Mức lương tối thiểu và mức sống tối thiểu cho người lao động trong các doanh nghiệp ở Việt Nam

Trong bối cảnh giá cả sinh hoạt không ngừng gia tăng và áp lực đô thị ngày càng lớn, vấn đề thu nhập của người lao động trở nên cấp thiết, đặc biệt là tại các ngành thâm dụng lao động. Mặc dù thu nhập bình quân đã cải thiện, nhưng phần lớn vẫn phụ thuộc vào các khoản ngoài lương như phụ cấp và làm thêm giờ, khiến lương cơ bản chỉ chiếm chưa đầy 2/3 tổng thu nhập. Tình trạng này đặt ra mối lo ngại về tính bền vững của thu nhập và các vấn đề an sinh xã hội. Bài viết này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác lập và thực hiện mức lương tối thiểu và mức sống tối thiểu dựa trên chi phí cơ bản, hướng tới một mức lương đủ sống theo khuyến nghị của ILO. Mục tiêu là đảm bảo NLĐ có thể trang trải nhu cầu thiết yếu và tích lũy, góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường lao động.

Các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu kinh tế - lao động, tổ chức công đoàn, doanh nghiệp, và các tổ chức quốc tế quan tâm đến chính sách tiền lương và an sinh xã hội tại Việt Nam.

Nghiên cứu này phân tích cấu trúc thu nhập của người lao động tại Việt Nam, chỉ ra rằng dù thu nhập bình quân cao hơn mức trung bình xã hội, nhưng sự phụ thuộc lớn vào các khoản ngoài lương như làm thêm giờ và phụ cấp là đáng lo ngại. Mức lương cơ bản chỉ chiếm khoảng 66% tổng thu nhập, làm giảm hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội và cho thấy mức lương hiện tại chưa đáp ứng được mức sống tối thiểu. Bài viết làm rõ nội hàm của mức lương tối thiểu, mức sống tối thiểu và mức lương đủ sống theo quy định pháp luật Việt Nam và khuyến nghị của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đồng thời nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa các khái niệm này trong việc xây dựng chính sách tiền lương. Hiện trạng cho thấy, dù mức lương tối thiểu đã được quy định, nhưng chi phí sinh hoạt thực tế, đặc biệt ở các đô thị lớn, vẫn khiến nhiều NLĐ gặp khó khăn trong việc trang trải nhu cầu thiết yếu và tích lũy, thậm chí phải phụ thuộc vào các khoản vay mượn. Vấn đề càng trầm trọng hơn khi đóng bảo hiểm xã hội thường dựa trên lương cơ bản, làm thiệt thòi quyền lợi của NLĐ về thai sản, thất nghiệp hay hưu trí. Để khắc phục, nghiên cứu đề xuất sự phối hợp ba bên – Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn – nhằm cải cách chính sách tiền lương. Các giải pháp cụ thể bao gồm tính toán lại mức lương tối thiểu và mức sống tối thiểu sát với thực tế chi phí sinh hoạt, áp dụng các phương pháp quốc tế như Anker và Sàn Lương châu Á, đồng thời thúc đẩy việc triển khai mức lương đủ sống không chỉ là kỳ vọng mà còn là cam kết xã hội. Chính phủ cần định hướng chính sách, kiểm soát lạm phát và thiết lập lộ trình rõ ràng, trong khi doanh nghiệp cần minh bạch hóa lương và công đoàn cần tăng cường đối thoại để đảm bảo quyền lợi cho NLĐ, hướng tới một thị trường lao động công bằng và bền vững.