ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
...........................................
NGUYỄN THỊ KIM NHẠN
DU KÍ, MỘT BỘ PHẬN ĐỘC ĐÁO TRONG
SỰ NGHIỆP CỦA NHÀ VĂN PHẠM QUỲNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội, 5/2013
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
...........................................
NGUYỄN THỊ KIM NHẠN
DU KÍ, MỘT BỘ PHẬN ĐỘC ĐÁO TRONG
SỰ NGHIỆP CỦA NHÀ VĂN PHẠM QUỲNH
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 34
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Phạm Xuân Thạch
Hà Nội, 5/2013
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................................. 1
2. Lịch sử vấn đề ................................................................................................................ 2
3. Nhiệm vụ của đề tài ........................................................................................................ 8
4. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................................ 8
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................ 9
6. Bố cục luận văn: ........................................................................................................... 10
CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ PHẠM QUỲNH VÀ SÁNG TÁC DU KÍ TRONG
BỐI CẢNH VĂN CHƢƠNG QUỐC NGỮ VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỈ XX ................ 11
1.1. Vài nét cuộc đời, sự nghiệp Phạm Quỳnh ............................................................. 11
1.1.1. Cuộc đời Phạm Quỳnh ....................................................................................... 11
1.1.2. Văn nghiệp Phạm Quỳnh .................................................................................... 13
1.1.2.1. Dịch thuật ..................................................................................................... 13
1.1.2.2. Khảo cứu, phê bình ...................................................................................... 14
1.1.2.3. Sáng tác du kí ............................................................................................... 17
1.2. Du kí trong bối cảnh văn chƣơng quốc ngữ Việt Nam đầu thế kỉ XX ............... 19
1.2.1. Tiền đề lí thuyết về du kí .................................................................................... 19
1.2.1.1. Du kí ở giữa những giao thoa ...................................................................... 19
1.2.1.2. Du kí, diễn ngôn về không gian ................................................................... 21
1.2.2. Khái lược du kí quốc ngữ Việt Nam đầu thế kỉ XX ........................................... 25
1.2.2.1. Các tiền đề văn hóa - xã hội ......................................................................... 25
1.2.2.2. Du kí quốc ngữ đầu thế kỉ XX ..................................................................... 28
CHƢƠNG 2: NỘI DUNG TƢ TƢỞNG TRONG DIỄN NGÔN DU KÍ PHẠM QUỲNH ... 31
2.1. Nhãn quan văn hóa, chính trị của Phạm Quỳnh qua du kí ................................ 31
2.1.1. Cái nhìn văn hóa qua các không gian Việt ......................................................... 31
2.1.1.1. Cảnh quan đô thị .......................................................................................... 31
2.1.1.2. Cảnh quan nông thôn, miền núi ................................................................... 36
2.1.2. Cái nhìn chính trị về không gian thế giới ........................................................... 41
2.1.2.1. Cảnh quan thuộc địa .................................................................................... 42
2.1.2.2. Cảnh quan chính quốc .................................................................................. 50
2.2. Bản lĩnh trí thức của Phạm Quỳnh qua du kí ..................................................... 53
2.2.1. Nhận diện các vấn đề nước Việt Nam mới ......................................................... 54
2.2.1.1 Định vị cốt cách văn hóa ............................................................................... 54
2.2.1.2. Vấn đề ngôn ngữ .......................................................................................... 55
2.2.1.3. Vấn đề sinh kế .............................................................................................. 56
2.2.1.4. Vấn đề đoàn kết dân tộc ............................................................................... 60
2.2.2. Tư thế kẻ sĩ trước chính quyền ........................................................................... 62
2.2.2.1. Thái độ với triều đình Huế ........................................................................... 62
2.2.2.2. Thái độ với nước Pháp ................................................................................. 65
CHƢƠNG 3: SỰ CHUẨN BỊ CỦA LỐI VIẾT MỚI TRONG DU KÍ PHẠM
QUỲNH .............................................................................................................................. 71
3.1. Kết cấu và sự hỗn dung thể loại ............................................................................. 71
3.1.1. Kết cấu du kí ....................................................................................................... 71
3.1.1. Sự hỗn dung thể loại ........................................................................................... 74
3.2. Ngƣời kể chuyện ...................................................................................................... 77
3.3. Ngôn ngữ du kí ........................................................................................................ 81
3.3.1. Vốn từ ................................................................................................................. 82
3.3.1.1. Vốn Việt cổ .................................................................................................. 82
3.3.1.2. Vốn Hán-Việt ............................................................................................... 83
3.3.1.3. Vốn Pháp văn ............................................................................................... 86
3.3.2. Cú pháp du kí ...................................................................................................... 88
3.3.3. Đặc trưng, tính cách ngôn ngữ du kí .................................................................. 92
3.3.3.1. Tính khoa học .............................................................................................. 92
3.3.3.2. Tính biểu cảm, hình tượng ........................................................................... 93
KẾT LUẬN ......................................................................................................................... 96
DANH MỤC THAM KHẢO ............................................................................................ 99
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ba mươi năm đầu thế kỉ XX đánh dấu sự vận động hình thành thể loại văn
học mới, lấy các tiêu thức của văn học phương Tây làm hệ quy chiếu; trong sự biến
chuyển mấy mươi năm ấy, văn học Việt Nam đã phải trải qua những bước đệm mà
theo đó, những dấu hiệu mới mẻ dần xuất lộ, nhờ được công chúng mới ủng hộ và
chấp nhận, chúng dần được nhân rộng, từng bước chiếm lĩnh, đưa nền văn học tiến
vào kỉ nguyên hiện đại. Trong giai đoạn bước chuyển ấy, du kí - một thể tài đã có
thời kì phát triển nở rộ trên báo chí suốt những năm 1920 cho đến đầu những năm
1930, trở thành một hiện tượng độc đáo của lịch sử văn học. Sự nở rộ của du kí diễn
ra trong bối cảnh tiếp xúc văn hóa Đông - Tây, một mặt đánh dấu sự thay đổi trong
tư duy và tập quán sinh hoạt của người Việt, mặt khác ghi dấu những cách tân trong
nghệ thuật tự sự, là bước chuẩn bị cho công cuộc hiện đại hóa văn học. Tuy thế, du
kí do chiếm vị thế nhỏ trong tiến trình văn học, nên cho đến nay, thể loại này vẫn
chưa được quan tâm nghiên cứu đúng mức. Chính điều đó đã thôi thúc chúng tôi
tiến hành tìm hiểu, nhìn nhận du kí một cách nghiêm túc để từ đó thấy quá trình
hiện đại hóa của văn học dân tộc.
Sự ra đời và phát triển của du kí quốc ngữ gắn liền với báo chí, trong đó nổi
lên vai trò của Nam phong tạp chí như một bệ đỡ quan trọng nhất của đời sống văn
học ba mươi năm đầu thế kỉ XX. Cũng trên tờ báo này, du kí viết bằng tiếng Việt đã
tạo được một bước trưởng thành cả về chất và lượng so với thời kì đầu tiên vào cuối
thế kỉ XIX, đánh dấu bằng các tác phẩm của Trương Vĩnh Kí, Trương Minh Kí,
đăng trên Gia định báo. Tìm hiểu du kí trên Nam phong tạp chí sẽ cho thấy bước
tiến của văn xuôi viết bằng quốc ngữ, sự trưởng thành của tư duy nghệ thuật trước
thềm hiện đại hóa văn học dân tộc.
Sự bùng nổ của du kí trên Nam phong trong suốt thập kỉ 1920 không thể
không kể đến công lao khởi xướng, góp sức của chủ bút Phạm Quỳnh. Với 7 tác
phẩm du kí, ông đã tạo cho mình một lối văn du kí độc đáo, sâu sắc, có giá trị nhiều
mặt. Chính bởi vậy, việc tìm hiểu du kí Phạm Quỳnh sẽ hứa hẹn khám phá được
những đặc sắc trong tư tưởng lẫn hình thức nghệ thuật mà ông thể hiện, không