1
z
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
__________
HOÀNG THỊ THẢO
NHỮNG CẢM HỨNG CHÍNH TRONG THƠ THANH THẢO
Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Văn học Việt Nam
Mã số: 60.22.34
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lê Văn Lân
HÀ NỘI – 2013
2
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................ 5
1 Lí do chọn đề tài .................................................................................. 5
2 Lịch sử vấn đề ...................................................................................... 6
3 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu ..................................................... 11
3.1 Nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................... 11
3.2 Phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 11
4 Phương pháp nghiên cứu ................................................................... 11
5 Cấu trúc luận văn ............................................................................... 12
NỘI DUNG ........................................................................................... 13
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ THƠ VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN NAY
VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA THANH THẢO ..................... 13
1.1 Khái quát về thơ Việt Nam từ 1975 đến nay .................................. 13
1.1.1 Thơ Việt Nam thời hậu chiến 1975 – 1985 ................................. 13
1.1.1.1 Những chuyển biến của thơ từ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
sang thời kỳ hậu chiến .......................................................................... 13
1.1.1.2 Những cảm hứng chính trong thơ thời kỳ hậu chiến 1975 –
1985 ...................................................................................................... 15
1.1.2 Thơ Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 đến nay) .......................... 18
1.1.2.1 Những đổi mới trên phương diện nội dung .............................. 19
1.1.2.2 Những đổi mới trên phương diện nghệ thuật ........................... 21
1.2 Hành trình sáng tác của Thanh Thảo .............................................. 23
3
1.3 Quan niệm về nghệ thuật của Thanh Thảo ..................................... 26
Chương 2: SỰ BIỂU HIỆN NHỮNG CẢM HỨNG CHÍNH TRONG
THƠ THANH THẢO ........................................................................... 32
2.1 Khái niệm cảm hứng ...................................................................... 32
2.2 Cảm hứng sử thi.............................................................................. 33
2.2.1 Khái quát hiện thực khốc liệt của chiến tranh ............................. 33
2.2.2 Xây dựng hình tượng sử thi điển hình......................................... 36
2.3 Cảm hứng thế sự ............................................................................. 44
2.3.1 Chiến tranh và người lính ............................................................ 45
2.3.2 Bức tranh hiện thực cuộc sống .................................................... 55
2.3 Cảm hứng đời tư ............................................................................. 59
2.3.1 Cuộc hành trình tìm về kí ức ....................................................... 60
2.3.2 Khát vọng tình yêu hạnh phúc ..................................................... 64
Chương 3 : Nghệ thuật thể hiện những cảm hứng trong thơ Thanh
Thảo ...................................................................................................... 67
3.1 Thể thơ ............................................................................................ 67
3.1.1 Thơ tự do ..................................................................................... 67
3.1.2 Thơ văn xuôi ................................................................................ 69
3.2 Biểu tượng thơ ................................................................................ 70
3.2.1 Biểu tượng cỏ .............................................................................. 71
3.2.2 Biểu tượng ngọn lửa .................................................................... 74
3.3 Ngôn ngữ ........................................................................................ 78
4
3.3.1 Ngôn ngữ đậm chất đời thường ................................................... 79
3.3.2 Ngôn ngữ thơ nhiều khoảng trống............................................... 81
KẾT LUẬN .......................................................................................... 86
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................. 88
5
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Thanh Thảo là một nhà thơ trưởng thành trong phong trào thơ trẻ vào những
năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi trước ông và bên cạnh ông là rất
nhiều nhà thơ đã thành danh, đã khẳng định tên tuổi mình bằng những tác phẩm
bất hủ về cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc. Nhưng Thanh Thảo đã tạo
được một tiếng thơ mới mẻ cho nền thơ ca dân tộc bằng một loạt các tác phẩm
thơ và trường ca có giọng điệu rất riêng. Ngay từ những sáng tác đầu tay cho đến
những bài thơ được ông viết ở độ tuổi ngoài 60 đều toát lên một hồn thơ đầy sức
sống, một hồn thơ Thanh Thảo ham cách tân và dám cách tân cho nền thơ Việt
Nam hiện đại.
Thơ ca cách mạng nói chung và thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Mỹ nói
riêng đều mang đậm cảm hứng sử thi, thơ ngợi ca con người đại diện cho phẩm
chất, trí tuệ cộng đồng với lòng dũng cảm, xả thân vì sự nghiệp cách mạng hơn là
nói về con người cá nhân hay con người nhỏ bé trong xã hội. Thơ ít nói đến mặt
trái, đau thương mà thường cổ vũ, thường tuyệt đối hoá cái đẹp, cái cao cả thuộc
về người anh hùng. Vượt ra khỏi khuynh hướng chung đó, thơ Thanh Thảo nặng
về kí ức, kí ức về một thuở “mang gươm đi mở nước”, kí ức về những ngày đầu
kháng chiến chống Pháp của những nghĩa binh áo vải cho đến sau này là những
chiêm nghiệm, những kí ức về cuộc kháng chiến chống Mỹ đầy hào hùng – nơi
nuôi dưỡng hồn thơ Thanh Thảo. Bên cạnh đó, thơ Thanh Thảo đã mang lại
muôn mặt đời thường, ở đó hội tụ cả cái đẹp, cái ác, cái cao thượng, thấp hèn,
niềm vui chiến thắng cùng với nỗi đau của sự mất mát của hi sinh… Nhà thơ
quan niệm thơ bao giờ cũng là chuyện rút gan rút ruột mình ra nên không chỉ có