1
Luận văn
Thực hiện pháp luật về thi hành
án dân sự ở tỉnh Thanh Hóa
2
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thực hiện pháp luật là một hiện tượng xã hội mang tính pháp lý. Hiện
tượng này trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đang
trở thành hiện tượng ngày càng phổ biến. Điều đó đã được Hiến pháp năm 1992
của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: "Nhà nước quản lý xã
hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Các cơ
quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi
công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng
ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm hiến pháp và pháp luật. Mọi hành động
xâm phạm lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và công
dân đều bị xử lý theo pháp luật" (Điều 12). Trong khoa học pháp lý chuyên
ngành lý luận chung về nhà nước và pháp luật từ lâu đã coi hiện tượng thực hiện
pháp luật là một trong những đối tượng nghiên cứu của mình.
Thực hiện pháp luật nói chung đã trở thành một phạm trù pháp lý cơ
bản. Những vấn đề thực hiện pháp luật dường như đã được giải quyết như:
khái niệm thực hiện pháp luật, các dạng thực hiện pháp luật, khái niệm áp
dụng pháp luật và quy trình các bước áp dụng pháp luật. Song thực hiện pháp
luật nói chung cần được cụ thể hoá ở từng lĩnh vực khác nhau của đời sống
pháp luật trong điều kiện đổi mới ở nước ta. Thực hiện pháp luật về thi hành
án dân sự là một trong những lĩnh vực cụ thể. Hay nói một cách khác thực
hiện pháp luật về thi hành án dân sự là một lĩnh vực thực hiện pháp luật. Nó
có khái niệm, đặc điểm riêng biệt cần được định nghĩa, bổ sung, cụ thể hoá lý
luận chung và soi rọi vào thực tiễn thực hiện pháp luật. Từ đó, đối chiếu đánh
giá thực tiễn thi hành án dân sự. Làm cơ sở để đưa ra các giải pháp nâng cao
hiệu lực, hiệu quả của công tác thi hành án dân sự.
Trong tổ chức bộ máy nhà nước ta, thi hành án dân sự là lĩnh vực hoạt
động được chú trọng và là một nhiệm vụ của ngành Tư pháp. Pháp luật về thi
hành án dân sự đã hình thành như: Hiến pháp, Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự,
3
Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự..., đặc biệt là Pháp lệnh Thi
hành án dân sự sửa đổi năm 2004; Chỉ thị số 20/2001/CT-TTg ngày 11 tháng
9 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường và nâng cao hiệu quả
công tác thi hành án dân sự. Những văn bản này đã tạo cơ sở pháp lý cho việc
đổi mới về tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự; xác định rõ
hơn địa vị pháp lý của các chủ thể pháp luật đối với việc thực hiện pháp luật
về thi hành án dân sự. Trên cơ sở đó, nhận thức của các chủ thể về thực hiện
pháp luật thi hành án dân sự được nâng lên. Nhiều bản án, quyết định có hiệu
lực pháp luật của Toà án (quyết định dân sự trong bản án hình sự; bản án,
quyết định dân sự, hành chính) đã được các cơ quan thi hành án dân sự kịp
thời đưa ra thi hành theo quy định của pháp luật đạt kết quả tương đối cao.
Điều này, đã đảm bảo tính hiệu lực của các bản án, quyết định của tòa án, bảo
đảm lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công
dân; thể hiện tính nghiêm minh của các bản án, quyết định của tòa án nhân
danh Nhà nước, tạo lòng tin của nhân dân đối với Đảng với Nhà nước, góp
phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, giữ gìn kỷ cương, phép nước, thực hiện
dân chủ, công bằng xã hội, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.
Thanh Hóa là một tỉnh đất rộng, người đông, số lượng án bàn giao và
thụ lý hàng năm tương đối lớn. Trong những năm qua, công tác thi hành án
dân sự ở Thanh Hóa đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận; nhiều vụ việc
phức tạp, tồn đọng lâu năm đã được tổ chức thi hành dứt điểm; một số án lớn,
tính chất phức tạp, ảnh hưởng lớn về kinh tế, trật tự an toàn xã hội cũng đã
được chính quyền các cấp quan tâm chỉ đạo. Kết quả đạt được nói trên phản
ánh sự cố gắng, nỗ lực của toàn ngành tư pháp nói chung, cũng như đội ngũ
cán bộ thi hành án dân sự nói riêng, sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp
ủy đảng, chính quyền địa phương; sự phối hợp chặt chẽ của các ngành hữu
quan trong việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, cũng như nhiều tỉnh
trên cả nước, thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở Thanh Hóa
4
vẫn còn nhiều bức xúc, bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém, chưa đáp ứng được yêu
cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Lượng án tồn đọng qua các năm còn lớn.
Nhiều bản án, quyết định về dân sự đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được
tổ chức thi hành. Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân khác như: pháp luật
thi hành án dân sự hiện hành còn thiếu tính khả thi, nhiều điểm còn chưa rõ
ràng, bất cập; một số chấp hành viên, cán bộ thi hành án thiếu trách nhiệm,
thiếu tận tụy trong công việc khiến cho quần chúng nhân dân kêu ca phàn
nàn; ở một số nơi cấp ủy, chính quyền các cấp chưa nhận thức đầy đủ trách
nhiệm của mình trong việc thực hiện tổ chức, chỉ đạo thi hành án dân sự theo
quy định của pháp luật; Ban chỉ đạo thi hành án dân sự hoạt động còn hình
thức, chưa hiệu quả; công tác phối hợp thi hành án của các cơ quan chức năng
theo qui định của pháp luật còn nhiều bất cập; nhận thức và tạo điều kiện của
các tổ chức, cá nhân về công tác thi hành án dân sự còn chưa đầy đủ. Thực tế
đó, đòi hỏi nâng cao việc thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự, đảm bảo
cho các các quyết định và bản án dân sự có hiệu lực pháp luật được thi hành
trong thực tế ở Thanh Hoá trở nên cấp thiết.
Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về thi hành
án dân sự ở tỉnh Thanh Hóa” làm luận văn thạc sĩ Luật chuyên ngành Lý
luận lịch sử nhà nước và pháp luật.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Ở nước ta trong những năm gần đây, vấn đề thực hiện pháp luật đang
được đặt ra và là nhiệm vụ cấp bách của các cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ
chức xã hội và mọi công dân. Thực hiện pháp luật đã được các học viện,
các trường đại học nghiên cứu trong các giáo trình như: Giáo trình Lý luận
chung về nhà nước và pháp luật, Đại học Tổng hợp Hà Nội, 1993; Giáo trình
Lý luận nhà nước và pháp luật, Đại học Luật Hà Nội, 2004; Tài liệu học tập
và nghiên cứu môn học lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, Học viện
Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Khoa Nhà nước và pháp luật, 2004; Lý luận
chung về nhà nước và pháp luật, Học viện Hành chính Quốc gia, 2001.
5
Nghiên cứu về thực hiện pháp luật trên một số lĩnh vực cụ thể có các đề
tài: "Thực hiện pháp luật hoà giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bình Thuận hiện
nay - thực trạng và giải pháp", (Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh, 2004) của tác giả Lê Trung Quân; "Thực hiện pháp
luật về giáo dục và đào tạo ở tỉnh Bình Định hiện nay", (Luận văn thạc sĩ luật
học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2005) của tác giả Võ Thành
Long; "Thực hiện pháp luật đảm bảo nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình
sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay", (Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện Chính
trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2005) của tác giả Nguyễn Tiến Long...
Nghiên cứu về thi hành án dân sự đã có một số đề tài: "Luận cứ khoa
học của việc đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai
đoạn mới" đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước do Bộ Tư pháp chủ trì;
Cục Quản lý Thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện đề tài nghiên
cứu khoa học cấp bộ: "Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành án"; tác
giả Nguyễn Quang Thái có công trình: "Đổi mới tổ chức và hoạt động thi
hành án dân sự ở Việt Nam", (Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh, 2003); Tác giả Nguyễn Công Long có công trình:
"Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự", (Luận văn thạc sĩ Luật học,
Trường Đại học Luật Hà Nội); tác giả Nguyễn Thanh Thủy có công trình:
"Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự", (Luận văn thạc sĩ Luật học,
Trường Đại học Luật Hà Nội, 2001); Luận văn thạc sỹ luật học "Một số vấn
đề về tổ chức và thi hành án dân sự Việt Nam", của tác giả Trần Văn Quảng;
tác giả Lê Xuân Hồng có công trình: "Xã hội hóa một số nội dung thi hành án
dân sự", (Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2002); tác
giả Lê Anh Tuấn có công trình: "Đổi mới thủ tục thi hành án dân sự Việt
Nam", (Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2004); tác
giả Nguyễn Đức Nghĩa có công trình: "Cơ sở lý luận và thực tiễn khắc phục
án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay", (Luận văn thạc
