Luận án Tiến sĩ: Tổ chức dự án STEAM nhằm phát triển khả năng sáng tạo khoa học cho trẻ 5–6 tuổi ở trường mầm non

Tầm quan trọng của khả năng sáng tạo, đặc biệt là khả năng sáng tạo khoa học (KNSTKH), trong kỷ nguyên hiện đại là không thể phủ nhận, định hình tương lai cá nhân và xã hội. Giai đoạn mầm non, nhất là ở trẻ 5-6 tuổi, được xem là "thời kỳ vàng" để ươm mầm các năng lực tư duy bậc cao này. Tuy nhiên, tại Việt Nam, dù đã có sự quan tâm đến giáo dục STEAM và học tập theo dự án, vẫn còn tồn tại khoảng trống lớn về một quy trình tổ chức dự án STEAM hiệu quả, có kiểm chứng thực nghiệm, nhằm phát triển KNSTKH một cách có hệ thống cho đối tượng này. Luận án này đặt mục tiêu xây dựng, thử nghiệm và đánh giá một quy trình sư phạm tối ưu để thúc đẩy KNSTKH cho trẻ mầm non, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Giáo viên mầm non, cán bộ quản lý giáo dục mầm non, nhà nghiên cứu giáo dục, sinh viên ngành giáo dục mầm non, và phụ huynh quan tâm đến phát triển năng lực sáng tạo cho trẻ.

Luận án này giải quyết bài toán cấp thiết về việc phát triển khả năng sáng tạo khoa học (KNSTKH) cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non Việt Nam thông qua việc tổ chức dự án STEAM. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy, mặc dù KNSTKH được công nhận là yếu tố cốt lõi trong giáo dục hiện đại, vẫn thiếu các quy trình sư phạm được kiểm chứng và công cụ đo lường phù hợp để thúc đẩy KNSTKH ở độ tuổi này. Nghiên cứu thực hiện theo phương pháp hỗn hợp, kết hợp định lượng và định tính. Cụ thể, luận án đã tiến hành tổng quan lí thuyết, thích ứng và kiểm định bước đầu công cụ đo lường KNSTKH (SCT-P) phù hợp với bối cảnh Việt Nam, khảo sát thực trạng KNSTKH và các hoạt động giáo dục STEAM hiện hành tại các trường mầm non, đồng thời nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất một quy trình tổ chức dự án STEAM gồm ba giai đoạn (khởi xướng, triển khai, tổng kết), được thiết kế để kích thích sự tò mò, khuyến khích thử nghiệm, giải quyết vấn đề và phát huy tính độc đáo trong sản phẩm sáng tạo của trẻ. Quy trình này được kiểm chứng thông qua thực nghiệm sư phạm bán thực nghiệm với nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh quy trình dự án STEAM được đề xuất có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê lên sự phát triển tổng thể KNSTKH của trẻ 5-6 tuổi, đồng thời khẳng định tính khả thi và hiệu quả khi triển khai trong môi trường mầm non Việt Nam. Nghiên cứu cung cấp cơ sở lí luận vững chắc, một quy trình sư phạm cụ thể và công cụ đánh giá tiềm năng, đóng góp thiết thực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, trang bị cho trẻ nền tảng vững chắc để phát triển toàn diện.