ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-------***-------
Đỗ Thị Huyền Trang
HOÀN THIỆN MÔ HÌNH ĐỒNG QUẢN LÝ MÔI TRƢỜNG
TRONG VÙNG NUÔI NGAO XÃ GIAO XUÂN,
GIAO THỦY, NAM ĐỊNH
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
Hà Nội, 2013
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-------***-------
Đỗ Thị Huyền Trang
HOÀN THIỆN MÔ HÌNH ĐỒNG QUẢN LÝ MÔI TRƢỜNG
TRONG VÙNG NUÔI NGAO XÃ GIAO XUÂN,
GIAO THỦY, NAM ĐỊNH
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
Mã số: 60 44 03 01
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. NGUYỄN CHU HỒI
Hà Nội, 2013
Hà Nội
Lời cảm ơn
Lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS. Nguyễn Chu Hồi -
Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã tận tình hướng dẫn và
giúp đỡ em trong suốt quá trình làm khóa luận.
Em xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Môi trường, các thầy cô trong bộ
môn Quản lý Môi trường đã cung cấp các kiến thức khoa học về môi trường và kiến
thức các ngành khoa học khác. Những kiến thức đó sẽ tạo tiền đề cho em trong quá
trình học tập, nghiên cứu và công tác sau này.
Bên cạnh đó, em xin cảm ơn Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản đã tạo điều
kiện cho em tham gia thực hiện dự án “Điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng các
mô hình đồng quản lý và đề xuất xây dựng một số chính sách tăng cường đồng quản
lý trong ngành thủy sản” để em có thể tiếp cận và hiểu biết để hoàn thành luận văn.
Em cũng xin cảm ơn các cán bộ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam
Định, Phòng Nông nghiệp huyện Giao Thủy, Ủy ban Nhân dân xã Giao Xuân đã tạo
điều kiện cung cấp số liệu cũng như trong quá trình tìm hiểu thực tế.
Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều
kiện của gia đình, bạn bè để em hoàn thành khóa luận này.
Hà Nội, tháng 12 năm 2013
Học viên
Đỗ Thị Huyền Trang
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN ..................................................................................... 3
1.1. Cơ sở khoa học áp dụng đồng quản lý ............................................................. 3
1.1.1. Một số khái niệm và quan niệm cơ bản ..................................................... 3
1.1.2. Đặc điểm cơ bản của ĐQL ...................................................................... 10
1.1.3. ĐQL là một quá trình ............................................................................... 11
1.1.4. Quản lý nghề cá dựa vào cộng đồng là gì? .............................................. 12
1.1.5. Thực trạng quan niệm ĐQL ở Việt Nam ................................................. 13
1.2. Đồng quản lý thủy sản của một số nước trên thế giới .................................... 15
1.2.1. Phân quyền cho cộng đồng trong xác định mục tiêu quản lý .................. 15
1.2.2. Lồng ghép tri thức bản địa vào quá trình ĐQL ....................................... 16
1.2.3. Vấn đề quy mô ......................................................................................... 16
1.3. Nhu cầu áp dụng đồng quản lý nghề cá.......................................................... 17
1.3.1. Sơ lược tiềm năng nguồn lợi .................................................................... 17
1.3.2. Tình hình nuôi trồng và vấn đề môi trường ............................................. 18
1.3.3. Nhu cầu áp dụng ĐQL trong nuôi trồng thủy sản ................................... 18
1.3.4. Sơ lược về tình hình triển khai ĐQL nghề cá ở Việt Nam ...................... 20
1.4. Bài học rút ra từ việc áp dụng ĐQL ............................................................... 21
1.4.1. Xác định rõ phạm vi quản lý, đối tượng và chủ thể quản lý .................... 21
1.4.2. Nâng cao nhận thức cho các bên liên quan .............................................. 21
1.4.3. Nâng cao năng lực cho các bên liên quan ................................................ 21
1.4.4. Lựa chọn hạt nhân quản lý ....................................................................... 22
1.4.5. Xây dựng cơ chế quản lý hợp lý .............................................................. 22
1.4.6. Điều kiện pháp lý để thực hiện mô hình .................................................. 22
1.4.7. Phát triển sinh kế thay thế ........................................................................ 23
1.4.8. Sử dụng tốt hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính của các nhà tài trợ ............... 23
1.5. Tổng quan khu vực nghiên cứu ...................................................................... 23
1.5.1. Điều kiện tự nhiên huyện Giao Thủy ...................................................... 23
1.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ........................................................................ 26
1.5.3. Các lợi thế và hạn chế trong nuôi ngao tại xã Giao Xuân ....................... 28
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ... 33
2.1. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu ...................................................................... 33
2.2. Nội dung nghiên cứu ...................................................................................... 33
2.3. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 33
2.3.1. Phương pháp kế thừa tài liệu có sẵn ........................................................ 33
2.3.2. Các phương pháp nghiên cứu định tính ................................................... 34
2.3.3. Áp dụng khung phân tích ĐQL ............................................................... 34
2.3.4. Tiêu chí đánh giá ĐQL ............................................................................ 35
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .............................. 39
3.1. ĐQL môi trường tại vùng nuôi ngao .............................................................. 39
3.1.1. Thực trạng ĐQL tại vùng nuôi ngao ........................................................ 39
3.1.2. Tác động ĐQL đối với vùng nghiên cứu ................................................. 46
3.2. Đánh giá mô hình ĐQL dựa vào các tiêu chí ................................................. 49
3.2.1. Xây dựng và tổ chức thực hiện mô hình .................................................. 49
3.2.2. Hiệu quả của mô hình (23 điểm) ............................................................. 52
3.2.3. Tính bền vững và khả năng nhân rộng của mô hình (4 điểm) ................. 55
3.3. Đánh giá chung ............................................................................................... 56
3.3.1. Hiệu quả của mô hình .............................................................................. 56
3.3.2. So sánh với mô hình ĐQL của HTX khai thác nghêu tại Bến Tre .......... 57
3.3.3. Những hạn chế sau áp dụng ĐQL đối với vùng nuôi .............................. 59
3.4. Đề xuất giải pháp và các khuyến nghị ............................................................ 61
3.4.1. Về cơ cấu tổ chức và quản lý ................................................................... 61
3.4.2. Về thể chế, chính sách ............................................................................. 65
3.4.3. Nâng cao ý thức và tổ chức sản xuất ....................................................... 65
3.4.4. Tích cực phát huy vai trò của người dân trong áp dụng ĐQL ................. 66
3.4.5. Xây dựng cơ chế đảm bảo hoạt động của cộng đồng .............................. 67
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 71