Mối quan hệ giữa qui định kế toán và thuế tại Việt Nam: Phân tích từ góc độ lý thuyết

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển thị trường vốn, mối quan hệ giữa hệ thống kế toán và thuế, dù có mục tiêu khác biệt, luôn là chủ đề quan trọng trong quản trị doanh nghiệp và chính sách kinh tế. Kế toán hướng đến cung cấp thông tin đáng tin cậy cho các quyết định, trong khi thuế tập trung vào việc quản lý chính sách xã hội. Sự độc lập giữa hai hệ thống này là yếu tố then chốt để đảm bảo tính minh bạch của thông tin tài chính và hiệu quả của công tác quản lý thuế. Tại Việt Nam, dù đã có những nỗ lực hướng tới sự độc lập của kế toán khỏi mục đích tính thuế từ năm 1995, mức độ độc lập thực sự vẫn cần được đánh giá sâu sắc. Nghiên cứu này nhằm phân tích mối quan hệ giữa các quy định kế toán và thuế, từ đó đánh giá mức độ độc lập/phụ thuộc và đề xuất các khuyến nghị nhằm tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong cả hai lĩnh vực.

Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực kế toán và thuế, nhà hoạch định chính sách, sinh viên và chuyên gia tài chính kế toán quan tâm đến mối quan hệ giữa kế toán và thuế tại Việt Nam.

Nghiên cứu này đi sâu phân tích mối quan hệ giữa các qui định kế toán và thuế tại Việt Nam, một chủ đề quan trọng trong quản trị kinh tế và chính sách tài chính quốc gia. Với mục tiêu làm rõ mức độ độc lập hoặc phụ thuộc giữa hai hệ thống, bài viết áp dụng phương pháp phân tích nội dung dựa trên khung lý thuyết của Lamb và cộng sự (1998). Cụ thể, 17 vấn đề kế toán và thuế trọng yếu liên quan đến việc xác định lợi nhuận được xem xét thông qua việc so sánh các qui định hiện hành có hiệu lực trong giai đoạn 2013-2019. Phương pháp này phân loại mối quan hệ theo năm mức độ khác nhau, từ độc lập hoàn toàn đến phụ thuộc hoàn toàn, cho phép đánh giá chi tiết bản chất của từng liên kết. Kết quả phân tích cho thấy, mặc dù đã có những nỗ lực trong việc tách bạch giữa kế toán và thuế, đặc biệt là sự ra đời của các Chuẩn mực kế toán Việt Nam (CMKT) và các sửa đổi Luật Kế toán gần đây, mức độ độc lập tổng thể giữa kế toán và thuế tại Việt Nam vẫn còn tương đối thấp. Nhiều qui định kế toán và thuế vẫn cho thấy sự phụ thuộc lẫn nhau, hoặc một hệ thống bị ảnh hưởng đáng kể bởi hệ thống còn lại. Điều này có thể dẫn đến việc lựa chọn các chính sách kế toán không phản ánh đúng bản chất giao dịch mà nhằm mục đích tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bức tranh tổng quan về tình trạng hiện tại và các điểm nóng cần cải thiện. Từ đó, bài viết đề xuất các khuyến nghị quan trọng, nhấn mạnh rằng việc xác định thuế thu nhập doanh nghiệp cần dựa trên cơ sở chắc chắn, không phụ thuộc vào ước tính hay những thay đổi chính sách kế toán vì mục đích thuế, nhằm tăng cường tính minh bạch, sự độc lập và hiệu quả của cả hai hệ thống trong tương lai.