LÝ LUẬN DẠY HỌC ĐẠI HỌC
MODULE 1. HIỂU VỀ SINH VIÊN ĐẠI HỌC
Mục tiêu chung
Trong module này, bạn sẽ
• Điểm lại tình trạng chuyển tiếp của sinh viên từ trường trung học phổ thông lên
đại học;
• Phân biệt được các đặc tính tâm lý của sinh viên đại học;
• Mô tả được các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của sinh viên đại học;
• Phát triển các phương tiện để đo một số đặc tính của học viên; và
• Xác lập được hồ sơ của vinh viên
Bài 1: Sinh viên đại học
Mục tiêu
Sau khi học xong bài này bạn có khả năng:
• Hiểu được học vấn và quá khứ xã hội của sinh viên;
• Xác định các nhân tố tác động đến khả năng học của sinh viên ; và
• Đánh giá các thủ tục tuyển chọn/tiếp nhận vào trường và khoa của bạn.
Khái niệm về chuyển tiếp
Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông và thoả mãn những yêu cầu thi tuyển đầu
vào và điều kiện tài chính cần thiết, học sinh tốt nghiệp THPT có thể tiếp tục theo
học lên ở các trình độ cao hơn trong hệ thống giáo dục đại học. Điểm đến có thể là
trường đại học, trường kỹ thuật hoặc polytechnic, trường sư phạm hoặc các trường
khác trong hệ thống.
Việc chuyển từ trường THPT vào đại học bắt đầu bằng thời kỳ chuyển tiếp. Thời
kỳ này được đặc trưng bởi nhiều sự tự do hơn - chẳng cần mặc đồng phục, xếp
hàng vào lớp lúc 8 giờ sáng, bỏ học, bị các sinh viên khóa trước nạt nộ và bị cấm
tham gia các tổ chức đảng phái. Sinh viên đại học tương lai mang theo mình
những kinh nghiệm về học tập và xã hội khác nhau. Chúng ta hy vọng sự can thiệp
của chúng ta sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho những thay đổi tốt trong hành vi và
phát huy những mặt tốt của sinh viên. Sự hiểu biết về quá khứ của sinh viên tại
thời điểm vào trường sẽ giúp chúng ta lựa chọn những kinh nghiệm giáo dục đúng
đắn cũng như cung cấp các hướng dẫn và tư vấn thích hợp.
Hệ thống giáo dục chính thức của tất cả các nước trên thế giới được phân thành
các cấp –tiểu học, trung học và đại học. Trong mỗi cấp có sự chuyển tiếp từ trình
độ này sang trình độ khác ví dụ từ lớp 1 lên lớp 2 hoặc từ lớp 8 lên lớp 9. Đó là sự
chuyển tiếp bên trọng của mỗi cấp học. Đồng thời cũng có sự chuyển tiếp giữa
các cấp, là từ tiểu học lên trung học hoặc từ trung học lên đại học. Khi các sinh
viên chuyển từ trình độ này lên trình độ khác hoặc từ cấp này lên cấp khác, sẽ có
những thay đổi mà người giáo viên rất cần phải chú ý.
Ở giai đoạn chuyển tiếp, có những thay đổi về thể chất, tình cảm, trí tuệ (nhận
thức) và khát vọng. Với cương vị là giảng viên, chúng ta cần phải giúp sinh viên
vượt qua quá trình thay đổi này một cách êm dịu, dần dần và không gây sốc về
tâm lý. Chúng ta cần làm giảm bớt sự ngăn cách giữa kỳ cuối ở trường THPT và
kỳ đầu của đại học. Không gây đột ngột, không để lại những bi kịch và đau khổ.
Để thực hiện điều đó chúng ta cần hiểu sâu sắc các đặc tính của sinh viên ở hai
thái cực kỳ cuối THPT và năm đầu là sinh viên.
Ai là các sinh viên đại học tương lai? Chủ yếu là các nam nữ thanh niên ở độ tuổi
trưởng thành trong khoảng 16 – 26 tuổi đã qua 12 – 14 năm giáo dục chính qui.
Họ đã nhận chứng chỉ tốt nghiệp phổ thông với số điểm tối thiểu để kiếm được
một chỗ trong trường đại học. Cũng như học sinh tiểu học và trung học, cuộc sống
xã hội và học tập của họ sẽ được tổ chức và đôi khi đưa vào quản lý theo chế độ
bởi các hiệu trưởng, các giáo viên và các lớp trưởng. Họ phải tuân thủ vô điều kiện
các qui chế đã ban hành, thừa nhận và tôn trọng thể chế của trường. Những người
đã từng có cơ hội học ở trường phổ thông nội trú sẽ trải qua một cách dễ dàng,
thậm chí là rất tốt trong việc quản lý thời gian của họ. Những người tốt nghiệp từ
các trường phổ thông (nam thục hoặc nữ thục) thường nảy sinh thêm vấn đề phụ là
phải điều chỉnh mối quan hệ với giới kia.
Một ngày tiêu biểu trong trường phổ thông của học sinh có thể được chia ra làm
một số tiết học với nhiều môn học khác nhau được giảng dạy trong những lớp học
thiếu tiện nghi và có thể với những thày giáo cự kỳ thiếu nhiệt tình. Trừ một số
ngoại lệ, đa số học sinh được truyền thụ kiến thức theo phương pháp dạy và học
truyền thống.
Đối với việc thi kiểm tra và đánh giá, hệ thống giáo dục của hầu hết các nước ngày
nay thiên về đánh giá liên tục. Trường học được cảm nhận là nơi thực hiện các
trắc nghiệm. Điều đó hướng thái độ đối phó của sinh viên đối với việc dạy và học.
Trái với quan điểm chung, các sinh viên của chúng ta không phải là những tờ giấy
trắng, trong họ đã có những dấu ấn, mà cũng không phải là các bình rỗng cần được
nạp đầy. Khi mới nhập học, họ thường có kiến thức và những kỹ năng thu được từ
việc hoà nhập xã hội sớm nhất với nhận biết về trúc thế giới xung quanh và
những phương pháp sáng tạo để giải quyết vấn đề. Hơn nữa, họ đang trong giai
đoạn Piagetian của các hoạt động chính thức về phát triển nhận thức và vì thế họ
có thể được trông đợi hoạt động ở mức độ đó.
Kinh nghiệm chỉ ra rằng một số những thiếu hụt có thể hạn chế khả năng hoặc mơ
ước của sinh viên đại học để thực hiện có hiệu quả quá trình dạy, học ở trường đại
học. Ví dụ, họ cần tự quản lý về thời gian cũng như làm các công việc một cách
độc lập (tiến hành những nghiên cứu trong ngành đào tạo của mình). Sinh viên
cũng cần phải có quan điểm học tập là tập trung vào việc hình thành kiến thức, óc
sáng tạo và cách giải quyết vấn đề. Những kinh nghiệm học tập ở phổ thông, mà
đặc trưng là sự kiểm soát từ bên ngoài, cách thức dạy và học truyền thống (đặc
biệt là học vẹt) và sự đe dọa môi trường học tập chắc chắn không chuẩn bị cho họ
gánh lấy trách nhiệm đối với việc học tập của mình.
Một điểm không được bỏ qua khi chúng ta xem xét về bản chất của các sinh viên
đại học, đặc biệt đối với những người dưới 20 tuổi là sự thiếu khả năng kiểm soát
tình cảm và các vấn đề khác do giai đoạn phát triển của họ. Do vậy, chừng nào còn
một số vấn đề cần phải đối mặt với thì cần tổ chức những buổi hướng dẫn và
những buổi tư vấn. Tất nhiên, giảng viên phải có những chiến lược học/dạy thích
hợp để tạo điều kiện cho các sinh viên dễ dàng chuyển tiếp từ THPT lên đại học.
Đa số các hành vi của sinh viên khi mới vào trường có thể được giải thích dựa vào
quá trình đào tạo của họ. Liệu bạn có thể tìm ra những ví dụ mà trong đó có phản
ánh những nhân tố khác?
Vậy điều gì cần thay đổi về phương pháp dạy của bạn để đáp ứng với nhu cầu học
tập của sinh viên mới trong bộ môn của bạn.
Bài đọc thêm: Tầm nhìn của sinh viên đại học tại hội nghị UNESCO
Pari, 8 tháng 10 năm 1998 {Số 98-210}
Các sinh viên từ khắp nơi trên thế giới bày tỏ sự lo ngại, tâm trạng thất vọng và
những hy vọng trong thời gian buổi hội thảo trực tiếp nhan đề “Giáo dục đại học
cho xã hội mới: Một tầm nhìn sinh viên ” được tổ chức tại UNESCO trong Hội
nghị quốc tế diễn ra một tuần về giáo dục đại học.
Baroness Tessa Blackstone, Bộ trưởng bộ Giáo dục và Việc làm (UK), đã dẫn
chương trình trong hai buổi tranh luận đầu tiên và đã cảnh báo trước cho những
người tham dự rằng bà có ý định hạn chế cuộc thảo luận với sinh viên. Các sinh
viên đồng loạt phản ứng lại, đồng thời chỉ ra những điều quan tâm từ quyền tự do
bày tỏ đến việc kỳ thị trừ sinh viên với lý do nguồn gốc dân tộc, giới, ốm đau hoặc
không có khả năng trả học phí. Hầu hết sinh viên, cả những người ở trong và ở
ngoài cuộc hội thảo, ủng hộ sự tiếp cận bình đẳng đối với kinh phí giáo dục và kêu
gọi các chính phủ tiếp tục tài trợ cho các hệ thống đại học quốc gia. Một đại biểu
người Đan Mạch Peter Songdergaard đại diện cho Hội Liên hiệp Sinh viên các
nước châu Âu nói: “Đầu tư vào giáo dục là đầu tư cho tương lai”. Các sinh viên
cũng nhấn mạnh nhiều hơn về chính sách giáo dục và quản lý ở các trường đại
học. Nhưng từ những bài bình luận của sinh viên đã cho thấy rõ ràng rằng những
khó khăn trong một số nước là vượt xa mức bình thường. Đại diện của Angola và
Lãnh thổ Tự trị Palestine nhắc mọi người rằng sinh viên ở đất nước họ vẫn còn bị
chết trong chiến tranh. “Chúng ta cũng tìm cách phổ biến văn hoá hoà bình trong
số các sinh viên của trường đại học”, Abdallah Al Najjarr của Tổng hiệp hội Sinh
viên Arập nói. “Các giáo sư được trả lương thấp và họ đã có những việc khác để
làm” – vừa coi thi vừa bảo bài cho cả lớp –Florence Nsumbu nói. Nhóm của cô,
Phong trào Quốc tế của Sinh viên Thiên chúa giáo ở nước Cộng hoà Dân chủ
Côngô, đã cố gắng tìm nhiều cách để ép các giáo sư làm đúng việc của họ.
Cả nam nữ sinh viên đều lo lắng rằng phụ nữ ở các nước đang phát triển không
được tiếp cận đầy đủ với giáo dục, “Phong tục truyền thống hạn chế các cô gái tiếp
cận với giáo dục”, hội thảo viên Agus Salim của Hiệp hội Sinh viên Lâm nghiệp
Quốc tế ở Indonesia nói. “Những người ở nông thôn cho rằng các cô gái ở đó chỉ
để nuôi gà” anh nói thêm. Đại biểu Rajia El-Huseini của Hội Thanh niên Tiến bộ
(Ai cập), chỉ ra rằng chỉ có 35 phần trăm sinh viên đại học trong đất nước cô là nữ,
trong khi các cô và các bà chiếm trên một nửa dân số.
Một cuộc hội thảo “doanh nghiệp” đã tập trung vào sự chuyển tiếp từ trường đại
học sang thế giới việc làm. Các hội thảo viên là một số người tốt nghiệp đã thành
công gần đây, đã thúc giục các trường đại học đưa những kinh nghiệm thực tiễn
vào nội dung đào tạo thông qua các đợt thực tập và thực hành.
Khoảng chừng 300 sinh viên từ các tổ chức phi chính phủ cũng như các Hội Liên
hiệp Sinh viên Quốc gia và các Phong trào Sinh viên Quốc tế được công nhận
chính thức đến dự đại hội. Các đại diện của sinh viên đã đưa ra một loạt các kiến
nghị cho uỷ ban dự thảo của UNESCO trước một tuần nhưng không biết là những
điều gợi ý nào của họ sẽ được đưa vào trong Tuyên bố cuối cùng để được chấp
nhận vào thứ Sáu. Nhiều sinh viên hăm hở và nhiệt tình tham gia vào các tranh
luận, nhưng không phải tất cả đều có cơ hội để nói trong một thời gian qui định.
Nhìn chung, hầu hết các sinh viên cảm ơn UNESCO đã cho phép họ được phát
biểu trong một hội nghị có rất nhiều các vị bộ trưởng tham gia. Nhưng họ cũng
bày tỏ hy vọng rằng các vị bộ trưởng sẽ đưa những quan tâm của họ vào xem xét
khi thảo những tuyên bố và chương trình khung cho những hoạt động ưu tiên.
Tổng giám đốc UNESCO Federico Mayor, khi trả lời sự quan tâm chung là một
nền giáo dục có trợ cấp được bảo đảm cho tất cả mọi người, ông đã khuyến khích
mọi người: “Hãy dám chia sẻ.” Ông nói thêm rằng mục đích chính của Hội nghị là
đảm bảo cho các trường đại học tiếp nhận những người đã từng bị từ chối. “Đừng
cảm thấy bị loại trừ”, ông nói. “Bây giờ bạn vẫn có thể kịp chuyến tầu tới”.
Trong phát biểu bế mạc của mình, Baroness Blackstone nói rằng trong khi khi bà
đã lý tưởng hoá tình cảm (của các sinh viên) (…), không có nền giáo dục miễn
phí. Sẽ có người nào đó phải trả tiền.” Bà để ngỏ vấn đề làm thế nào để tổ chức
một hệ thống bình đẳng cung cấp tài chính cho giáo dục đại học.
Các đại diện sinh viên nhắc lại những mục đích chính của họ và phàn nàn trong
suốt thời gian cuộc họp báo cùng ngày. Nên nhớ rằng giáo dục là “quyền cơ bản
của con người” cần phải được nhà nước cung cấp. Một cuộc hội thảo của tám đại
diện các tổ chức sinh viên trên toàn thế giới bày tỏ mục đích của họ là cải thiện
những cái gọi là “thiếu thốn” về trợ cấp tài chính, về tiếp cận tự do với giáo dục và
về sự tham gia vào quản lý trường đại học.
Trong bài phát biểu của Kathrine Vangen của Hội Sinh viên Quốc tế của châu Âu,
các sinh viên đã tóm lược mối quan tâm của họ: “Chúng tôi muốn xác nhận quyền
của các sinh viên là được thừa nhận và tự đại diện. (…) Chúng tôi không phải là
những khách hàng, những người mới học nghề hoặc các đối tượng thụ động của
giáo dục; mà hơn thế, chúng tôi là những đối tác tích cực trong việc học tập của
chúng tôi và đóng góp vào xã hội.”
Câu hỏi thảo luận
1. Hãy cho biết những điều trình bầy trên có làm cho bạn thay đổi nhận thức về
sinh viên năm thứ nhất hay không?
2. Hãy trao đổi suy nghĩ của bạn với các giảng viên dạy môn học khác với môn
học của bạn.
Bài 2. Hồ sơ sinh viên
Giới thiệu
Các yếu tố tâm lý thường tồn tại bên trong học viên. Các yếu tố này bao hàm sự
trí tuệ, động cơ học tập, tự ý thức và đặc điểm xúc cảm. Mặt khác, các yếu xã hội
thường tồn tại trong môi trường bên ngoài. Môi trường trong trường hợp này bao
hàm gia đình, bạn học và công chúng. Các yếu tố bắt nguồn từ xã hội bao gồm nền
tảng nguồn gốc gia đình, ảnh hưởng của nhóm bạn bè, trường học và kỳ vọng xã
hội. Sự tác động tương hỗ giữa hai nhóm yếu tố này (tâm lý xã hội) là quan trọng
trong việc học tập của sinh viên.
Khi kết thúc bài học này bạn sẽ:
• Sử dụng kiến thức về đặc tính tâm lý xã hội để chẩn đoán những khó khăn của
việc học;
• Đánh giá hành vi của sinh viên trên cơ sở những dữ liệu sinh học về việc học ở
giai đoạn trưởng thành của họ;
• Phân biệt những đặc tính tâm lý của sinh viên trưởng thành;
• Chỉ ra những điều đó có thể tác động đến việc học và dạy như thế nào; và
• Thực hiện những bài tập về những đặc tính của sinh viên trưởng thành mà có liên
quan đến vấn đề học/dạy trong lĩnh vực chuyên môn của bạn.
Dữ liệu sinh học của sinh viên trưởng thành
Các bài trước tập trung vào quá trình giáo dục và nền tảng của sinh viên như là
cách xác định mức độ sẵn sàng của họ cho việc học đại học. Trong bài này chúng
ta sẽ xem xét những đặc tính của họ với sự nhấn mạnh đến các đặc tính tâm lý –xã
hội, để hiểu:
a. Những điều đó phản ánh nền tảng của họ tới mức nào; và