LUẬN VĂN:
Giám sát thi hành án dân sự
ở Việt Nam hiện nay
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Để đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Đảng và
Nhà nước ta đã từng bước tiến hành cải cách về mặt tổ chức và hoạt động của các cơ
quan tư pháp, trong đó có cơ quan thi hành án dân sự. Nhằm đưa chủ trương của Đảng tại
Đại hội IX về cải cách tư pháp vào cuộc sống, trong những năm vừa qua, Đảng, Nhà
nước đã ban hành nhiều nghị quyết và các Luật liên quan đến cải cách tổ chức và hoạt
động của cơ quan tư pháp nói chung và cơ quan thi hành án dân sự nói riêng như: Nghị
quyết số 08/NQTW ngày 2/1/2002 của Bộ Chính trị về những nhiệm vụ trọng tâm của
công tác tư pháp trong thời gian tới, Chỉ thị số 20/2001/CT-TTg ngày 11/9/2001 của Thủ
tướng Chính phủ về tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, Nghị
quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến
năm 2020; Pháp lệnh Thi hành án dân sự sửa đổi năm 2004 và hàng loạt các văn bản
pháp luật có liên quan đến thi hành án dân sự khác. Những văn bản này đã tạo cơ sở pháp
lý cho việc đổi mới về tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự. Trên cơ sở
đó, nhiều bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án án (quyết định dân sự trong bản án
hình sự; bản án dân sự, hành chính, lao động, kinh tế...) đã được các cơ quan thi hành án
dân sự kịp thời đưa ra thi hành theo quy định của pháp luật đạt kết quả tương đối cao.
Điều này, đã góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, giữ gìn kỷ cương phép nước và
thực hiện dân chủ, công bằng xã hội.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong thi hành án dân sự vẫn còn
có những bất cập chưa được giải quyết kịp thời như: Hệ thống văn bản pháp luật nói
chung và các văn bản pháp luật thi hành án dân sự nói riêng vẫn còn nhiều khoảng trống,
chưa điều chỉnh hết các quan hệ phức tạp nảy sinh trong thực tiễn thi hành án dân sự; mô
hình tổ chức bộ máy các cơ quan thi hành án dân sự chưa thực sự khoa học..., trong đó có
một nguyên nhân quan trọng là giám sát thi hành án dân sự còn nhiều bất cập, chưa thực
sự trở thành công cụ bảo đảm thực hiện quyền lực nhà nước trong thi hành án dân sự. Do
đó, đã làm giảm hiệu lực, hiệu quả của thi hành án dân sự. Nhiều bản án, quyết định về
dân sự đã có hiệu lực pháp luật, nhưng không được tổ chức thi hành dứt điểm, đặc biệt,
tình trạng vi phạm pháp luật, tiêu cực, sách nhiễu trong tổ chức thi hành án dân sự vẫn
diễn ra nhiều. Đúng như phát biểu của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm tại Lễ
kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống ngành Tư pháp và Đại hội thi đua yêu nước ngành Tư
pháp lần thứ II tháng 8 năm 2005 là "thi hành án dân sự vẫn chưa có bước chuyển biến
đáng kể, vẫn còn sự phàn nàn của nhân dân đối với thi hành án dân sự", đã làm cho công
bằng xã hội không được đảm bảo ở mức độ cao, hiện tượng vi phạm quyền tự do, dân
chủ trong thi hành án dân sự vẫn còn xảy ra đã làm giảm sút lòng tin của quần chúng
nhân dân đối với các cơ quan thi hành án dân sự nói riêng và làm suy giảm hiệu quả, hiệu
lực của bộ máy nhà nước ta nói chung.
Xuất phát từ những lý do nêu trên cho thấy, giám sát thi hành án dân sự là một vấn
đề cần được quan tâm nghiên cứu một cách có hệ thống cả lý luận và thực tiễn. Vì vậy, tác
giả đã lựa chọn đề tài " Giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay " để làm đề tài
luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trước đây (trước tháng 7/1993), thi hành án dân sự được đặt dưới sự quản lý của
Tòa án, do Tòa án đảm nhiệm. Tuy nhiên, nhiệm vụ chính của Tòa án là xét xử. Vì vậy, thi
hành án dân sự như là việc làm "kiêm nhiệm" của Tòa án, nên thi hành án dân sự còn chưa
được quan tâm nghiên cứu, ít có những công trình khoa học hay các bài nghiên cứu của các
nhà khoa học đề cập đến thi hành án dân sự. Từ khi thi hành án dân sự được chuyển giao
sang cho Chính phủ thống nhất quản lý, vấn đề thi hành án dân sự đã được đặt ra và triển
khai nghiên cứu ở mức độ nhất định: Đề tài "Thừa phát lại" do Viện Nghiên cứu khoa học
Pháp lý Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp thực hiện; đề tài khoa
học cấp Bộ về "Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành án" do Cục quản lý Thi hành
án dân sự - Bộ Tư pháp chủ trì; Luận văn thạc sĩ Luật học "Một số vấn đề về tổ chức và hoạt
động thi hành án dân sự Việt Nam" của tác giả Trần Văn Quảng; Luận văn thạc sĩ Luật học
"Hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự" của Nguyễn Thanh Thủy; Đề tài khoa học cấp
nhà nước độc lập "Luận cứ khoa học và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức hoạt động thi
hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới" do Bộ Tư pháp chủ trì. Ngoài ra, còn một số công
trình khoa học khác được công bố trên các sách, tạp chí như: "Đối tượng giám sát thi hành
án của Quốc hội" của Trần Thanh Hương được đăng trên Tạp chí Lập pháp, số 2 năm 2003;
"Quan niệm về giám sát thực hiện quyền lực nhà nước" của Đào Trí úc đăng trên Tạp chí
Nhà nước và pháp luật, số 6/2003...
Những công trình nghiên cứu trên ở chừng mực nhất định có đề cập một số khía
cạnh của pháp luật về thi hành án dân sự, đề xuất cơ chế thuận tiện cho việc tiến hành các
hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự. Nhưng đến nay, chưa có một bài báo, công trình
nào đề cập và luận giải một cách cụ thể, trực tiếp hệ thống về giám sát thi hành án dân sự. Vì
vậy, luận văn là chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu tương đối có hệ thống, toàn diện về giám
sát thi hành án dân sự ở Việt Nam. Mặc dù vậy, những công trình được công bố trên đây là
những tài liệu tham khảo có giá trị để tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
3. Mục đích và nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích của luận văn
Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng, giám sát thi hành
án dân sự ở Việt Nam hiện nay, luận văn đưa ra một số quan điểm và giải pháp bảo đảm
giám sát giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ của luận văn
Để đạt được mục đích đã nêu trên, luận văn có một số nhiệm vụ sau:
- Phân tích cơ sở lý luận về giám sát thi hành án dân sự;
- Phân tích, đánh giá thực trạng giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay;
- Nêu một số quan điểm và giải pháp bảo đảm giám sát thi hành án dân sự ở Việt
Nam thời gian tới.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Giám sát thi hành án dân sự là đề tài nghiên cứu có nhiều nội dung khác nhau, trong
phạm vi luận văn này chỉ tập trung nghiên cứu khái niệm, đặc trưng, chủ thể, đối tượng, hình
thức, phương pháp, nội dung giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam. Trên cơ sở đó đề ra
những quan điểm và giải pháp bảo đảm giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam.
Do thời gian nghiên cứu có hạn, nên luận văn chỉ nghiên cứu giám sát thi hành án
dân sự từ năm 1989, thời điểm có Pháp lệnh Thi hành án dân sự đầu tiên đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận của luận văn
Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật và hoạt động giám sát của các cơ quan nhà
nước.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng với
các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích - tổng hợp, lịch sử - cụ thể và các phương
pháp nghiên cứu khác như: so sánh, thống kê, điều tra
xã hội,...
5. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn
Luận văn là chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu tương đối có hệ thống và toàn diện về
giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam. Vì vậy, luận văn có những điểm mới cụ thể là:
- Nghiên cứu xác định khái niệm giám sát thi hành án dân sự và những đặc trưng cơ
bản của giám sát thi hành án dân sự;
- Nghiên cứu đánh giá thực trạng hoạt động giám sát thi hành án dân sự. Trên cơ sở
đó chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân của giám sát thi hành án dân sự;
- Đưa ra một số quan điểm và đề xuất các giải pháp bảo đảm giám sát thi hành án
dân sự ở Việt Nam hiện nay.
6. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
