Âa daûng âäüng váût ...
33
coï nhiãöu loaìi chæa âæåüc biãút. Mäüt ngaình âäüng váût måïi laì
Loricifera
âæåüc mä taí
vaìo nàm 1983 dæûa vaìo máùu váût åí biãøn sáu vaì khäng coï nhiãöu loaìi næîa âæåüc phaït
hiãûn.
4. Nhæîng quáön xaî måïi phaït hiãûn
Toaìn thãø quáön xaî sinh hoüc måïi váùn âang âæåüc phaït hiãûn, thæåìng trong
nhæîng vuìng quaï xa vaì khäng thãø âi tåïi âæåüc. Nhæîng quáön xaî naìy bao gäöm
nhæîng loaìi khoï
phaït hiãûn khoï
gáy chuï yï nhæ
vi khuáøn, âäüng
váût nguyãn sinh
vaì âäüng váût
khäng xæång cåí
nhoí khaïc,
chuïng âaî khäng
nàòm trong sæû
chuï yï cuía caïc
nhaì phán loaûi træåïc kia. Caïc quáön xaî naìy coï khaí nàng xuáút hiãûn åí nhæîng vuìng
âàûc biãût chæa âæåüc khaïm phaï. Våïi kãút quaí cuía kyî thuáût khai phaï âàûc biãût nhæ åí
biãøn sáu vaì taïn cáy thç caïc quáön thãø naìy âaî âæåüc phaït hiãûn vaì nghiãn cæïu, thæåìng
thç chuï yï nhiãöu. Vaìi khaïm phaï måïi hiãûn nay bao gäöm
• Âa daûng quáön xaî âäüng váût, âàûc biãût laì cän truìng, thêch nghi cuäüc säúng
dæåïi taïn cuía ræìng nhiãût âåïi, ráút êt khi xuäúng âáút.
Hçnh 1.8: Quáön thãø taío lam säúng trong thaûch anh åí daûng træïng. Mäøi nhoïm coï ba
loaìi taío lam phaït triãøn trong mäüt tuïi taûo nãn caïc vuìng riãng biãût (theo Al-Thukair
vaì Golubic, 1991).
Dæång Trê Duîng GT. 2001
34
• Mäüt quáön xaî giaìu thaình pháön loaìi våïi caïc loaìi âàûc hæíu nhæ sáu boü, dãú
vaì ruäöi chán daìi âaî âæåüc phaït hiãûn, chuïng säúng trong nhæîng hang
âæåüc hçnh thaình tæì doìng chaíy cuía dung nham nuïi læía åí Hawai
• Nhæîng häú sáu åí biãøn Bahama chæa âæåüc nghiãn cæïu nay âaî phaït hiãûn
coï nhiãöu loaìi giaïp xaïc cäø.
• Thaûch anh Carbonat calcium åí vënh Persian laì nåi cæ truï cuía nhiãöu
nhoïm taío lam (hçnh 1.8) vaì chè coï 1 loaìi trong âoï âaî âæåüc mä taí træåïc
kia.
• ÅÍ âaïy biãøn sáu, sinh váût háöu nhæ coìn laûi nguyãn veûn do khäng coï âuí
kyî thuáût âãø âæa con ngæåìi xuäúng khaïm phaï mäüt nåi coï aïp læûc låïn, coï
mäüt táûp âoaìn vi khuáøn vaì âäüng váût phaït triãøn quanh äúng âëa nhiãût.
Nhæîng nghiãn cæïu hiãûn nay âaî bàõt âáöu liãût kã vaì mä taí thaình pháön
loaìi cuía caïc quáön xaî naìy, nhæng caïc nhaì khoa hoüc chè coï thãø khai thaïc
mäüt pháön ráút nhoí cuía nãön âaïy âaûi dæång bao la.
• Chæång trçnh khoang sáu cuía Thuûy Âiãøn chuyãøn sang nghiãn cæïu vi
khuáøn kyñ khê nguyãn thuíy, âæåüc biãút laì
Archaebacteria
säúng åí vãút næït
cuía âaï sáu khoaíng 5 km dæåïi bãö màût traïi âáút. Nãúu bàòng chæïng naìy coï
giaï trë, thç coï thãø coìn coï mäüt säú læåüng ráút låïn quáön xaî vi khuáøn chæa
âæåüc biãút âãún do chuïng coï cuäüc säúng sáu trong âáút, täön taûi trong
sulfur, methal vaì caïc cháút khê giaìu nàng læåüng khaïc.
5. Nhu cáöu nhán læûc vãö phán loaûi hoüc
Mäüt tråí ngaûi cho cuía cäüng âäöng khoa hoüc trong váún âãö mä taí vaì liãût kã sæû
âa daûng sinh váût trãn thãú giåïi hiãûn nay laì thiãúu caïc nhaì phán loaûi coï thãø âaím
nháûn nhiãûm vuû. ÅÍ thåìi âaûi ngaìy nay coï khoaíng 1500 nhaì phán loaûi trãn thãú giåïi
coï âuí nàng læûc laìm viãûc våïi caïc loaìi nhiãût âåïi, våïi nhiãöu quäúc gia vuìng nhiãût âåïi.
Âa daûng âäüng váût ...
35
Tuy nhiãn con säú naìy giaím dáön. Khi caïc nhaì phán loaûi giaì yãúu âi, caïc træåìng Âaûi
hoüc haûn chãú cäng viãûc hoàûc thay thãú vë trê laính âaûo âoï bàòng mäüt nhaì sinh hoüc
khaïc khäng phaíi laì nhaì phán loaûi. Nhiãöu viãûn baío taìng khäng thãø thay thãú caïc
nhaì phán loaûi hoüc båíi vç kinh tãú hay caïc thay âäøi khaïc cáön thiãút hån.
Nhiãöu thaình viãn cuía thãú hãû treí vãö phán loaûi coï nãön taín laì lyï thuyãút toaïn
hoüc cuía phán loaûi hoüc vaì æïng duûng phán tæí âãø phán loaûi maì khäng quan tám âãún
viãûc tiãúp tuûc láûp baín danh saïch loaìi maì thãú giåïi âaî têch luîy tæì xæa.
Êt nháút gáúp nàm láön säú læåüng caïc nhaì phán loaûi hoüc hiãûn nay coï thãø âaím
nháûn cäng viãûc mä taí sæû âa daûng sinh hoüc trãn thãú giåïi træåïc khi noï máút âi. Mäüt
khaí nàng coï thãø giaíi quyãút cho caïc viãûn baío taìng laì chæång trçnh cáúp thãú giåïi vãö
viãûc huáún luyãûn caïc ngæåìi coï quan tám âãún phán loaûi åí tæìng âëa phæång, âoï laì
nhán täú cå baín cuía viãûc thu tháûp vaì láûp danh saïch loaìi âãø tàng säú læåüng taìi liãûu coï
giaï trë âãún caïc chuyãn gia phán loaûi åí caïc træåìng âaûi hoüc hay caïc viãûn baío taìng âãø
cäú âënh vaì ghi nháûn sæû täön taûi cuía caïc loaìi åí tæìng vuìng âaî thu tháûp âæåüc.
Chæång 2
Âa Daûng Sinh Hoüc ÅÍ Mæïc Phán Tæí, Gene vaì
Vai Troì Trong Sæû Täön Taûi Loaìi
Theo Grant (1977) “thãú giåïi sinh váût säúng træng baìy træåïc màõt chuïng ta
vä säú hçnh aính, noï âaïnh thæïc mäüt caïch kyì diãûu âãún caím giaïc con ngæåìi.”,
træåïc hãút laì sæû âa daûng sinh váût - våïi hån 4000 loaìi âäüng váût coï vuï, 9040 loaìi
chim, vaì khoaíng 19000 loaìi caï cuìng våïi nhæîng nhoïm sinh váût khaïc taûo nãn
mäüt säú læåüng laì 43853 loaìi âäüng váût coï xæång säúng âæåüc biãút âãún hiãûn nay. Sæû
âa daûng cuía caïc nhoïm sinh váût khaïc nháút laì ngaình Chán khåïp (Arthropoda)
vaì Nhuyãøn thãø (Mollusca) âaî laìm
cho chuïng ta phaíi kinh ngaûc (baíng
2.1). Æåïc tênh coï khoaíng 1 tè loaìi sinh
váût vaì hoü haìng cuía noï xuáút hiãûn
trong suäút quaï trçnh lëch sæí phaït
triãøn cuía sinh giåïi.
Kãú âãún, nhæîng sinh váût naìy
coï cáúu truïc ráút phæïc taûp vaì thêch
nghi coï choün loüc theo nhiãöu âàûc tênh
cuía mäi træåìng. Theo hoüc thuyãút
Darwin vãö sæû thêch nghi cuía chim goí
kiãún våïi caïi moí giäúng caïi âuûc, xæång
âáöu vaì cå cäø cæïng ràõn, læåîi keïo daìi våïi âáöu muït coï gai vaì âuäi khoíe âãø giæî
cán bàòng khi âuûc gäø. Mäüt thê duû khaïc vãö sæû âa daûng cuía chán chim tæì daûng
Hçnh 2.1: Caïc daûng chán chim (a) chán âáûu trãn
cáy, (b) chán nàõm, (c) chán leo treìo, (d) chán âi
âáút (e) chán coï âãûm vaì (f) chán båi, Grant, 1963.
Âa daûng sinh hoüc ...
37
chán âáûu trãn cáy cuía chim chêch âãún daûng chán nàõm bàõt cuía chim oï, chán âi
cuía chim cuït, chán coï âãûm cuía con coì con diãûc, chán båi cuía vët vaì dé nhiãn
loaûi chán âàûc træng cuía chim goí kiãún (hçnh 2.1). Âoï laì nhæîng thê duû âiãøn hçnh
vaì âån giaín nháút âãø noïi lãn tênh âa daûng sinh hoüc.
I. Caïc hoüc thuyãút laì cå baín vãö tiãún hoïa
1. Hoüc thuyãút Lamarck
Mäüt säú nhaì triãút hoüc vaì tæû nhiãn hoüc tæì thåìi Hy laûp coí âaûi cho ràòng
nhiãöu loaìi sinh váût säúng hiãûn nay laì kãút quaí cuía sæû tiãún hoïa tæì nhæîng loaìi
khaïc. Træåïc kia hoüc thuyãút tiãún hoïa (evolution) âæåüc Jean-Baptiste Larmark
(1744-1829) vaì Comte de Buffon (1707-1788) goüi laì thuyãút biãún hçnh
(transformism).
Ngæåüc laûi, theo quan âiãøm cuía Buffon thç sæû âa daûng laì mäüt quaï trçnh
suy thoaïi hay sæû lãûch hæåïng ngáøu nhiãn tæì vä säú daûng täø tiãn, Lamarck coi âoï
laì sæû tiãún hoïa tæì daûng täø tiãn âån giaín. Cäng viãûc cuía Lamarck (1809) bë baïc
boí vç nhæîng taïc âäüng maì äng ta dæû âoaïn âãø giaíi thêch sæû tiãún hoïa âãöu dæûa vaìo
sæû di truyãön caïc âàûc tênh coï âæåüc, thê duû nhæ Lamarck cho ràòng hæu cao cäø
trong quaï trçnh àn laï cáy åí trãn cao, noï phaíi væån cäø ra vaì cäø cuía noï daìi thãm
vaìi milimet, sæû gia tàng chiãöu daìi cuía cäø âaî traîi qua nhiãöu thãú hãû vaì cho âãún
khi cäø cuía noï daìi âãún kêch thæåïc nhæ hiãûn nay. Tæång tæû Lamarck giaíi thêch
sæû khaïc biãût vãö maìu sàõc cuía caïc chuíng täüc laì do sæû raïm nàõng cuía caïc chuíng
täüc thåìi xa xæa âaî truyãön cho con chaïu hiãûn nay khi coï ngæåìi coï da âen hån
cha meû.
Baíng 2.1: Säú loaìi sinh váût säúng âaî âæåüc mä taí
Giåïi vaì nhoïm chênh Tãn thäng thæåìng Säú loaìi âæåüc mä taíTäøng säú
Virus Virus 1000 (chè coï nhæîng
bäü quan troüng)
1000
Monera
- Vi khuáøn Vi khuáøn 3000
- Myxoplasma Vi khuáøn60