Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp: quy mô
tăng mạnh
Toàn cảnh thị trường mua bán sáp nhập doanh nghiệp (M&A) Việt Nam trong
chín tháng đầu năm nay cho thấy: nhiều yếu tố thị trường đang hỗ trợ cho quy mô
M&A tại Việt Nam tăng nhanh và nhiều ngành đang trở thành tầm ngắm M&A
của các đối tác nước ngoài, theo khảo sát do bộ phận nghiên cứu StoxPlus thuộc
công ty Nexus Group thực hiện và công bố cuối tuần qua.
M&A: kênh bổ sung cho vốn FDI
Nghiên cứu cho thấy, tổng giá trị giao dịch đến từ hơn 60 thương vụ lớn. Nếu trừ
đi giao dịch giữa các doanh nghiệp nước ngoài, tổng giá trị ngoại tệ gần 2 tỉ đôla
Mỹ đã vào Việt Nam thông qua M&A từ đầu năm đến nay, góp phần hỗ trợ cho
cán cân thanh toán tiền tệ của Việt Nam. Nếu hai thương vụ liên quan đến
Vietinbank và Vietcombank thành công thì quy mô thị trường này sẽ đạt trên 3 tỉ
đôla Mỹ trong năm nay.
Hoạt động M&A chủ yếu từ sự tham gia của các tập đoàn nước ngoài, chiếm tỷ
trọng hơn 81%. Vốn đầu tư gián tiếp (FII) vào Việt Nam sau khi âm liên tiếp trong
hai năm 2008 – 2009 đã tăng trở lại trong năm nay và đi qua kênh M&A đã đóng
góp một phần lớn vào sức tăng trưởng của thị trường. Theo phân tích, triển vọng
M&A sẽ tăng mạnh trong năm 2012 nhờ nhiều yếu tố. Trong đó quan trọng nhất là
nhiều tập đoàn nước ngoài đã công khai kế hoạch thâm nhập thị trường Việt Nam
bằng cách M&A thay cho đầu tư trực tiếp (FDI). Nhiều tập đoàn trong nước đang
có chiến lược thâu tóm các doanh nghiệp nhỏ, nhiều công ty khác lại công khai kế
hoạch bán công ty con.
Dù lượng vốn FDI vào Việt Nam vẫn tăng trưởng nhưng một phần vốn được dự
báo sẽ được chuyển sang dạng M&A trong năm 2012. Nhiều tập đoàn chọn M&A
như một chiến lược thâm nhập thị trường nội địa nhanh nhằm tận dụng hệ thống
phân phối, cơ sở vật chất, mạng lưới chi nhánh và nguồn nhân lực sẵn có của các
doanh nghiệp trong nước.
Tiềm năng M&A từ Nhật và những ngành hàng nóng
Nhật vẫn là đối tác đầu tư mạnh nhất vào Việt Nam qua M&A với trên 236 triệu
đôla Mỹ trong chín tháng qua và dự báo sẽ tăng mạnh trong năm 2012. Theo
StoxPlus, các tập đoàn Nhật đã quan tâm mở rộng kinh doanh tại Việt Nam bằng
việc mua lại cổ phần chi phối trong các ngành hàng tiêu dùng, chủ yếu là thực
phẩm, dịch vụ viễn thông, tài chính và công nghiệp. Việc doanh nghiệp Nhật đầu
tư qua M&A sẽ tăng mạnh trong xu thế Nhật chuyển dịch sản xuất sang các nước
Đông Nam Á và Trung Quốc nhằm hạn chế những rủi ro tại Nhật Bản.
Dữ liệu thị trường cho thấy trong 11 quốc gia có M&A vào doanh nghiệp Việt
Nam thì chỉ có một thương vụ từ Trung Quốc nhưng lại là thương vụ có quy mô
vốn lớn nhất: C.P. Pokphand mua 70,8% C.P Việt Nam. Tuy nhiên số tiền từ
thương vụ này không trực tiếp sử dụng cho doanh nghiệp tại Việt Nam. Vị trí thứ
hai thuộc về các định chế tài chính quốc tế có trụ sở tại Mỹ. Tuy nhiên xét về dòng
tiền trực tiếp vào Việt Nam thì các tập đoàn từ Nhật dẫn đầu với tổng giá trị
thương vụ lên đến 236 triệu đôla Mỹ. Các công ty Nhật đã tham gia vào nhiều
ngành từ tài chính, bất động sản, truyền thông, thực phẩm, hàng tiêu dùng... Theo
tính toán, nếu thương vụ giữa hai ngân hàng Mizuho và Vietcombank trị giá 560
triệu đôla Mỹ thành công trong năm nay sẽ đánh dấu một năm có dòng tiền kỷ lục
từ Nhật vào Việt Nam thông qua M&A.
Lĩnh vực đầu tư của các doanh nghiệp Nhật cũng là xu hướng của đa số đối tác
quan tâm đến thị trường Việt Nam. Top sáu ngành nằm trong tầm ngắm M&A
hiện nay là ngân hàng; thực phẩm và đồ uống; hàng tiêu dùng; bán lẻ; dược phẩm;
kho bãi và hậu cần; xây dựng và vật liệu. Tất cả các thương vụ M&A theo hình
thức đầu tư của nước ngoài thời gian qua gắn với thương hiệu tốt hoặc có lợi thế
nhất định ở thị trường trong nước, thông thường nằm trong top 5 dẫn đầu thị
trường. Khảo sát cũng dự báo những ngành mới nổi sẽ có “tính thị trường” cao
cho hoạt động M&A tại Việt Nam sắp tới là internet và thương mại điện tử. Điều
này thể hiện qua việc nhiều công ty hoặc trang web có giá trị hàng chục triệu đôla
Mỹ đã được đầu tư với chiến lược rõ ràng trong việc thu hút các đối tác trong và
ngoài nước.
Bất động sản, thép, thuỷ sản... ế
Ở nhiều ngành, các chủ doanh nghiệp muốn thoái vốn đầu tư và chuyển nguồn lực
sang ngành khác, nhưng lại không có nhiều sự quan tâm của các tập đoàn nước
ngoài. Ví dụ như ngành bất động sản, thép, thuỷ sản, quản lý quỹ và công ty chứng
khoán. Việc M&A trong nhóm ngành này, vì thế, nếu thành hiện thực sẽ chủ yếu
là giao dịch giữa các công ty trong nước, nhất là ximăng, mía đường, thuỷ sản, xây
dựng…