Đại học quốc gia Hà nội
Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
--------o0o--------
Vũ Thị Lan
Nhân vật phản diện trong tiểu thuyết hiện thực phê
phán việt nam 1930 –1945
Luận văn thạc sỹ khoa học ngữ văn
Hà NộI – 2005
Đại học quốc gia Hà nội
Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
--------o0o--------
Vũ thị lan
Nhân vật phản diện trong tiểu thuyết hiện thực phê
phán việt nam 1930 –1945
(Qua Giông tố của Vũ Trọng Phụng, bước đường cùng của Nguyễn Công
Hoan, Tắt đèn của Ngô Tất Tố, Chí phèo của Nam cao)
Chuyên ngành : Văn học Việt Nam
Mã số : 5.04.33
Luận văn thạc sỹ khoa học ngữ văn
Người hướng dẫn: Giáo sư Hà Minh Đức
Hà Nội – 2005
Luận văn tốt nghiệp Lớp cao học văn K47 <2002 -05>
Học viên: Vũ Thị Lan Trang: 3
Mục lục
Lời cam đoan .................................................................................................... 1
lời cảm ơn ......................................................................................................... 2
Phần mở đầu .......................................................................................................... 5
1. Tính cấp thiết của đề tài: ......................................................................... 5
2. Lịch sử vấn đề. ........................................................................................ 7
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:........................................................... 8
4. Mục đích nghiên cứu: .............................................................................. 8
5. Nhiệm vụ nghiên cứu: ............................................................................. 9
6. Phương pháp nghiên cứu: ........................................................................ 9
7. Cấu trúc của luận văn. ............................................................................. 9
CHƢƠNG I: Cơ sở xã hội Để xuất hiện nhân vậT PHản DIện TRONG
sáng tác VĂN Học . .............................................................................................. 11
1. Về kinh tế ...................................................................................................... 11
2. Về chính trị .................................................................................................... 12
3. Về Văn hoá ................................................................................................... 16
CHƢƠNG II: những loại nhân vật phản diện trong văn học truyền thống....... 24
Chƣơng III: Các loại nhân vật phản diện trong một số tác phẩm văn học
hiện thực phê phán 1930 – 1945........................................................................... 38
I. Nhân vật phản diện trong một số tác phẩm văn học lãng mạn Việt Nam
1930 - 1945 ........................................................................................................ 36
II. Các loại nhân vật phản diện trong một số tác phẩm văn học hiện thực
phê phán 1930 - 1945 ......................................................................................... 40
1. Hệ thống nhân vật phản diện không tên tuổi, không lai lịch rõ ràng ................ 40
2. Các nhân vật phản diện có tên tuổi, có lai lịch rõ ràng .................................... 47
2.1. Những đặc điểm gần gũi và giống nhau ....................................................... 48
2.2. Bản chất riêng của từng nhân vật ................................................................. 53
a. Nghị Quế ........................................................................................................ 53
b. Nghị Hách ...................................................................................................... 57
c. Nghị Lại ......................................................................................................... 61
d. Bá Kiến .......................................................................................................... 63
Chƣơng Iv. Các thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật phản diện ................ 68
I. Xây dựng nhân vật Phản diện qua việc miêu tả ngoại hình. .................... 68
Luận văn tốt nghiệp Lớp cao học văn K47 <2002 -05>
Học viên: Vũ Thị Lan Trang: 4
II. Xây dựng nhân vật phản diện qua việc miêu tả hành động. ................... 72
III. Xây dựng nhân vật phản diện qua việc đặc tả tính cách. ...................... 80
1.Tính cách Nghị Hách. ............................................................................. 81
2.Tính cách nghị Lại. ................................................................................ 85
3. Tính cách Nghị Quế. ............................................................................. 88
4.Tính cách Bá Kiến. ................................................................................. 91
IV. Xây dựng nhân vật phản diện qua việc miêu tả ngôn ngữ. ................... 92
1. Ngôn ngữ của Nghị Hách. ..................................................................... 93
2. Ngôn ngữ Nghị Lại. .............................................................................. 96
3. Ngôn ngữ Nghị Quế. ............................................................................. 97
4. Ngôn ngữ Bá Kiến................................................................................. 98
Chƣơng IV: Cách xây dựng loại nhân vật .................................................... 102
phản diện. .......................................................................................................... 102
I .Cách xây dựng nhân vật phản diện của Vũ Trọng Phụng...................... 102
II. Cách xây dựng nhân vật phản diện của Nguyễn Công Hoan. .............. 111
III. Cách xây dựng nhân vật phản diện của Ngô Tất Tố. .......................... 119
IV. Cách xây dựng nhân vât phản diện của Nam Cao. ............................. 125
kết luận ............................................................................................................... 131
Tài liệu tham khảo ............................................................................................. 135
Luận văn tốt nghiệp Lớp cao học văn K47 <2002 -05>
Học viên: Vũ Thị Lan Trang: 5
Phần mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945 có 3 dòng phát triển
song song và xen kẽ nhau: Văn học cách mạng, văn học hiện thực phê
phán và văn học lãng mạn. Trong 3 dòng văn học đó, văn học hiện thực
phê phán là mảnh đất màu mỡ cho các nhà nghiên cứu văn học, các thầy cô
giáo và những người yêu thích văn học thưởng thức, khám phá và kiếm
tìm.
Văn học hiện thực phê phán thời kỳ 1930-1945 đã rất thành công
với đề tài nông thôn. Làng quê được miêu tả ở chiều sâu quy luật phát triển
và cả trên bề nổi của các hiện tượng tiêu biểu. Các nhà văn đã tạo dựng
được điển hình hoàn cảnh và nhân vật trong tác phẩm: “Tắt Đèn” của Ngô
tất Tố; “Chí Phèo” của Nam Cao; “Bước đường cùng” của Nguyễn Công
Hoan; “Giông tố” của Vũ Trọng Phụng. Những tác phẩm này đã đi sâu
khám phá hiện thực cuộc sống của con người trong mỗi làng quê Việt
Nam. Có những nhà văn như Ngô Tất Tố, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan
đã sáng tác những nhân vật của mình theo phong cách “quê một cục”, điển
hình như: chị Dậu, cái Tý, Chí Phèo, Bá Kiến, anh Pha, Năm thọ, Binh
Chức, Nghị Quế, Nghị Lại, ... thậm chí đến cả cái tên cũng rất „quê mùa”.
Khác với phần đông các nhà văn cùng thời, Vũ Trọng Phụng đã bước đầu
đi vào mảng đề tài mới, đó là đề tài về thành thị Việt Nam trong hoàn cảnh
xã hội đang đi vào con đường “á Âu xáo trộn”, “cũ mới tranh giành”, “mưa
Âu gó Mỹ”,... Các nhân vật mà ông quan tâm phần nhiều là nhân vật thành
thị với hành động, lối sống, cách suy nghĩ,... rất thành thị, ví dụ như: Xuân
tóc đỏ, bà phó Đoan, vợ chồng Văn Minh, cụ cố Hồng trong “Số Đỏ”. Bên
cạnh còn có nhiều nhân vật nửa nông thôn, nửa thành thị như kiểu Nghị
Hách trong “Giông Tố”,...