Âa daûng âäüng váût ...
17
(2). Coï sæû âiãöu chènh vãö âàûc tênh phán bäú cuía caïc loaìi æu thãú trong caïc nhoïm
sinh váût do sæû thêch nghi våïi mäi træåìng säúng thê duû nhæ boü Caïnh cæïng,
Hçnh 1.1: Sæû phán bäú säú loaìi Boü caïnh cæïng. Âæåìng âäöng âàóng thãø hiãûn caïc khu væûc âoï coï cuìng säú
loaìi. ÅÍ hçnh trãn, Boü caïnh cæïng âa daûng nháút åí vuìng nhiãût âåïi áøm phêa bàõc cuía Cháu Uïc, coìn pháön
trung tán khä raïo thç êt loaìi hån. Hçnh dæåïi laì åí Bàõc Myî, sæû âa daûng sinh hoüc cao xuáút hiãûn åí khu
væûc phêa nam , âoï laì vuìng khê háûu áúm, âa daûng âëa hçnh vaì cáúu truïc âëa cháút phæïc taûp (theo Pearson
vaì Cassola, 1992
)
.
Dæång Trê Duîng GT. 2001
18
Bæåïm vaì Chim åí Bàõc Myî vaì Cháu UÏc coï säú loaìi tæång tæû våïi nhæîng loaìi khaïc
nhæng mäùi nhoïm sinh váût coï thãø coï säú loaìi phong phuï nháút åí mäüt vuìng naìo
âoï trãn thãú giåïi nhæ Bæåïm coï tênh âa daûng nháút åí phiïa táy Cháu Phi åí pháön
bàõc xêch âaûo, âäúi våïi Chim, âäüng váût coï vuï vaì Linh træåíng coï tênh âa daûng
sinh hoüc cao nháút thuäüc vãö vuìng âáút åí miãön trung vaì phêa táy cháu Phi (hçnh
1.2).
(3). Sæû âa daûng sinh hoüc åí âaûi dæång tàng dáön khi âi vãö xêch âaûo cuîng tæång
tæû nhæ åí âáút liãön. Thê duû nhæ san hä cuía Cháu UÏc coï hån 50 giäúng nhæng
trong âoï 10 giäúng coï åí phiïa nam vuìng nhiãût âåïi. Âäúi våïi âäüng váût ngaình coï
Hçnh 1.2: Sæû âa daûng thaình pháön loaìi Bæåïm vaì Chim coï mäúi quan hãû chàûc cheí våïi sæû âa daûng cuía
Boü caïnh cæïng åí Bàõc Myî vaì Cháu Uïc. Mäùi âiãøm trãn âäö thë thãø hiãûn mäüt vuìng coï diãûn têch 275 Km
cho mäùi caûnh. Vuìng coï nhiãöu Boü thç coï nhiãöu Chim (A) vaì Bæåïm (B) (theo Pearson vaì Cassola,
1992).
Âa daûng âäüng váût ...
19
bao (
Tunicates
) säúng åí biãøn Âaûi Táy Dæång coï 103 loaìi, trong khi âoï coï 600
loaìi åí vuìng biãøn nhiãût âåïi. Sæû âa daûng naìy cuìng chiãöu våïi sæû âa daûng vãö
phiãu sinh åí vuìng xêch âaûo nhæ truìng läø (
Foramini ferans
) vaì sæû tàng säú loaìi åí
biãøn sáu.
(4). Mäüt nguyãn nhán khaïc cuía tênh âa daûng sinh váût laì do taïc âäüng cuía sæû âa
daûng vuìng âëa lyï, cuía khê háûu vaì sæû âa daûng vãö mäi træåìng säúng. Caïc quáön
thãø trãn traïi âáút giaím do sæû tàng âäü áøm, giaím tia saïng màût tråìi vaì giaím læåüng
mæa. Sæû keïm âa daûng cuía Cháu Phi so våïi Nam Myî vaì Cháu AÏ do åí Cháu Phi
coï læåüng mæa êt hån vaì diãûn têch ræìng nhoí hån. Ngay caí trong caïc khu ræìng
nhiãût âåïi Cháu Phi, vuìng Sahel laì vuìng êt mæa nháút cuîng coï säú loaìi tháúp hån
vuìng mæa nhiãöu åí phiïa nam. Tuy nhiãn vuìng ræìng coí cuía Âäng vaì Trung Phi
coï sæû âa daûng vãö thaình pháön loaìi Sån dæång (
Antilope
) vaì Ugulate maì nhæîng
vuìng khaïc khäng coï. Âäúi våïi âäüng váût coï vuï, sæû âa daûng xuáút hiãûn åí vuìng coï
læåüng mæa trung bçnh cao hån åí nhæîng vuìng khä raïo hay áøm tháúp.
(5). Sæû âa daûng sinh hoüc xuáút hiãûn åí vuìng coï âëa hçnh phæïc taûp taûo nãn sæû
caïch ly vãö di truyãön, thêch nghi vãö âëa lyï vaì hçnh thaình loaìi måïi. Thê duû trong
mäüt loaìi, tæìng nhoïm khaïc nhau chiãúm tæìng vë trê khaïc nhau tæì chán nuïi âãún
âènh nuïi cao, thç caïc nhoïm naìy coï thãø caïch ly vaì hçnh thaình caïc nhoïm loaìi
khaïc nhau, mäùi loaìi thêch nghi mäùi vuìng cuía ngoün nuïi. Mäüt quaï trçnh tæång
tæû cuîng coï thãø xaíy ra âäúi våïi låïp caï, chuïng phán bäú theo tæìng âoaûn khaïc nhau
cuía hãû thäúng cáúp thoaït næåïc vaì hçnh thaình tæìng vuìng phán nhoí hån. Âäúi våïi
nhæîng vuìng âiaû lyï phæïc taûp, coï sæû khaïc biãût roí raìng vãö âiãöu kiãûn âáút âai
khiãún cho caïc loaìi seî hçnh thaình caïc nhoïm thêch nghi riãng biãût våïi tæìng loaûi
âáút.
Dæång Trê Duîng GT. 2001
20
(6). Yãúu täú lëch sæí cuîng laì mäüt trong nhæîng yãúu täú quan troüng quyãút âënh tênh
âa daûng sinh hoüc, nhæîng vuìng cäø xæa seî coï tênh âa daûng sinh hoüc cao hån
vuìng måïi hçnh thaình. Thê duû nhæ thaình pháön loaìi san hä åí vuìng ÁÚn Âäü
Dæång vaì Táy Thaïi Bçnh Dæångü cao gáúp nhiãöu láön so våïi thaình pháön loaìi san
hä åí Âaûi Táy Dæång.
Theo hçnh 1.3 cho tháúy coï khoaíng 50 loaìi åí vuìng ÁÚn Âäü - Thaïi Bçnh Dæång
nhæng laûi coï khoaíng 20 loaìi åí vuìng biãøn Caribbean vaì cáûn Âaûi Táy Dæång.
Nhæîng vuìng âáút cäø seî coï nhiãöu thåìi gian âãø nháûn caïc loaìi tæì caïc vuìng khaïc nhau
trãn traïi âáút âi âãún vaì cuîng coï nhiãöu thåìi gian âãø chuïng thêch nghi våïi hoaìn caính
måïi.
II. Âa daûng âäüng váût
1. Nguyãn nhán vaì táöm quan troüng cuía tênh âa daûng åí âäüng váût.
Æåïc tênh caïch nay 5000 triãûu nàm âaî coï sæû säúng vaì sinh váût âáöu tiãn xuáút
hiãûn caïch nay khoaíng 3800 triãûu nàm. Våïi mäüt lëch sæí láu daìi nhæ thãú, sæû tiãún hoïa
âaî mang laûi tênh âa daûng sinh váût cuía ngaìy häm nay maì chuïng ta biãút âæåüc.
Hçnh 1.3: Sæû phán bäú cuía caïc giäúng san hä trãn traïi âáút, thãø hiãûn sæû táûp trung chuí yãúu åí phiïa táy
Thaïi Bçnh Dæång vaì ÁÚn Âäü dæång vaì mäüt êt åí Caribbean. Con säú trãn âæåìng âäöng âàông chè säú
giäúng, caïc âiãøm nàòm trãn mäüt âæåìng coï cuìng säú giäúng (Theo Swtehli vaì Wells, 1971).
Âa daûng âäüng váût ...
21
Mäüt caïch tênh toaïn cå baín vãö sæû âa daûng sinh hoüc laì dæûa vaì sæû biãún âäøi
hay sæû khaïc biãût cuía tæìng caï thãø trong mäüt quáön thãø hay trong mäüt loaìi. Choün loüc
tæû nhiãn âaî giæî laûûi nhæîng caï thãø näøi báût nháút maì chuïng coï thãø täön taûi vaì sinh saín
âæåüc. Theo quaï trçnh tiãún hoaï, nhæîng daûng thêch nghi khaïc nhau xuáút hiãûn vaìo
tæìng thåìi kyì khaïc nhau âaî hçnh thaình nãn loaìi måïi vaì coï caí sæû phán chia thaình
hai loaìi khaïc nhau tæì mäüt loaìi ban âáöu.
Mäüt nhán täú khaïc goïp pháön vaìo sæû gia tàng tênh âa daûng cuía sinh váût laì sæû
âa daûng cuía caïc nhán täú mäi træåìng cuû thãø laì coï ráút nhiãöu äø sinh thaïi (niche) trãn
traïi âáút. Loaìi hay quáön thãø coï thãø nháûn láúy tæì mäüt nguäön gene vaìo thåìi xa xæa âãø
hçnh thaình nãn 2 loaìi måïi cuîng coi nhæ laì kãút quaí cuía sæû khaïc biãût vãö vuìng sinh
säúng, thæïc àn, voìng âåìi hay nhëp vaì chu kyì sinh saín.
Sæû thêch nghi theo nhiãöu hæåïng khaïc nhau coï thãø thuïc âáøy tênh âa daûng
sinh hoüc theo nhiãöu træåìng håüp vaì hãû thäúng phán loaûi khaïc nhau. Sæû âäöng tiãún
hoaï hay sæû cäüng sinh cuía nhiãöu loaìi cuîng taûo ra sæû âa daûng.
Háöu hãút caïc nhaì nghiãn cæïu âãöu cho ràòng sinh váût hiãûn nay xuáút phaït tæì
mäüt vaìi loaìi täø tiãn ban âáöu xuáút hiãûn cuìng mäüt thåìi kyì, caïc loaìi naìy traîi qua thåìi
gian tiãún hoïa âãø hçnh thaình nãn hãû sinh váût ngaìy nay. Nhæîng loaìi naìo khäng coï
khaí nàng caûnh tranh seî bë loaûi træì.
2. Nhæîng quan âiãøm chung vãö sæû âa daûng âäüng váût.
Theo sæû phán chia cuía Whittaker thç âäüng váût laì mäüt trong 5 giåïi sinh váût,
xuáút hiãûn caïch nay khoaíng 1400 triãûu nàm (theo kãút quaí phán têch hoïa thaûch).
Ngaìy nay âaî phán loaûi vaì mä taí khoaíng hån mäüt triãûu loaìi âäüng váût, con säú naìy
seî tàng lãn do sæû phaït hiãûn thãm loaìi åí vuìng nhiãût âåïi nhæ Cháu Phi, Âäng Nam
AÏ, Cháu UÏc vaì Nam Myî. Chè coï mäüt âiãøm maì ta muäún noïi âãún laì tênh âa daûng vaì
säú læåüng loaìi hiãûn nay coï nguäön gäúc tæì mäüt vaìi loaìi ban så, coï nhiãöu bàòng chæïng