Di n đàn lu t pháp
Email Print
Th T , 24/09/2003 - 15:08 ư
Lu t Đ t đai: V quy n và nghĩa v c a
ng i s d ng đ t (Ch ng IV tườ ươ
Đi u 110 đ n Đi u 135) ế
Trên c s nghiên c u d th o lu t chúng tôi có nh n xét v toàn bơ
Ch ng này nh sau:ươ ư
Tr c h t c n ph i thi t k các quy đ nh v quy n và nghĩa v chungướ ế ế ế
cho m i ng i s d ng đ t, mà các quy n và nghĩa v này áp d ng cho ườ
m i đ i t ng trong n c và ngoài n c không lo i tr b t c ch th ượ ướ ướ
nào. Nh v y, t ng ng đây là đi u 110 và đi u 112. Chúng tôi khôngư ươ
tán thành cách th c li t kê m t lo t các quy n c a ng i s d ng đ t t i ườ
đi u 111 c a d th o, vì th c ra n i hàm c a đi u này quy đ nh v đi u
ki n đ th c hi n các quy n. Đây là s ch p vá không lôgíc và nh t quán
trong t ng đi u kho n c a đi u lu t. Chúng tôi đ ngh b đi u 111, vì t
đi u 113 tr đi đã quy đ nh các quy n c a t ng nhóm đ i t ng là ng i ượ ườ
s d ng đ t trong n c. ướ
Nh n xét th hai, t đi u 113 đ n đi u 119 quy đ nh v quy n và nghĩa ế
v c a t ch c, h gia đình, cá nhân và công đ ng dân c s d ng đ t ư
song các quy đ nh v nghĩa v không th hi n trong d th o. Đ ngh
ban so n th o nghiên c u b sung cho cân đ i.
Nh n xét th ba, toàn b ch ng IV đã lu t hoá khá k l ng các ngh ươ ưỡ
đ nh c a chính ph v trình t th t c chuy n quy n s d ng đ t c a t
ch c, h gia đình và cá nhân. Nói m t cách khác đi, th c ch t ch đ c p
m t cách r ng thêm ho c h p đi các quy n c a ng i s d ng đ t ườ
Nh n xét th t , đây là m t ch ng tuy đ c ng i s d ng đ t đ c bi t ư ươ ượ ườ
quan tâm song cách thi t k đi u lu t và trình t th c hi n các quy n gâyế ế
nhi u ph c t p cho vi c v n d ng.
1. V quy n và nghĩa v c a h gia đình c a h gia đình, cá nhân đ c ượ
nhà n c giao đ t, nh n quy n s d ng đ t.ướ
Lu t đ t đai hi n hành quy đ nh nh ng đ i t ng này có quy n chuy n đ i, ượ
chuy n nh ng, cho thuê, th a k quy n s d ng đ t, th ch p, b o lãnh và ượ ế ế
góp v n b ng giá tr quy n s d ng đ t. Đi m m i c a đi u 117 là cho phép h
gia đình cá nhân trong n c cho ng i Vi t Nam đ nh c n c ngoài thuê đ t,ướ ườ ư ướ
đ c t ng cho quy n s d ng đ t và quy n đ l i th a k cho ng i s d ngượ ế ườ
đ t c a thành viên h gia đình. Chúng tôi cho r ng, đây là nh ng b sung quan
tr ng góp ph n m r ng thêm các quy n cho ng i s d ng đ t và t o đi u ườ
ki n cho h gia đình, cá nhân có thêm kh năng s d ng đ t và t o đi u ki n
cho h gia đình, cá nhân có thêm kh năng th c hi n các giao d ch dân s
th ng m i v đ t đai. T th c t nhi u t nh phía nam, h nông dân có quy nươ ế
s d ng đ t đã cho m t s nhà đ u t n c ngoài thuê đ t v i th t c cho thuê ư ướ
đ n gi n không ph c t p nh thuê đ t c a nhà n c và đ c các nhà đ u tơ ư ướ ượ ư
hoan nghênh. B i l , nhà đ u t và ng i nông dân tho thu n vi c thuê đ t ư ườ
trên h p đ ng thuê, có xác nh n c a c quan nhà n c có th m quy n. T đó ơ ướ
các quy n và nghĩa v đ c phát sinh mà không ph i thông qua các th t c ượ
hành chính nh thuê đ t c a nhà n c v n đ c coi là nhi u phi n hà. M tư ướ ượ
khác, b n thân h nông dân t mình chuy n đ i ngh nghi p và khai thác có
hi u qu kho n ti n mà nhà đ u t n c ngoài tr (v n đ c coi là h p d n ư ướ ượ
h n so v i ng i đi thuê là h gia đình cá nhân n c ngoài). Nh v y, v i nhi uơ ườ ướ ư
u đãi dành cho ng i Vi t Nam đ nh c n c ngoài đ u t vào Vi t Nam vi cư ườ ư ướ ư
t o đi u ki n cho h đ c thuê đ t tr c ti p t h gia đình, cá nhân trong n c ượ ế ướ
là hoàn toàn h p lý. T đây, Vi t ki u có th an tâm khi đ c nhà n c giao đ t ượ ướ
ho c cho thuê đ t, v a có th v n d ng Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam ư ướ
ho c Lu t khuy n khích đ u t trong n c, l i v a đ c thuê đ t c a h gia ế ư ướ ượ
đình, cá nhân trong n c v i th t c thuê đ t nhi u ti n l i. Chúng tôi tán thànhướ
các quy đ nh trong d th o.
2. Đ i v i các t ch c kinh t đ c nhà n c giao đ t ế ượ ướ có thu ti n s d ng
đ t ho c nh n quy n s d ng t ng i khác mà ti n tr không có ngu n g c ườ
ngân sách nhà n c thì có quy n chuy n nh ng, cho thuê quy n s d ng đ tướ ượ
g n li n v i công trình ki n trúc, v i k t c u h t ng đã đ c xây d ng trên đ t, ế ế ượ
th ch p, b o lãnh b ng quy n s d ng đ t và tài s n thu c quy n s h u c aế
mình vay v n c a m i t ch c tín d ng ho t đ ng t i Vi t Nam và góp v n b ng
quy n s d ng đ t và tài s n thu c s h u c a mình liên doanh, liên k t v i t ế
ch c, cá nhân trong n c, ng i Vi t Nam đ nh c n c ngoài, t ch c, cá ướ ườ ư ướ
nhân n c ngoài đ u t vào Vi t Namướ ư
3. Quy n và nghĩa v c a t ch c kinh t , h gia đình, cá nhân đ c Nhà ế ượ
n c cho thuê đ t ph thu c vào hình th c tr ti n s d ng đ t. C thướ
nh sau:ư
i v i tr ng h p tr ti n thuê đ t hàng năm thì có quy n th ch p, chuy n ườ ế
nh ng tài s n thu c s h u c a mình g n li n v i đ t thuê. Riêng đ i v iượ
doanh nghi p nhà n c còn có quy n góp v n b ng giá tr quy n s d ng đ t ướ
thuê.
-Riêng đ i v i t ch c thuê đ t đã tr ti n thuê đ t cho toàn b quá trình thuê có
th l a ch n hình th c giao đ t có thu ti n s d ng đ t sau khi kh u tr ti n
thuê đ t đã tr cho nhà n c và có quy n quy đ nh t i Đi u 114 c a D th o ướ
lu t.
i v i tr ng h p tr ti n thuê đ t mà tr ti n thuê đ t cho c th i gian thuê ườ
đ t ho c đã tr ti n tr c ti n thuê đ t cho nhi u năm n u th i h n thuê đ t đã ướ ế
tr ti n còn l i ít nh t 5 năm, thì có các quy n: chuy n nh ng, cho thuê l i ượ
quy n s d ng đ t, th ch p, b o lãnh và góp v n b ng giá tr quy n s d ngế
đ t. D th o lu t đ t đai phân bi t các quy n c th c a ng i s d ng đ t, b ườ
sung quy n t ng cho quy n s d ng đ t c a t ch c kinh t đ c nhà n c ế ượ ướ
giao đ t có thu ti n s d ng đ t và c a h gia đình, cá nhân s d ng đ t.
Tuy nhiên, lu t cũng h n ch đ i t ng đ c t ng cho quy n s d ng đ t. C ế ượ ượ
th là: đ i v i t ch c, cá nhân ch đ c t ng cho quy n s d ng đ t cho u ượ
ban nhân dân xã, ph ng, th tr n đ b sung vào ườ qu đ t công ích, t ng cho
quy n s d ng đ t cho c ng đ ng dân c đ xây d ng các công trình ph c v ư
l i ích công c ng c a c ng đ ng dân c đ cho nhà tình nghĩa g n li n v i ư
quy n s d ng đ t đ i v i ng i có công v i n c theo quy đ nh c a pháp lu t. ườ ướ
Riêng cá nhân có quy n t ng cho quy n s d ng đ t đ i v i nh ng ng i thu c ườ
hàng th a k theo pháp lu t. ế
V v n đ này theo quan đi m c a chúng tôi, quy n t ng cho quy đ nh nh đ ư
th o b h n ch r t l n và d d n đ n tình tr ng lách lu t d i hình th c bán ế ế ướ
đ t ho c phân chia đ t làm kinh t trang tr i. Do v y, đ đ m b o quy n dân s ế
cho ng i s d ng đ t đ ngh ban so n th o nên quy đ nh m r ng đ i t ngườ ượ
đ c t ng cho, nh ng ng i đ c t ng cho, đ c th a k ph i n p thu thuượ ườ ượ ượ ế ế
nh p. Đ i v i nhà n c, đi u quan tr ng là v a qu n lý t t đ c qu đ t l i v a ướ ượ
tăng thêm s đi u ti t nghĩa v tài chính t vi c t ng cho quy n s d ng đ t. ế
Trên th c t , đ a thêm m t quy n dân s vào giao d ch dân s và th ng m i ế ư ươ
phù h p v i mong mu n c a ng i s d ng đ t, m t khác tăng ngu n thu cho ườ
ngân sách nhà n c trên c s đi u ti t m t cách công b ng ng i có quy môướ ơ ế ườ
s d ng đ t l n t làm kinh t trang tr i, h n ch vi c tích t đ t đai đ đ u c . ế ế ơ
Riêng quy n và nghĩa v c a t ch c kinh t đ c nhà n c cho thuê đ t d ế ượ ướ
th o lu t đ t đai s a đ i quy đ nh h n ch quy n c a t ch c này h n so v i ế ơ
lu t hi n hành, nghĩa là h ch có quy n bán tài s n, th ch p, b o lãnh và góp ế
v n b ng tài s n thu c s h u c a mình g n li n v i đ t thuê. Còn t ch c kinh
t đ c nhà n c cho thuê tr c ngày lu t này có hi u l c thi hành mà đã trế ượ ướ ướ
ti n thuê đ t cho nhi u năm, mà th i h n thuê đ t đã tr ti n còn l i ít nh t là 5
năm thì h v n ti p t c th c hi n quy n theo lu t hi n hành (đi u 114). ế
D th o lu tb sung quy đ nh v quy n c a ban qu n lý khi công ngh cao
(m c dù ban này không ph i là doanh nghi p) nh đ c quy n quy t đ nh giao ư ượ ế
l i đ t, cho thuê đ t đ i v i t ch c, cá nhân s d ng đ t trong khu công ngh
cao (kho n 2 đi u 100). T ng t , ban qu n lý khu kinh t cũng đ c quy n ươ ế ượ
quy t đ nh giao l i đ t, cho thuê đ t, cho chuy n m c đích s d ng đ t đ i v iế
t ch c, h gia đình cá nhân trong khu kinh t . ế
Vi c quy đ nh v quy t đ nh giao l i đ t c a ban qu n lý khu công ngh cao, ế
khu kinh t đ ngh ban so n th o c n ph i cân nh c k , b i vì, ban qu n lýế
không ph i là m t c quan hành chính nhà n c, n u giao cho h th m quy n ơ ướ ế
này tuy có s c i cách hành chính trong th t c giao đ t song xét v ch c năng
thì ph i chăng h đang thay th c quan hành chính nhà n c. ế ơ ướ
4. V vi c gi i quy t các tr ng h p nhà n c m n đ t c a h gia đình, ế ườ ướ ượ
cá nhân (Đi u 120)
Chúng tôi cho r ng, đây là nh ng quy đ nh quan tr ng nh m gi i quy t các ế
v ng m c t tr c t i nay liên quan đ n đ t c a các c quan nhà n c m nướ ướ ế ơ ướ ượ
c a h gia đình, cá nhân. Th c t là, qua nhi u giai đo n l ch s nhà n c c a ế ướ
chúng ta có nhi u chính sách khác nhau áp d ng c hai mi n Nam B c. M t
s c quan nhà n c m n đ t c a dân đ xây d ng công trình công c ng, làm ơ ướ ượ
nhà ho c tr s c quan nhà n c. Các bên có tho thu n vi c m n đ t, ơ ướ ượ
th i h n m n, song vi c m n đã lâu, nhi u khi gi y t m n đ t không còn ượ ượ ượ
đ c l u gi c c quan nhà n c và c phía ng i cho m n. M t khác,ượ ư ơ ướ ườ ượ
nhi u công trình xây d ng l i s d ng vào m c đích công c ng cho nên b n
thân ng i dân t b ý đ nh đòi l i đ t. Trong khi đó, nhà n c đã cho m nườ ướ ượ
đ c l y l i đ t cũ ho c nh n m t kho n b i th ng nh t đ nh. Nhi u n i v nượ ườ ơ
d ng m t cách c ng nh c kho n 2 đi u 2 lu t đ t đai năm 1993 là nhà n c ướ
không ch p nh n vi c đòi l i đ t đã giao cho ng i khác s d ng trong quá ườ
trình th c hi n vi c các chính sách đ t đai c a nhà n c Vi t Nam dân ch ướ
c ng hoà, chính ph Cách m ng lâm th i c ng hoà Mi n Nam Vi t Nam và nhà
n c c ng hoà xã h i ch nghĩa Vi t Nam. Tuy nhiên, vi c m n đ t ph i coi làướ ượ
m t giao d ch dân s , t đó phát sinh các quy n và nghĩa v dân s . Vì v y,
ng i m n đ t có nghĩa v hoàn tr cho ng i m n. V n đ đ t ra là, ng iườ ượ ườ ượ ườ
m n ph i có các gi y t h p l ch ng minh quy n s d ng đ t c a mình theoượ
quy đ nh t i kho n 1 đi u 48 c a D th o Lu t và các gi y t cho m n mà các ượ
bên ký k t t i th i đi m cho m n đ t. Nh v y, nhà n c s gi i quy t đ y đế ượ ư ướ ế
b n ph n và có trách nhi m đ i v i ng i cho m n đ t t tr c t i nay không ườ ượ ướ
ch d i góc đ là ng i qu n lý mà còn là s cam k t hoàn thành nghĩa v dân ướ ườ ế
s đ i v i ng i cho m n đ t . T đó, lu t pháp c a chúng ta càng tr nên ườ ượ
minh b ch h n, đáp ng quy n l i c a ng i s d ng đ t ngày m t t t h n. ơ ườ ơ
5. V quy n và nghĩa v c a c ng đ ng dân c s d ng đ t: ư
Đây là đ i t ng m i đ c nhà n c giao đ t b sung vào d th o lu t đ t đai. ượ ượ ướ
H là nh ng c ng đ ng làng b n, thôn p đ c nhà n c giao đ t, giao r ng, ượ ướ
c ng đ ng s d ng các công trình nh đình, đ n, mi u, am, t đ ng, nhà th ư ế ườ
h ; cho nên, h đ c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t, nh ng ch c p ượ
cho ng i đ i di n c a công đ ng theo u quy n; c ng đ ng s d ng đ tườ
không đ c quy n chuy n quy n s d ng đ t.ượ
V v n đ này, theo quan đi m c a chúng tôi, c n quy đ nh c p gi y ch ng
nh n quy n s d ng đ t cho u ban nhân dân xã, ph ng, th tr n - n i có đình, ườ ơ
đ n, mi u, am - ho c c p cho ban qu n lý các công trình này, b i vì "ng i đ i ế ườ
di n theo u quy n c a c ng đ ng dân c " có th thay đ i theo th i gian, theo ư
nhi m kỳ; do đó không th c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t ch cho m t
ng i đ i di n nào đó. N u sau khi c p gi y ch ng nh n, ng i đ c c p gi yườ ế ườ ượ
ch ng nh n l i không đ c c ng đ ng dân c đ a ph ng đó tín nhi m b u ượ ư ươ
vào ch c v đ i di n đó n a thì sao?
Vì v y, theo quan đi m c a chúng tôi, đ i v i T Đ ng ho c Nhà Th H thì ườ
có th c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t cho ng i đ i di n theo u ườ
quy n c a dòng h ho c c a h i đ ng gia t c có t đ ng ho c nhà th h đó. ườ
Ths. Tr n Quang Huy
Gi ng viên chính Tr ng Đ i h c Lu t Hà N i ườ