LUẬN VĂN:
Kinh tế thị trường và việc phát
triển kinh tế thị trường
Lời mở đầu
Nền kinh tế thị trường có ảnh hưởng lớn đến sự tốn tại và phát triển của từng quốc
gia từng dân tộc. Vấn đề nhà nước và thị trường là mối quan tâm hàng đầu của nhiều nhà
nghiên cứu kinh tế trong nhiều thập kỉ qua, do đó việc tìm tòi mô hình quản lý kinh tế
thích hợp và có hiệu quả hơn là vấn đề mà nhà nước ta và nhiều nước trên thế giới quan
tâm.
Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một yếu tố tất yếu
cơ bản của quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước ta. Trong những năm qua, nhờ có
đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng và nhà nước, nước ta đã thoát khỏi những khủng
hoảng, đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể,
chính trị xã hội ổn định, an ninh quốc phòng được giữ vững, từ một nền kinh tế quan liêu
bao cấp đã từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
dựa trên quy luật giá trị và tín hiệu cung cầu của thị trường.
Nội dung
I. Cơ sở lý luận:
1. Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường:
a. Sự cần thiết khách quan:
Bước vào thời kì quá độ, nền kinh tế do chế độ xã hội cũ để lại có nhiều thành
phần kinh tế xã hội cũ mà quá trình cải taọ lại kéo dài trong suốt thời kì quá độ mà trong
quá trình xây dựng phát triển xã hội mới xuất hiện nhiều thành phần kinh tế của xã hội
mới. Bước vào thời kì quá độ điểm xuất phát về lực lượng sản xuất, về năng suất lao
động là thấp và không đều nhau vì vậy phải có nhiều hình thức của quan hệ sản xuất cho
phù hợp với tính chất và trình độ khác nhau của lực lượng sản xuất.
Kinh tế hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó sản phẩm sản
xuất ra để trao đổi, để bán trên thị trường. Do đó kinh tế hàng hoá phát triển đến trình độ
cao đó là kinh tế thị trường. Trong kinh tế thị trường toàn bộ yếu tố đầu vào, đầu ra đều
thông qua thị trường vì vậy giữa hàng hoá và kinh tế không đồng nhất, chúng khác nhau
về trình độ phát triển và cơ bản có cùng nguồn gốc, bản chất. Cơ sở khách quan đó là:
- Do phân công lao động xã hội : phân công lao động xã hội là cơ sở chung của sản
xuất hàng hoá và nó không mất đi mà ngày càng phát triển cả về chiều rộng lẫn
chiều sâu. Sự chuyên môn hoá và hợp tác hoá ngày càng phát triển giữa các
ngành, các vùng, các thành phần kinh tế với nhau. Nhiều ngành nghề ra đời và
phát triển, những ngành nghề cổ truyền được khôi phục và ngày càng phát triển.
Phân công lao động ngày càng được thể hiện sự phát triển ở tính phong phú, đa
dạng và chất lượng ngày càng cao của sản phẩm hàng hoá đưa ra trao đổi trên thị
trường.
- Nền kinh tế nước ta tồn tại nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất như : sở hữu
toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu hỗn hợp, sự tồn tại đó là do tồn
tại nhiều chủ thể kinh tế độc lập mà chủ thể kinh tế độc lập có lợi ích kinh tế riêng
và từ đó họ có thể thực hiện được quan hệ kinh tế giữa họ bằng quan hệ hàng hoá
tiền tệ.
- Thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể tuy cùng dựa trên chế độ công hữu
nhưng giữa chúng có sự khác biệt, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, có
lợi ích riêng, có sự khác biệt về trình độ kĩ thuật công nghệ, trình độ tổ chức quản
lý nên chi phí sản xuất và hiệu quả kinh tế cũng khác nhau.
- Quan hệ hàng hoá tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại và đặc biệt
trong phân công lao động quốc tế đang phát triển. Mỗi một nước là một quốc gia
riêng biệt , là chủ sở hữu đối với hàng hoá đưa ra trao đổi trên thị trường thế giới.
Trao đổi theo nguyên tắc ngang giá. Quan hệ kinh tế hiện nay trên thế giới là quan
hệ thị trường do vậy muốn hội nhập vào nền kinh tế thế giới cũng phải phát triển
theo mô hình kinh tế thị trường.
Kinh tế thị trường là sự phát triển kế tiếp và biến đổi về chất so với nền kinh tế tự
nhên trên cơ sở phân công lao động xã hội đã phát triển. Kinh tế hàng hoá là nền kinh tế
hoạt độn theo quy luật sản xuất và trao đổi hàng hoá, sản xuâtsanr phẩm cho người khác
tiêu dùng thông qua trao đổi mua bán, trao đổi hàng tiền. Nếu sản xuất để tự tiêu dùng thì
không phải là nền kinh tế thị trường, mà là nền kinh tế tự nhiên tự cấp tự túc. Ngay cả khi
sản xuất cho người khác tiêu dùng như phân phối sản phẩm dưới dạng hiện vật (hàng đổi
hàng) cũng không gọi là kinh tế thị trường.
Vậy, kinh tế thị trường hình thành dựa trên sự phát triển của phân công lao động
xã hội, của trao đổi giữa những người sản xuất với nhau. Đó là kiểu tổ chức kinh tế xã
hội, trong đó quan hệ trao đổi giữa những người với người được thực hiện thông qua
quan hệ trao đổi hàng hoá giá trị.
Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận động theo những quy luật giá trị giữ vai trò
chi phối và được biểu hiện bằng quan hệ cung cấp trên thị trường. Các vấn đề tổ chức sản
xuất hàng hoá được giải quyết bằng quan hệ cung ứng hàng hoá, dịch vụ và nhu cầu tiêu
dùng trên thị trường. Các quan hệ hàng hoá phát triển mở rộng, bao quát trên nhiều lĩnh
vực, có ý nghĩa phổ biến đối với người sản xuất và tiêu dùng. Các hoạt động sản xuất,
dịch vụ … được quyết định từ thị trường về giá, sản lượng, chất lượng vì động cơ lợi
nhuận hóa tối đa.
b. Tác dụng của sự phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
Việt Nam phát triển theo kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa là tất yếu.
Trong thời kì qua độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xẫ hội, kinh tế hàng hoá,
kinh tế thị trường còn tồn tại là tất yếu. Về mặt kinh tế co thể coi đây là thời kì của nenè
kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Cơ chế thị trường theo định hướng
xã hội chủ nghĩa là cơ chế thị trường còn nhiều xu hướng tự phát nhưng có sự điều tiết
của nhà nước do Đảng cộng sản lãnh đạo theo hướng củng cố và phát triển chế độ công
hữu xã hội chủ nghĩa, kết hợp đúng đắn giữa kế hoạch và thị trường, kết hợp kế hoạch
phát triển kinh tế với kế hoạch xã hội theo định hưỡn xã hội chủ nghĩa, giảm hẳn phần kế
hoạch pháp lệnh và kế hoạch trực tiếp thay bằng kế hoạch định hướng, trong đó không
chỉ chú ý đến những cân đối tổng hợp mà còn cả cân đối giá trị, nhằm giữ vững cân đối
tổng thể, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động của tất cả các thành phần kinh tế và kinh
tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo
Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có những yếu tố khách quan
yêu cầu và baỏ đảm cho sự thành công của nó. Đó là khu vực kinh tế xã hội chủ nghĩa
làm nền tảng đã hình thành. Nhà nước nắm giữ những ngành, những lĩnh vực chủ chốt
của nền kinh tế, chính quyền là của dân do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng
cộng sản.
Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã có tiền lệ lịch sử chứ
không phải là “hoàn toàn mới” hay “ chưa hề có” như một số tác giả đã quan niệm. Tiền
lệ đó chính là chính sách kinh tế mới(NEP) do Lênin đề xướng đã được vận dụng vào
thực tiễn ở Liên Xô trong những năm hai mươi. Nội dung cơ bản của chính sách đó là
chuyển từ nền kinh tế mệnh lệnh, chỉ huy sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa, biện pháp chủ yếu để đảm bảo thắng lợi của định hướng xã hội chủ nghĩa và
ngăn chặn định hướng tư bản chủ nghĩa là sử dụng đúng đắn chủ nghĩa nhà nước dưới
nền chuyên chính vô sản.