intTypePromotion=1
ADSENSE

Một số ý kiến về vấn đề khai thác sử dụng nguồn nước và yêu cầu duy trì dòng chảy môi trường hạ lưu các sông vùng ven biển miền Trung - TS. Nguyễn Văn Thắng

Chia sẻ: Tinh Thuong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

75
lượt xem
4
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Yêu cầu nước cho môi trường và ngưỡng khai thác sử dụng nước của lưu vực sông, yêu cầu duy trì dòng chảy môi trường trong quy hoạch và quản lý nguồn nước lưu vực sông,... là những nội dung chính trong bài viết "Một số ý kiến về vấn đề khai thác sử dụng nguồn nước và yêu cầu duy trì dòng chảy môi trường hạ lưu các sông vùng ven biển miền Trung". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Một số ý kiến về vấn đề khai thác sử dụng nguồn nước và yêu cầu duy trì dòng chảy môi trường hạ lưu các sông vùng ven biển miền Trung - TS. Nguyễn Văn Thắng

Mét Sè ý KIÕN VÒ vÊn ®Ò khai th¸c sö dông nguån n­íc vµ yªu<br /> cÇu duy tr× dßng ch¶y m«I tr­êng h¹ l­u c¸c s«ng<br /> vïng ven biÓn miÒn trung<br /> <br /> TS. NguyÔn V¨n Th¾ng<br /> Bé m«n m«I tr­êng, Tr­êng §¹i häc Thuû Lîi<br /> <br /> 1. Më ®Çu<br /> Mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó khai th¸c vµ sö dông tµi nguyªn n­íc c¸c l­u vùc<br /> s«ng ®­îc bÒn v÷ng, ng¨n ngõa t×nh tr¹ng suy tho¸i nguån n­íc cña s«ng cã thÓ x¶y ra lµ viÖc<br /> khai th¸c vµ sö dông n­íc trªn l­u vùc cÇn ph¶i trong giíi h¹n cho phÐp vµ ph¶i ®¶m b¶o duy tr×<br /> dßng ch¶y m«i tr­êng.<br /> VÊn ®Ò khai th¸c sö dông hîp lý nguån n­íc trong giíi h¹n ng­ìng m«i tr­êng vµ duy tr×<br /> dßng ch¶y m«i tr­êng cña c¸c s«ng ®· ®­îc thÕ giíi quan t©m nghiªn cøu trong h¬n 10 n¨m trë<br /> l¹i ®©y, nhiÒu kÕt qu¶ ®· ®­îc sö dông trong quy ho¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc nh­ lµ ë c¸c n­íc<br /> Mü, óc, Nam Phi. Mét sè n­íc ®· ®­a yªu cÇu duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng vµo trong chÝnh<br /> s¸ch sö dông n­íc cña l­u vùc nh»m ®¶m b¶o ph¸t triÓn bÒn v÷ng l­u vùc s«ng còng nh­ b¶o vÖ<br /> chèng suy tho¸i nguån n­íc sö dông cña con ng­êi.<br /> ¥ n­íc ta, vÊn ®Ò khai th¸c sö dông hîp lý nguån n­íc vµ duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng<br /> còng ®· ®­îc ®Ò cËp ®Õn trong thùc tÕ s¶n xuÊt nh­ng ch­a cã nh÷ng nh÷ng nghiªn cøu cô thÓ vÒ<br /> c¬ së khoa häc vµ ph­¬ng ph¸p øng dông trong thùc tÕ. Trong bµi b¸o nµy sÏ ®Ò cËp ®Õn c¸c vÊn<br /> ®Ò trªn ®Ó trao ®æi cïng c¸c b¹n ®äc nh»m lµm lµm râ thªm c¸c kh¸i niÖm vµ nhËn thøc còng nh­<br /> yªu cÇu cÊp thiÕt cña viÖc nghiªn cøu vµ øng dông vÊn ®Ò nµy trong thùc tÕ, cô thÓ lµ ®èi víi c¸c<br /> l­u vùc s«ng vïng Ven biÓn MiÒn Trung, mét vïng cã nhiÒu l­u vùc s«ng ®ang cã chiÒu h­íng<br /> gia t¨ng suy tho¸i nguån n­íc ®Æc biÖt lµ ë khu vùc h¹ l­u .<br /> 2. Yªu cÇu n­íc cho m«i tr­êng vµ ng­ìng khai th¸c sö dông n­íc cña l­u vùc s«ng<br /> N­íc trong c¸c s«ng suèi rÊt cÇn thiÕt vµ kh«ng thÓ thiÕu cho c¸c yªu cÇu sö dông cña con ng­êi<br /> sinh sèng trªn l­u vùc s«ng, nh­ng n­íc còng rÊt cÇn ®Ó duy tr× cuéc sèng cho cho tÊt c¶ c¸c loµi<br /> trong hÖ sinh th¸i hay nãi c¸ch kh¸c lµ ®Ó duy tr× cuéc sèng cña chÝnh dßng s«ng ®ã.<br /> Yªu cÇu n­íc m«i tr­êng lµ yªu cÇu n­íc cÇn cho viÖc duy tr× cÊu tróc vµ c¸c chøc n¨ng cña hÖ<br /> sinh th¸i n­íc trªn l­u vùc s«ng nh»m ®¶m b¶o cho c¸c hÖ sinh th¸i nµy tån t¹i vµ ph¸t triÓn mét<br /> c¸ch bÒn v÷ng. Tõ kh¸i niÖm vÒ yªu cÇu n­íc cho m«i tr­êng sÏ dÉn ®Õn kh¸i niÖm vÒ dßng ch¶y<br /> m«i tr­êng (environmental flow), mét thµnh phÇn dßng ch¶y con ng­êi trong qu¸ tr×nh sö dông<br /> n­íc, cÇn ph¶i b¶o ®¶m duy tr× th­êng xuyªn trong s«ng ®Ó nu«i d­ìng vµ ph¸t triÓn c¸c hÖ sinh<br /> th¸i, b¶o vÖ ®a d¹ng sinh häc vµ c¸c chøc n¨ng cña dßng s«ng.<br /> Thùc ra yªu cÇu n­íc cho m«i tr­êng lµ mét kh¸i niÖm kh«ng dÔ nhËn thÊy nÕu chóng ta kh«ng<br /> cã ®Çy ®ñ c¸c kiÕn thøc tæng hîp vÒ m«i tr­êng vµ hÖ sinh th¸i. §iÒu cã thÓ dÔ nhËn thÊy nhÊt vÒ<br /> yªu cÇu n­íc m«i tr­êng lµ yªu cÇu n­íc cÇn thiÕt cho sù sinh tr­ëng vµ ph¸t triÓn cña c¸c loµi<br /> tém, c¸ sèng trong l­u vùc s«ng, c¸c gièng loµi mµ gi¸ trÞ cña chóng gÇn gòi víi cuéc sèng con<br /> ng­êi nhÊt. Tuy nhiªn, hiÓu nh­ vËy còng ch­a ®Çy ®ñ v× c¸c loµi t«m c¸ chØ lµ mét phÇn trong<br /> céng ®ång sinh häc cña hÖ sinh th¸i n­íc vµ tÊt c¶ chóng l¹i cã mèi liªn quan mËt thiÕt ®Õn nhau.<br /> V× thÕ, yªu cÇu n­íc m«i tr­êng cÇn ph¶i hiÓu theo nghÜa tæng hîp nh­ lµ n­íc cÇn cho duy tr×<br /> tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn vµ c¸c chøc n¨ng cña hÖ sinh th¸i, thÝ dô nh­ n­íc cho duy tr× cuéc sèng<br /> vµ ®a d¹ng sinh häc trªn c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc, trªn c¸c vïng ®Êt båi vµ rõng ngËp mÆn ë khu<br /> vùc cöa s«ng; n­íc cho duy tr× l­u l­îng vµ tèc ®é n­íc ch¶y trong s«ng gióp cho c¸ di chuyÓn<br /> tõ vïng nµy sang vïng kh¸c, ®Ó vËn chuyÓn bïn c¸t vµ c¸c lo¹i vËt chÊt ; n­íc cho sù pha lo·ng<br /> vµ t¨ng kh¶ n¨ng tù lµm s¹ch c¸c chÊt « nhiÔm ch¶y vµo nguån n­íc hoÆc cho ®Èy n­íc mÆn<br /> kh«ng cho x©m nhËp s©u vµo trong s«ng.<br /> Còng cã ng­êi cho r»ng yªu cÇu n­íc m«i tr­êng chØ lµ yªu cÇu n­íc tèi thiÓu cÇn duy tr× trong<br /> s«ng trong mïa c¹n. HiÓu nh­ vËy còng cßn phiÕn diÖn bëi v× c¸c sinh vËt thuû sinh cÇn n­íc<br /> trong c¸c mïa n­íc lò vµ mïa n­íc c¹n kh«ng hoµn toµn gièng nhau. Nh­ mét quy luËt tÊt yÕu<br /> cña tù nhiªn, c¸c loµi t«m c¸ th­êng chê ®îi thêi kú n­íc s«ng lªn cao ngËp c¸c b·i bê ven s«ng<br /> ®Ó t×m n¬i ®Î trøng vµ ph¸t triÓn nßi gièng, cã nhiÒu loµi c¸ nh­ lµ c¸ håi hµng n¨m cÇn mïa<br /> n­¬c lò ®Ó ng­îc lªn tËn th­îng nguån ®Î trøng, c¸ con sau ®ã l¹i su«i dßng vÒ h¹ du råi vÒ biÓn<br /> c¶, n¨m sau chóng l¹i trë vÒ nguån ®Î trøng nh­ cha mÑ chóng. ViÖc lµm suy gi¶m vµ kh«ng<br /> ®¶m b¶o yªu cÇu n­íc cho m«i tr­êng trong bÊt kú thêi gian nµo trong n¨m còng g©y c¸c thiÖt<br /> h¹i tíi c¸c gi¸ trÞ m«i tr­êng cña l­u vùc s«ng vµ qua ®ã tæn h¹i tíi c¸c gi¸ trÞ sö dông cña con<br /> ng­êi.<br /> Còng nh­ c¸c loµi vËt kh¸c, con ng­êi còng lµ mét thµnh phÇn cña hÖ sinh th¸i vµ cuéc sèng<br /> còng nh­ lîi Ých cña con ng­êi lu«n g¾n chÆt víi yªu cÇu sö dông n­íc, víi c¶nh quan cña m«i<br /> tr­êng s«ng nh­ trong c¸c ho¹t ®éng ®¸nh b¾t c¸, giao th«ng thuû, du lÞch, nghØ ng¬i gi¶i trÝ..V×<br /> thÕ, yªu cÇu n­íc m«i tr­êng còng cßn bao gåm c¶ n­íc cÇn thiÕt cho viÖc duy tr× thuËn lîi c¸c<br /> ho¹t ®éng trªn, gióp cho con ng­êi sèng hai bªn s«ng cã nguån n­íc trong s¹ch vµ c¸c ®iÒu kiÖn<br /> thuËn lîi ®Ó sö dông tèi ®a c¸c gi¸ trÞ mµ m«i tr­êng mang l¹i. HiÓu râ vÒ yªu cÇu n­íc m«i<br /> tr­êng chóng ta thÊy râ r»ng con ng­êi trong viÖc khai th¸c sö dông nguån n­íc trªn l­u vùc<br /> s«ng, ngoµi chia sÎ hîp lý nguån n­íc cho nhau, cßn cÇn chia xÎ cho c¶ m«i tr­êng n÷a. BÊt kú<br /> hµnh vi sö dông qu¸ møc cho phÐp nguån n­íc nµo cña con ng­êi còng ®Òu cã thÓ g©y ra c¸c tæn<br /> h¹i ®Õn hÖ sinh th¸i n­íc vµ m«i tr­êng cña dßng s«ng vµ ®Òu lµm suy gi¶m ng­îc l¹i c¸c gi¸ trÞ<br /> cña m«i tr­êng mµ con ng­êi cã thÓ khai th¸c sö dông.<br /> Nguån n­íc tiÒm tµng cña l­u vùc s«ng lµ mét gi¸ trÞ h÷u h¹n biÓu thÞ qua tiÒm n¨ng nguån<br /> n­íc, mét phÇn trong ®ã con ng­êi cã thÓ sö dông, phÇn cßn l¹i ®Ó duy tr× m«i tr­êng sèng cña<br /> s«ng. §Ó qu¶n lý vµ sö dông bÒn v÷ng nguån n­íc cña l­u vùc s«ng, con ng­êi cÇn ph¶i biÕt ­íc<br /> tÝnh vµ ph©n ®Þnh gi÷a hai thµnh phÇn ®ã ®Ó biÕt ®­îc phÇn m×nh cã thÓ ®­îc sö dông vµ coi ®ã<br /> nh­ lµ c¸c ®iÒu kiÖn rµng buéc trong quy ho¹ch vµ còng nh­ qu¶n lý nguån n­íc. Nãi c¸ch kh¸c<br /> cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ng­ìng cho phÐp khai th¸c vµ sö dông nguån n­íc vµ nh÷ng giíi h¹n cÇn cña<br /> duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng. Mèi quan hÖ gi÷a yªu cÇu n­íc m«i tr­êng vµ c¸c ng­ìng sö dông<br /> nguån n­íc cña l­u vùc s«ng ®­îc biÓu thÞ trong h×nh 1, trong ®ã cã ba møc ng­ìng :<br /> - Møc cao nhÊt lµ møc biÓu thÞ tiÒm n¨ng nguån n­íc cña l­u vùc s«ng (total resource capacity),<br /> lµ tæng l­îng n­íc mµ l­u vùc s«ng cã thÓ s¶n sinh ra trong mét ®¬n vÞ thêi gian, th­êng lÊy lµ 1<br /> n¨m. Trong thuû v¨n ng­ìng nµy th­êng lÊy lµ gi¸ trÞ dßng ch¶y n¨m trung b×nh nhiÒu n¨m ( hay<br /> chuÈn dßng ch¶y n¨m) cña l­u vùc s«ng, vµ biÓu thÞ b»ng l­u l­îng hay modyn dßng ch¶y (M0,<br /> Q0). TiÒm n¨ng nguån n­íc cña l­u vùc s«ng cã thÓ tÝnh to¸n ®­îc b»ng c¸c sè liÖu quan tr¾c<br /> dßng ch¶y thùc ®o cña c¸c tr¹m thuû v¨n trªn cña l­u vùc s«ng.<br /> - Møc ng­ìng thÊp nhÊt trong h×nh biÓu thÞ l­îng n­íc nÒn cña l­u vùc s«ng ( resource base).<br /> Cã thÓ coi l­îng n­íc nÒn lµ mét ng­ìng sinh th¸i lu«n cÇn ®­îc duy tr× v× nÕu l­îng n­íc cña<br /> s«ng xuèng thÊp h¬n l­îng n­íc nÒn th× hÖ sinh th¸i n­íc sÏ bÞ biÕn ®æi vµ kh«ng phôc håi ®­îc.<br /> - Ng­ìng ë gi÷a trong h×nh biÓu thÞ giíi h¹n trªn vÒ yªu cÇu n­íc cho duy tr× m«i tr­êng cña l­u<br /> vùc s«ng (environmental requirement ). L­îng n­íc tõ l­îng n­íc nÒn tíi ng­ìng nµy lµ yªu cÇu<br /> n­íc m«i tr­êng ®­îc sö dông cho duy tr× hÖ sinh th¸i n­íc vµ c¸c ®iÒu kiÖn m«i tr­êng cña s«ng<br /> nh­ ®· nªu ë trªn.<br /> Kho¶ng c¸ch tõ ng­ìng tiÒm n¨ng nguån n­íc tíi yªu cÇu n­íc m«i tr­êng biÓu thÞ<br /> l­îng n­íc cho phÐp mµ con ng­êi cã thÓ sö dông cho c¸c ho¹t ®éng cña m×nh mµ kh«ng ¶nh<br /> h­ëng tíi m«i tr­êng. Sö dông v­ît qu¸ sÏ cã t¸c ®éng xÊu tíi m«i tr­êng vµ hÖ sinh th¸i.<br /> TiÒm n¨ng<br /> cña nguån<br /> <br /> <br /> CÇn cã c¸c biÖn ph¸p qu¶n<br /> lý sö dông n­íc, hÖ thèng L­îng n­íc cã thÓ sö<br /> cÊp phÐp khai th¸c n­íc, gi¸ dông cho c¸c yªu cÇu<br /> n­íc.. dïng n­íc kh¸c nhau<br /> <br /> <br /> <br /> Yªu cÇu n­íc MT<br /> CÇn cã c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý<br /> L­îng n­íc sö dông cho<br /> duy tr× l­u l­îng sinh th¸i cña<br /> duy tr× hÖ sinh th¸i n­íc<br /> s«ng, c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý<br /> vµ m«i tr­êng<br /> viÖc sö dông ®Êt vµ qu¶n lý<br /> l­u vùc<br /> L­îng n­íc nÒn<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> H×nh 1 : C¸c ng­ìng nguån n­íc cña l­u vùc s«ng vµ giíi h¹n khai th¸c sö dông<br /> <br /> 3. Yªu cÇu duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng trong quy hä¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc<br /> c¸c l­u vùc s«ng<br /> HiÖn nay viÖc mÊt c©n ®èi trong khai th¸c vµ sö dông n­íc còng nh­ coi nhÑ b¶o vÖ m«i tr­êng<br /> l­u vùc ®· khiÕn cho nguån n­íc nhiÒu l­u vùc s«ng trªn thÕ giíi ®ang bÞ suy tho¸i nghiªm träng<br /> vµ kh«ng ®¶m b¶o dßng ch¶y m«i tr­êng ®Æc biÖt ë h¹ du, trong ®ã kh«ng lo¹i trõ c¶ mét sè s«ng<br /> ë n­íc ta. T×nh tr¹ng nµy cã thÓ dÉn ®Õn c¸c hiÓm ho¹ nh­ : sù c¹n kiÖt dßng ch¶y trong mïa<br /> c¹n, cã thÓ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng ®øt dßng cña s«ng ë vïng h¹ du; sù gia t¨ng c¸c hiÓm ho¹ do n­íc<br /> g©y ra nh­ lò lôt vµ sa båi thuû ph¸, båi lÊp c¸c cöa s«ng; sù suy gi¶m chÊt l­îng n­íc khiÕn cho<br /> n­íc s«ng kh«ng cßn sö dông ®­îc; sù gia t¨ng x©m nhËp mÆn ë vïng vïng cöa s«ng. Suy tho¸i<br /> l­u vùc s«ng, ®Æc biÖt lµ suy tho¸i nguån n­íc vµ kh«ng ®¶m b¶o dßng ch¶y m«i tr­êng sÏ khiÕn<br /> cho mét dßng s«ng cã thÓ trë thµnh mét dßng s«ng chÕt, kh«ng cßn sö dông ®­îc cho con ng­êi<br /> n÷a, thÝ dô nh­ ®iÒu nµy ®· x¶y ra trªn s«ng Hoµng Hµ vµ s«ng Hoµi cña Trung Quèc nh÷ng n¨m<br /> gÇn ®©y.<br /> Hoµng Hµ lµ mét s«ng lín cña Trung Quèc cã l­îng dßng ch¶y hµng n¨m kho¶ng 40 tû m3. S«ng<br /> Hoµng Hµ x­a nay lµ mét dßng s«ng n­íc d©ng thµnh lò, nh­ng ngµy nay do hËu qu¶ cña suy<br /> tho¸i l­u vùc s«ng Hoµng Hµ ngµy nay ®· bÞ ®øt dßng, b¾t ®Çu tõ n¨m 1972. Trong 26 n¨m, tõ<br /> 1972-1998 ë vïng h¹ l­u s«ng Hoµng Hµ cã ®Õn 21 n¨m bÞ ®øt dßng. TiÕn vµo thËp kû 90 tõ n¨m<br /> 1991 ®Õn 1998 s«ng liªn tôc bÞ ®øt dßng, trong ®ã n¨m 1997 lßng s«ng bÞ kh« c¹n h¼n 9 lÇn, tæng<br /> céng 226 ngµy vµ víi tæng chiÒu dµi 700 km, trong ®ã cã c¶ tr­êng hîp s«ng bÞ kh« trong c¶ thêi<br /> kú m­a lín. Ngµy nay ë ®o¹n s«ng TÕ Nam ë h¹ l­u Hoµng Hµ s«ng c¹n h¼n, ng­êi xe qua l¹i<br /> ®­îc. V× thêi gian s«ng kh« l©u cho nªn lßng s«ng ë h¹ l­u trë thµnh mét d¶i c¸t lín.<br /> Hoµi Hµ còng lµ mét trong 6 s«ng lín cña Trung Quèc cã diÖn tÝch l­u vùc chiÕm 1/8 diÖn tÝch<br /> ®Êt canh t¸c cña Trung Quèc vµ s¶n xuÊt kho¶ng1/6 l­îng l­¬ng thùc cña c¶ n­íc. S«ng Hoµi<br /> hiÖn nay còng ®· bÞ ®øt dßng trong mïa kh«, ngoµi ra s«ng nµy cßn bÞ hiÓm ho¹ cña sù « nhiÔm<br /> n­íc. Trong bèi c¶nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña Trung Quèc, nh÷ng n¨m 1980 s«ng Hoµi ®· ph¶i tiÕp<br /> nhËn mçi n¨m kho¶ng 1,5 tû tÊn n­íc th¶i cña hµng ngh×n nhµ m¸y, xÝ nghiÖp tiÓu c«ng nghiÖp<br /> s¶n xuÊt da, giÊy, luyÖn kim, ph©n bãn nªn « nhiÔm n­íc gia t¨ng nhanh chãng. N¨m 1993 cã<br /> ®Õn 70% c¸c s«ng nh¸nh lín cña s«ng Hoµi n­íc bÞ « nhiÔm nÆng, n­íc s«ng biÕn thµnh mµu<br /> ®en vµ thèi, kho¶ng 2/3 ®é dµi cña s«ng nguån n­íc hoµn toµn mÊt gi¸ trÞ sö dông. NhiÒu nhµ<br /> m¸y cÊp n­íc kh«ng cßn nguån n­íc vµ trë thµnh nhµ m¸y xö lý n­íc th¶i. NhiÒu n¬i nhµ n­íc<br /> ph¶i cÊp tÝch kª n­íc cho c¸c c¬ quan vµ c¸c gia ®×nh nh­ ë mçi gia ®×nh mçi ngµy ®­îc 10 lÝt<br /> n­íc. Th¸ng 5/ 1994 chÝnh phñ Trung quèc ®· ph¶i c«ng bè mét ch­¬ng tr×nh khÈn cÊp ®Ó cøu<br /> s«ng Hoµi, thùc hiÖn nhiÒu biÖn ph¸p, trong ®ã cã c¶ viÖc ®ãng cöa hµng ngh×n nhµ m¸y, xÝ<br /> nghiÖp chÕ t¹o bét giÊy, nhµ m¸y ho¸ häc.. cho ®Õn 1/1998 chÊt l­îng n­íc s«ng Hoµi míi ®­îc<br /> c¶i thiÖn trë l¹i ®¹t tiªu chuÈn lo¹i 3, lo¹i 4.<br /> Sù suy tho¸i nguån n­íc nh­ c¸c tr­êng hîp cña c¸c s«ng trªn cã nhiÒu nguyªn nh©n, nh­ng<br /> nguyªn nh©n chÝnh lµ do c¸c thiÕu sãt trong quy ho¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc ®Æc biÖt lµ sù khai<br /> th¸c vµ sö dông kh«ng hîp lý tµi nguyªn n­íc cña chÝnh con ng­êi trong c¶ mét thêi gian dµi<br /> trong qu¸ khø mµ kh«ng quan t©m ®óng møc ®Õn qu¶n lý b¶o vÖ nguån n­íc, b¶o vÖ l­u vùc.<br /> Nguån n­íc cña s«ng mét khi ®· bÞ suy tho¸i trÇm träng c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng n­íc sÏ cã<br /> t¸c h¹i rÊt to lín ®Õn c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vµ ®e do¹ cuéc sèng cña con ng­êi<br /> sèng trªn l­u vùc s«ng mµ muèn kh¾c phôc cÇn rÊt nhiÒu chi phÝ vµ ph¶i trong mét thêi gian dµi.<br /> V× thÕ, víi c¸c l­u vùc s«ng, cÇn ph¶i coi hiÖn t­îng nµy lµ mét hiÓm ho¹ m«i tr­êng nghiªm<br /> träng, cÇn ph¶i ph¸t hiÖn sím nh÷ng dÊu hiÖu cña sù suy tho¸i nguån n­íc nÕu cã, ®¸nh gi¸ râ<br /> nguyªn nh©n vµ ®Ò xuÊt nh÷ng biÖn ph¸p qu¶n lý, kiÓm so¸t kÞp thêi.<br /> C¸c s«ng ë n­íc ta ®Æc biÖt c¸c s«ng võa vµ lín hiÖn ch­a x¶y ra tr­êng hîp nµo suy tho¸i nguån<br /> n­íc nghiªm träng dÉn ®Õn ®øt dßng hoÆc « nhiÔm n­íc qu¸ nÆng khiÕn cho nguån n­íc cña<br /> s«ng kh«ng sö dông ®­îc nh­ c¸c thÝ dô trªn, nh­ng t×nh tr¹ng suy tho¸i nguån n­íc vµ kh«ng<br /> ®¶m b¶o dßng ch¶y m«i tr­êng th× ®· x¶y ra trªn mét sè s«ng víi c¸c møc ®é kh¸c nhau. Bµi häc<br /> vµ kinh nghiÖm cña thÕ giíi vÒ dù b¸o vµ qu¶n lý hiÖn t­îng nµy chóng ta cÇn häc hái vµ cã<br /> nh÷ng b­íc ®i thÝch hîp trong quy ho¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc ®Ó t×nh tr¹ng ®øt dßng kh«ng<br /> x¶y ra.<br /> 4. Nh÷ng biÓu hiÖn suy tho¸i nguån n­íc h¹ l­u c¸c s«ng vïng VBMT vµ yªu cÇu<br /> nghiªn cøu vÒ dßng ch¶y m«i tr­êng<br /> Vïng VBMT cã 10 l­u vùc s«ng ®Æc tr­ng cho 11 tØnh, trong ®ã ngoµi s«ng Thu Bån vµ s«ng<br /> Ba cã diÖn tÝch lín h¬n 10.000 km2, c¸c s«ng cßn l¹i ®Òu lµ cã diÖn tÝch nhá h¬n 4000km2 nh­<br /> s«ng H­¬ng 2830 km2, s«ng Th¹ch H·n 2800 km2, s«ng Trµ Khóc 3198 km2, s«ng C¸i Phan<br /> Rang 3000 km2, s«ng Kone 2890 km2…C¸c s«ng Vïng VBMT ®Òu b¾t nguån tõ d·y Tr­êng<br /> S¬n, ch¶y theo h­íng T©y B¾c-§«ng Nam vµ ®æ ra biÓn §«ng. Tµi nguyªn n­íc c¸c s«ng ë khu<br /> vùc phÝa b¾c cña vïng t­¬ng ®èi phong phó nh­ng sau ®ã gi¶m dÇn khi xuèng phÝa nam. ThÝ dô<br /> nh­ c¸c s«ng tõ s«ng Kone trë ra phÝa b¾c cã nguån n­íc kho¶ng 15.400 m3/ha-n¨m, cßn c¸c<br /> s«ng ë nöa phÝa nam nh­ s«ng Ba ë Phó Yªn chØ cã kho¶ng10.000 m3/ha-n¨m, s«ng C¸i- Phan<br /> Rang ë Ninh ThuËn 4000 m3/ha-n¨m, vµ c¸c s«ng ë B×nh ThuËn cã 3.700m3/ha-n¨m. L­îng n­íc<br /> cña c¸c s«ng l¹i ph©n phèi rÊt kh«ng ®Òu theo thêi gian, kho¶ng 80% l­îng n­íc tËp trung trong<br /> 4 th¸ng mïa m­a lò tõ th¸ng IX ®Õn hÕt th¸ng XII, cßn mïa kh« kÐo dµi 8 th¸ng trong ®ã cã<br /> nh÷ng th¸ng gÇn nh­ kh«ng cã m­a, rÊt khã kh¨n cho sö dông n­íc cho s¶n xuÊt vµ ®êi sèng.<br /> Nguån n­íc c¸c s«ng VBMT cã vai trß sèng cßn ®èi víi kinh tÕ x· héi cña tÊt c¶ c¸c tØnh trong<br /> vïng nhÊt lµ trong bèi c¶nh nÒn kinh tÕ cña c¸c tØnh hiÖn nay vÉn chñ yÕu lµ dùa vµo s¶n xuÊt<br /> n«ng nghiÖp. V× thÕ b¶o vÖ vµ duy tr× bÒn v÷ng nguån n­íc c¸c l­u vùc s«ng, nhÊt lµ n­íc trong<br /> mïa kiÖt lµ yªu cÇu v« cïng cÊp thiÕt hiÖn t¹i vµ c¶ trong t­¬ng lai l©u dµi sau nµy.<br /> Trong mÊy chôc n¨m trë l¹i ®©y, nhÊt lµ tõ sau 1975, nguån n­íc c¸c s«ng vïng VBMT ®· ®­îc<br /> khai th¸c sö dông víi tèc ®é ngµy cµng t¨ng cho ph¸t triÓn kinh tÕ d©n sinh, trong ®ã sö dông<br /> nhiÒu nhÊt lµ cho t­íi trong n«ng nghiÖp. Cïng víi gia t¨ng c¸c ho¹t ®éng khai th¸c l­u vùc, nhÊt<br /> lµ viÖc khai hoang ph¸t triÓn c©y c«ng nghiÖp t¹i trung vµ th­îng l­u c¸c s«ng, t×nh tr¹ng ph¸<br /> rõng trµn lan kh«ng kiÓm so¸t ®­îc ®· cã nhiÒu t¸c ®éng xÊu lµm suy tho¸i nguån n­íc. BiÓu<br /> hiÖn suy tho¸i cã thÓ thÊy rÊt râ lµ t×nh tr¹ng c¹n kiÖt dßng ch¶y mïa c¹n ë h¹ l­u c¸c s«ng gÇn<br /> nh­ phæ biÕn vµ ngµy cµng gia t¨ng nhÊt lµ trong ®o¹n tõ quèc lé sè 1 ®Õn cöa cña c¸c s«ng Ba,<br /> Trµ Khóc, s«ng Thu Bån, s«ng K«n- Hµ Thanh, s«ng C¸i – Phan rang… HiÖn nay, dßng ch¶y cña<br /> s«ng Hµ Thanh t¹i vÞ trÝ cÇu Diªu Tr× trong c¸c th¸ng mïa c¹n cßn kh«ng ®¸ng kÓ trong m­êi<br /> n¨m trë l¹i ®©y. Lßng s«ng t¹i ®o¹n nµy chØ cßn lµ mét l¹ch nhá 20–30 m, khiÕn cho vïng h¹ l­u<br /> s«ng Hµ Thanh khu vùc gÇn cöa s«ng rÊt khan hiÕm n­íc sinh ho¹t vµ n­íc t­íi. HiÖn t¹i ph¶i<br /> chuyÓn n­íc tõ s«ng K«n sang qua ®Ëp Th¹nh Hoµ ®Ó cung cÊp cho vïng nµy. §o¹n s«ng nµy<br /> theo ®iÒu tra trong nh©n d©n nh÷ng n¨m nöa ®Çu thÕ kû 19 mïa c¹n nh©n d©n muèn qua s«ng vÉn<br /> lu«n ph¶i dïng ®ß, thuyÒn.<br /> H¹ l­u S«ng Ba còng trong tr¹ng suy tho¸i nguån n­íc mïa c¹n t­¬ng ®èi nghiªm träng. T¹i khu<br /> vùc cÇu §µ R»ng mÆt c¾t s«ng réng ®Õn 2 km nh­ng trong c¸c th¸ng VIII, IX phÇn lßng s«ng cã<br /> n­íc chØ cßn kh«ng ®Õn 100 m vµ n¬i l¹ch s©u nhÊt n­íc còng kh«ng s©u ®Õn 5 m nªn giao th«ng<br /> thuû ë h¹ du gÇn nh­ kh«ng cßn ®¸ng kÓ. §ã lµ do suy tho¸i l­u vùc th­îng nguån vµ hËu qu¶<br /> cña khai th¸c qu¸ møc dßng ch¶y c¬ b¶n cña s«ng b»ng qu¸ nhiÒu c¸c ®Ëp d©ng lín nhá, trong ®ã<br /> cã ®Ëp §ång Cam, mét ®Ëp d©ng lín chØ c¸ch cöa s«ng kho¶ng 30 km vµ ®· lÊy tíi gÇn 30m3/s<br /> cho t­íi mµ hiÖn kh«ng cã hå chøa ®iÒu tiÕt t¹i th­îng nguån. §Ëp §ång Cam trong c¸c n¨m gÇn<br /> ®©y ngµy cµng thÊy râ dÊu hiÖu suy gi¶m nguån n­íc ®Õn th­îng l­u ®Ëp trong c¸c th¸ng mïa<br /> c¹n. Ph©n tÝch c¸c sè liÖu ®o ®¹c chiÒu cao cét n­íc trµn cña ®Ëp §ång Cam ®· thÊy nh÷ng n¨m<br /> gÇn ®©y ®· cã thêi gian dßng ch¶y ®Õn kh«ng ®ñ yªu cÇu lÊy n­íc t­íi cña ®Ëp khiÕn cho mùc<br /> n­íc th­îng l­u ®Ëp ®· h¹ xuèng thÊp h¬n cao tr×nh ng­ìng trµn, ®iÒu mµ c¸c n¨m tr­íc kia<br /> kh«ng bao giê x¶y ra. ThÝ dô n¨m 2000 cã 24 ngµy (tõ 1/5 ®Õn 23/5) mùc n­íc th­îng l­u ®Ëp<br /> thÊp h¬n cao tr×nh ng­ìng trµn, lóc thÊp nhÊt tíi 0,3 m. N¨m 2002 trong 5 th¸ng mïa c¹n tõ<br /> th¸ng II ®Õn th¸ng VII chiÒu cao cét n­íc trµn h¹ xuèng rÊt thÊp chØ cßn 0,10- 0,20 m, thÊp h¬n<br /> cét n­íc trµn cña c¸c n¨m trung b×nh tõ 0,20- 0,40 m. Dßng ch¶y m«i tr­êng ë h¹ l­u s«ng Ba dï<br /> ch­a tÝnh to¸n chi tiÕt nh­ng qua ph¸n ®o¸n còng cã thÓ thÊy r»ng khã cã thÓ duy tr× dï ë møc tèi<br /> thiÓu cho ®o¹n s«ng h¹ l­u réng nh­ thÕ. T×nh tr¹ng nµy cø tiÕp diÔn mµ kh«ng cã gi¶i ph¸p qu¶n<br /> lý th× trong mét hai tr¨m n¨m tíi hiÖn t­îng ®øt dßng kh«ng thÓ kh«ng x¶y ra.<br /> Ngoµi s«ng Ba, dßng ch¶y h¹ l­u cña mét sè s«ng kh¸c nh­ s«ng Trµ Khóc còng bÞ c¹n kiÖt rÊt<br /> ®¸ng kÓ kÓ tõ sau khi ®Ëp Th¹ch Nham b­íc vµo , dßng ch¶y h¹ l­u s«ng C¸i- Phan Rang còng bÞ<br /> suy gi¶m do ¶nh h­ëng lÊy n­íc cña c¸c ®Ëp Nha Trinh- L©m CÊm, s«ng Pha ë khu vùc trung l­u<br /> . §iÓm tån t¹i chung lµ trong quy ho¹ch hÇu hÕt c¸c ®Ëp d©ng lín nµy ®Òu kh«ng cã hå ®iÒu tiÕt<br /> dßng ch¶y ë th­îng nguån ®Ó ®¶m b¶o bæ xung dßng ch¶y ®Õn c¸c ®Ëp cho c¸c th¸ng mïa c¹n vµ<br /> viÖc sö dông nguån n­íc ë trung vµ th­îng l­u ®Òu ch­a quan t©m ®Õn duy tr× dßng ch¶y m«i<br /> tr­êng ë h¹ l­u.<br /> Râ rµng t×nh tr¹ng trªn lµ nh÷ng dÊu hiÖu ban ®Çu cña sù suy tho¸i nguån n­íc hay sù<br /> kh«ng b¶o ®¶m dßng ch¶y m«i tr­êng ë h¹ l­u c¸c s«ng vïng VBMT trong c¸c n¨m gÇn ®©y, hËu<br /> qu¶ cña suy tho¸i rõng ®Çu nguån, cña viÖc sö dông ®Êt ®ai vµ canh t¸c n«ng nghiÖp kh«ng hîp<br /> lý vµ ®Æc biÖt lµ c¸c tån t¹i trong quy ho¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc cßn riªng rÏ theo tõng ngµnh,<br /> ch­a theo nguyªn t¾c cña qu¶n lý tæng hîp nguån n­íc. T×nh tr¹ng trªn cho thÊy yªu cÇu ®æi míi<br /> trong quy ho¹ch vµ qu¶n lý nguån n­íc c¸c l­u vùc s«ng trong vïng trªn quan ®iÓm ph¶i quan<br /> t©m xem xÐt yªu cÇu n­íc cho m«i tr­êng hay nãi c¸ch kh¸c duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng ë h¹<br /> l­u c¸c s«ng lµ rÊt cÊp thiÕt, nh»m tõng b­íc h¹n chÕ vµ lÊy l¹i sù c©n b»ng, kh«ng ®Ó t×nh tr¹ng<br /> ®øt dßng cã thÓ x¶y ra.<br /> HiÖn t¹i suy gi¶m dßng ch¶y mïa c¹n ë h¹ du c¸c s«ng ®· g©y nªn nh÷ng hËu qu¶ nhÊt<br /> ®Þnh ®èi víi m«i tr­êng cña khu vùc nh­ suy tho¸i hÖ sinh th¸i n­íc, suy gi¶m nguån lîi thuû<br /> s¶n. N¨ng lùc vËn chuyÓn bïn c¸t cña s«ng còng bÞ gi¶m m¹nh khiÕn cho h¹ l­u c¸c s«ng th­êng<br /> xuyªn bÞ båi lÊp, næi lªn nhiÒu d¶i c¸t vµ ®Êt båi tr¶i réng ®Õn tËn cöa s«ng. Sù suy gi¶m dßng<br /> ch¶y cña s«ng trong mïa c¹n ®· lµm gi¶m ®¸ng kÓ kh¶ n¨ng pha lo·ng cña n­íc s«ng, khiÕn cho<br /> kh¶ n¨ng tù lµm s¹ch cña n­íc s«ng bÞ gi¶m sót, « nhiÔm n­íc cã kh¶ n¨ng t¨ng lªn. N­íc mÆn<br /> còng tiÕn s©u h¬n vµo ®Êt liÒn g©y khã kh¨n cho lÊy n­íc cung cÊp cho c¸c khu d©n c­ khu vùc<br /> gÇn biÓn.<br /> <br /> 5. KÕt luËn<br /> Tõ c¸c ph©n tÝch trªn cã thÓ thÊy r»ng ®Ó ph¸t triÓn bÒn v÷ng, ®Æc biÖt lµ thùc hiÖn qu¶n<br /> lý tæng hîp tµi nguyªn n­íc, viÖc nghiªn cøu ng­ìng khai th¸c nguån n­íc vµ dßng ch¶y m«i<br /> tr­êng ®èi víi c¸c s«ng vïng VBMT hiÖn nay lµ v« cïng cÊp thiÕt, cã ý nghÜa khoa häc vµ thùc<br /> tiÔn rÊt lín. CÇn nghiªn cøu x©y dùng ph­¬ng ph¸p luËn, c¸c ph­¬ng ph¸p cïng c¸c m« h×nh to¸n<br /> thÝch hîp cho tÝnh to¸n thùc tÕ ®èi víi c¸c s«ng trong vïng. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cÇn ph¶i<br /> ®­îc lång ghÐp vµo trong quy ho¹ch còng qu¶n lý nguån n­íc vµ chÝnh s¸ch qu¶n lý n­íc cña<br /> l­u vùc s«ng.<br /> Trong quy ho¹ch, c¸c c«ng tr×nh lÊy n­íc trªn dßng chÝnh ë trung vµ th­îng l­u c¸c s«ng,<br /> ngoµi cung cÊp n­íc cho c¸c yªu cÇu t­íi, ph¸t ®iÖn cßn cÇn ph¶i chó ý ®Õn ®iÒu tiÕt dßng ch¶y<br /> ®Ó bæ xung n­íc cho c¸c ®Ëp d©ng lín ë h¹ du vµ duy tr× dßng ch¶y m«i tr­êng. Trong quy<br /> ho¹ch vµ qu¶n lý l­u vùc, cÇn chó träng qu¶n lý sö dông ®Êt, qu¶n lý b¶o vÖ rõng th­îng nguån<br /> ®Ó h¹n chÕ c¸c t¸c ®éng tiªu cùc lµm suy gi¶m dßng ch¶y mïa c¹n t¹i khu vùc h¹ l­u.<br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> <br /> [1] Catherne Desion, Jacqueline King, 2003, Environmental flow : Concepts and methods, Water<br /> resources and environmet technical Note C1 and C2, The World bank, Washington, D.C.<br /> [2] Michael C. Acienman, 2003, Environmental flow : flood flows, Water resources and<br /> environmet technical Note C3, The World bank, Washington, D.C.<br /> [3] Griphin R. Symphorian at all. Dam operation for Environmantal water releases : the case of<br /> Osborne Dam, save Cachement, Zimbabwe, 3nd water Net/Warfsa Symposium “ Water demand<br /> Management for Sustainable Development ”, Dar es Salaam, 30-31 Oct. 2002.<br /> [4] Megan Dyson, Ger Bergkamp and John Scanlon, The essentials of environmental flows,<br /> IUCN the World Conservation Union, 2003.<br /> <br /> Abstracts<br /> <br /> Environmental flows are the water that is left in a river ecosystem, or released in to it, for the<br /> specific purpose of managing the condition of that ecosystem. The failure to maintain such flow<br /> has led to a decline in the health of many of world’s water dependent ecosystems, largely as a<br /> result of increasing pressure from water and catchment developments.<br /> In the world the environmental flows have studied for over ten years up to now, and their results<br /> have applied in over 25 countries such as in USA, Australia, South of Arfica.. In Vietnam, this<br /> problem are a very important but also a very new one and that haven’t any results to be applied in<br /> the practice. To consider on this problem, this paper would introduce to you some basic<br /> concepts and also on idea about it as well as the requirement to apply obtained results in water<br /> management, expecially for river basins in the middle coastal zone region of our country.<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2