại từ vài ngày
đến 1 tháng. ảo giác kéo dài là những ảo giác tồn tại từ 1 đến 6 tháng. ảo mãn tính
là những ảo giác tồn tại trên 6 tháng.
Hoang tưởng do rượu được chia ra paranoid do rượu và paranoia do rượu.
Paranoid do rượu gồm có các hoang tưởng khác nhau có thể cấp tính, có thể kéo
dài. Paranoia do rượu chủ yếu nghiên cứu về hoang tưởng ghen tuông do rượu.
Trong ICD-10 hoang tưởng và ảo giác do rượu xếp vào mục rối loạn loạn thần do
rượu (F10.5), trong đó hoang tưởng chiếm ưu thế ở mục F10.51 và ảo giác chiếm
ưu thế ở mục F10.52.
Trong DSM- IV của Mỹ, hoang tưởng và ảo giác do rượu được xếp vào mục rối
loạn loạn thần do rượu (291), trong đó ảo giác chiếm ưu thế ở mục (291.3) và
hoang tưởng chiếm ưu thế ở mục (291.5).
III/ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG:
1. Các yếu tố thúc đẩy.
- Đa số các tác giả đều thừa nhận loạn thần do rượu với hoang tưởng và ảo giác
chiếm ưu thế thường gặp ở lứa tuổi 30 – 40 tuổi (chiếm 61,3% số bệnh nhân).
- Tỉ lệ nam : nữ có khác biệt (4:1). Theo nghiên cứu của Marozov G.V. Hoang
tưởng do rượu chủ yếu gặp ở nam giới, còn ảo giác do rượu gặp ở nữ nhiều hơn ở
nam. ở nước ta hoang tưởng và ảo giác do rượu rất ít gặp ở nữ.
- Loạn thần do rượu với hoang tưởng và ảo giác chiếm ưu thế thường gặp ở những
người nghiện rượu mãn tính sau 10 năm (chiếm 61,5% trường hợp), thường gặp ở
những người có học vấn thấp và nghề nghiệp không ổn định, thường ở trong hoàn
cảnh gia đình có người thân nghiện rượu.
2. Đặc điểm khởi phát.
Loạn thần do rượu với hoang tưởng và ảo giác chiếm ưu thế có thể khởi phát cấp
tính hay từ từ. Giai đoạn tiền triệu ngắn với khí sắc hoang tưởng, ảo tưởng lời nói
và lo âu.
Đa số tác giả cho rằng khởi phát cấp tính đạt đến đỉnh cao của bệnh trong khoảng
vài giờ đến vài ngày (92,4% các trường hợp khởi phát cấp tính trong khoảng vài
ngày).
3. Biểu hiện lâm sàng.
a) Ảo giác: thường là những ảo giác thật, có thể có nhiều ảo giác trên một bệnh
nhân, có thể có ảo thanh, ảo thị, ảo giác xúc giác, ảo khứu v.v...
- Ảo thanh hay gặp nhất ở bệnh nhân, ảo thanh phần lớn được phát triển trên nền
tảng những rối loạn khác kèm theo, đôi khi ảo thanh xuất hiện vào ngày cuối cùng
của cơn uống rượu. ảo thanh thường xuất hiện vào chiều tối và lúc thiêm thiếp
ngủ. Có thể là ảo thanh thô sơ hay ảo thanh lời nói.