i
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
LÊ TRẦN NGUYÊN VŨ
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT
TÍNH GÂY ĐỘC TẾ BÀO CỦA HAI LOÀI MACARANGA
INDICA VÀ MACARANGA DENTICULATA HỌ THẦU
DẦU (EUPHORBIACEAE) Ở VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
HÀ NỘI – 2022
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
ii
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
--------------------------
LÊ TRẦN NGUYÊN VŨ
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT
TÍNH GÂY ĐỘC TẾ BÀO CỦA HAI LOÀI MACARANGA
INDICA VÀ MACARANGA DENTICULATA HỌ THẦU
DẦU (EUPHORBIACEAE) Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành: Hóa Hữu cơ
Mã số: 9 44 01 14
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. PGS.TSKH. PHẠM VĂN CƯỜNG
2. TS. TRẦN ĐĂNG THẠCH
HÀ NỘI - 2022
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
iii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan:
Đây là công trình nghiên cứu khoa học mang tính độc lập của riêng tôi và
nhóm nghiên cứu, dưới sự hướng dẫn của thầy PGS.TSKH. Phạm Văn Cường và TS.
Trần Đăng Thạch.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, một phần đã được công
bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành trong nước, quốc tế và được sự đồng ý
của nhóm nghiên cứu.
Hà Nội, ngày tháng năm 2022
Tác giả luận án
Lê Trần Nguyên Vũ
iv
LỜI CẢM ƠN
Luận án này được hoàn thành tại Viện Hóa sinh biển - Viện Hàn lâm Khoa
học và Công nghệ Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được
nhiều sự giúp đỡ quý báu của quý thầy cô, các nhà khoa học, đồng nghiệp, bạn bè
và gia đình:
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và lòng kính trọng nhất tới thầy hướng dẫn
khoa học PGS.TSKH. Phạm Văn Cường, người đã định hướng nghiên cứu, đã tận
tâm hướng dẫn, động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong
suốt thời gian thực hiện luận án.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến TS. Trần Đăng Thạch, là thầy đồng hướng dẫn.
Đặc biệt, gửi lời cảm ơn tới các nhà khoa học, quý thầy cô, đã đọc, đánh giá, nhận
xét, để luận án được hoàn thiện.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Học viện Khoa học Công nghệ,
đồng cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Hóa sinh biển đã quan tâm, giúp đỡ và đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn đến quý anh chị em ở phòng Tổng hợp hữu cơ,
phòng Nghiên cứu cấu trúc đặc biệt là: PGS.TS. Đoàn Thị Mai Hương, PGS.TS
Nguyễn Xuân Nhiệm, PGS.TS Lê Nguyễn Thành, TS. Nguyễn Thị Minh Hằng, TS.
Bùi Hữu Tài, ThS. Vũ Văn Nam,.v.v. đã có những lời khuyên bổ ích, những góp ý
quý báo cho tôi trong việc thực hiện và hoàn thiện luận án.
Tôi xin cảm ơn Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp kinh phí nghiên cứu cho
đề tài độc lập cấp Nhà nước, mã số ĐTĐLCN.14/16 và Chương trình hợp tác quốc
tế Pháp - Việt “Phòng thí nghiệm hợp tác Pháp - Việt về Hóa học các hợp chất tự
nhiên (NAPTROCHEMLAB)”.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới những nhà khoa
học tâm huyết, gia đình, đồng nghiệp, toàn thể bạn bè, người thân,.v.v. đã luôn quan
tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Xin trân trọng cảm ơn !!!
v
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG..................................................................................................... x
DANH MỤC HÌNH..................................................................................................... xi
ĐẶT VẤN ĐỀ...............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN.......................................................................................4
1.1. Sơ lược về thực vật họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).......................................... 4
1.2. Sơ lược về thực vật chi Mã rạng (Macaranga)..................................................5
1.2.1. Sơ lược về loài Mã rạng ấn (Macaranga indica)............................................... 6
1.2.2. Sơ lược về loài Mã rạng răng (Macaranga denticulata)....................................7
1.3. Các nghiên cứu về hóa sinh học của chi Mã rạng (Macaranga)..................... 8
1.3.1. Nhóm chất flavonoid...........................................................................................9
1.3.2. Nhóm chất terpenoid......................................................................................... 22
1.3.3. Nhóm chất stilbene............................................................................................25
1.4. Tình hình nghiên cứu hóa sinh học từ loài mã rạng ở Việt Nam..................31
1.4.1. Tình hình nghiên cứu loài Mã rạng ấn (M. indica).......................................... 31
1.4.2. Tình hình nghiên cứu về loài Mã rạng răng (M. denticulata).......................... 31
CHƯƠNG 2. THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............33
2.1. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................................33
2.2. Phương pháp nghiên cứu...................................................................................34
2.2.1. Phương pháp phân lập các hợp chất................................................................. 34
2.2.2. Phương pháp xác định cấu trúc.........................................................................34
2.2.3. Phương pháp thử hoạt tính................................................................................ 35
2.3. Phân lập các hợp chất từ hai loài M. indica và M. denticulata......................38
2.3.1. Phân lập các hợp chất từ lá loài Mã rạng ấn (M. indica)..................................38
2.3.2. Phân lập các hợp chất từ thân loài Mã rạng ấn (M. indica)..............................43
2.3.3. Phân lập các hợp chất từ quả loài Mã rạng răng (M. denticulata)................... 46
2.4. Hằng số vật lý và dữ liệu phổ của các hợp chất đã phân lập ....................... 49
2.4.1. Hằng số vật lý của các hợp chất phân lập từ lá loài M. indica................... 49
2.4.1.1. Hợp chất MIL1 (Macarindicin I): 6-Prenyl-3′,4′-(2-methoxydihydrofurano)
kaempferol (hợp chất mới)..............................................................................49
2.4.1.2. Hợp chất MIL2 (Macarindicin II): 6-Prenyl-3′,4′-(2-hydroxyisopropyl-3-
hydroxydihydro-furano)kaempferol (hợp chất mới)...................................... 49
2.4.1.3. Hợp chất MIL3 (Macarindicin III): 6-Prenyl-3′,4′-(2,2-dimethyl3,4-dihydro-
xydihydropyrano)kaempferol (hợp chất mới)................................................ 49
2.4.1.4. Hợp chất MIL4 (Macarindicin IV): 3′-Prenyl-6,7-(2-hydroxyisopropyl-
dihydrofurano)kaempferol (hợp chất mới)..................................................... 49
2.4.1.5. Hợp chất MIL5: Macarindicin D (hợp chất mới)..........................................49
2.4.1.6. Hợp chất MIL6: Macarindicin E (hợp chất mới).......................................... 49
2.4.1.7. Hợp chất MIL7: Macarindicin F (hợp chất mới)...........................................49
2.4.1.8. Hợp chất MIL8: Macadenathin B.................................................................. 49
2.4.1.9. Hợp chất MIL9: Glyasperin A....................................................................... 50
2.4.1.10. Hợp chất MIL10: Broussoflavonol F...........................................................50
2.4.1.11. Hợp chất MIL11: Vedelianin.......................................................................50
2.4.1.12. Hợp chất MIL12: Schweinfurthin E............................................................ 50