Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Dạy đọc truyện ngắn cho học sinh trung học cơ sở theo đặc trưng thể loại

Trong bối cảnh Chương trình Ngữ văn 2018 đang chuyển dịch trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, việc dạy đọc văn bản, đặc biệt là truyện ngắn, cho học sinh trung học cơ sở theo đặc trưng thể loại trở nên cấp thiết. Truyện ngắn, với tính cô đọng, hàm súc và biểu tượng, đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành phẩm chất nhân văn, phát triển tư duy thẩm mĩ và sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên, thực tiễn dạy học hiện nay vẫn còn nặng về nội dung, chưa chú trọng đúng mức đến đặc trưng thể loại và phát triển năng lực người học. Do đó, nghiên cứu này đặt mục tiêu làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các biện pháp hiệu quả nhằm nâng cao năng lực đọc hiểu và cảm thụ văn học cho học sinh, khắc phục tính hàn lâm và phát huy vai trò chủ thể của người học.

Giáo viên Ngữ văn bậc trung học cơ sở, cán bộ quản lý giáo dục, nhà nghiên cứu về lí luận và phương pháp dạy học Ngữ văn, và sinh viên sư phạm Ngữ văn.

Luận án này tập trung nghiên cứu sâu sắc về lí luận và thực tiễn của việc dạy đọc truyện ngắn cho học sinh trung học cơ sở, với định hướng phát triển năng lực theo đặc trưng thể loại. Nghiên cứu chỉ ra rằng truyện ngắn là một thể loại văn học đặc biệt quan trọng, không chỉ truyền tải tri thức mà còn là công cụ hiệu quả để phát triển các năng lực thẩm mĩ, ngôn ngữ và tư duy phản biện cho học sinh, phù hợp với yêu cầu của Chương trình Ngữ văn 2018. Thực trạng dạy học hiện nay thường bỏ qua đặc trưng thể loại và chưa phát huy được tính chủ động của học sinh, dẫn đến nhu cầu cấp thiết phải đổi mới phương pháp giảng dạy. Để đạt được mục tiêu, nghiên cứu đã hệ thống hóa các lí thuyết liên quan đến truyện ngắn và phương pháp dạy đọc, tiến hành khảo sát thực tiễn giáo viên và học sinh tại các trường trung học cơ sở ở miền Đông Nam Bộ. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích lí luận, điều tra bảng hỏi, thực nghiệm sư phạm, thống kê và xử lí số liệu, quan sát, cùng phân tích sản phẩm học tập. Những đóng góp chính của luận án là hệ thống hóa lí thuyết dạy đọc truyện ngắn theo đặc trưng thể loại và đề xuất các biện pháp, kế hoạch bài dạy cụ thể, khả thi. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả dạy học, mà còn định hình năng lực ngôn ngữ, văn học và thẩm mĩ, góp phần đào tạo thế hệ học sinh phát triển toàn diện, có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.