0
TRÆÅÌNG ÂAÛI HOÜC CÁÖN THÅ
KHOA NÄNG NGHIÃÛP
Baïo caïo täøng kãút âãö taìi nghiãn cæïu cáúp træåìng
NGHIÃN CÆÏU NHU CÁÖU DINH DÆÅÎNG VAÌ
CHÃÚ BIÃÚN THÆÏC ÀN NUÄI CAÏ BASA (
Pangasius bocourti
)
Cå quan chuí trç: Viãûn Haíi saín
Chuí nhiãûm âãö taìi: Ts. Nguyãùn Thanh Phæång
Caïn bäü phäúi håüp chênh: Ths. Tráö n Thë Thanh Hiãö n
Ks. Buìi Thë Bêch Hàòng
Ks. Mai Viãút Thi
Ks. Huyình Thë Tuï
1999
1
1. Giåïi thiãûu
Caï Basa
Pangasius bocourti
hiãûn laì âäúi tæåüng quan troüng cuía nghãö nuäi caï beì trãn säng åí
Âäöng Bàòng Säng Cæíu Long, âàûc biãût laì åíì caïc Tènh An Giang vaì Âäöng Thaïp. Saín læåüng nuäi
caï beì ngaìy caìng gia tàng vaì saín pháøm caï âäng laûnh âaî vaì âang âæåüc xuáút kháøu sang caïc thë
træåìng Cháu Áu vaì Myî. Nàm 1996 saín læåüng caï Basa nuäi beì âaût hån 27.000 táún, vaì coï hån
3.000 beì âang nuäi våïi caïc kêch cåí khaï c nhau (Phæång 1996). Tæì nàm 1994 váún âãö nghiãn cæïu
vãö sinh saín âaî âæåüc âàût ra vaì âãún nay âaî âaût nhiãöu thaình cäng vãö lénh væûc sinh saín nhán taûo.
Song våïi våïi viãûc phaït triãøn kyî thuáût sinh saín nhán taûo, caïc nghiãn cæïu vãö thæïc àn cho caï basa
giai âoaûn bäüt (Huìng vaì Liãm, 1998) vaì nhu dinh dæåîng cuía caï åí caïc giai âoaûn giäúng nhoí vaì
giäúng låïn cuîng âæåüc âàût ra vaì tiãún haì nh (Phæång vaì Hiãön 1999). Tuy nhiãn, caïc nghiãn cæïu
cuía caïc giaí chè táûp trung vaìo cháút âaûm maì chæa coï nghiãn cæïu naì o liãn quan tåïi cháút bäüt âæåìng
(cháút bäüt âæåìng) vaì cháút beïo (cháút beïo) cuîng nhæ kyî thuáût cho àn vaì chãú biãún thæïc àn cho nuäi
caï . Hån næî a, caï basa laì loaìi caï âàûc thuì cuía Vãût Nam, Laìo vaì Cambodia, cho nãn chæa tçm tháúy
mäüt taìi liãûu naì o trãn thãú giåïi noïi vãö dinh dæåî ng cuía loaìi caï náö y.
Nghiãn cæïu náöy âæåüc âàût ra våïi muûc tiãu laì nghiãn cæïu bäø sung cho caïc nghiãn cæïu træåïc âáy
âãø coï âæåüc caïc säú liãûu hoaì n chènh vãö nhu cáöu dinh dæåîng cuía loaìi caï náö y vaì chãú biãún vaì sæí
duûng thæïc àn âãø nuäi loaìi caï náöy nhàòm caíi thiãûn hiãûu quaí vãö sæí duûng thæïc àn mang tênh dán
gian âang âæåüc duìng phäø biãún trong nghãö nuäi caï náö y.
2. Näüi dung cuía nghiãn cæïu
2.1. Thê nghiãûm 1: Âaï nh giaï sæû aính hæåíng cuía haìm læåüng cháút bäüt âæåìng (cháút bäüt âæåìng)
khaï c nhau trong thæïc àn lãn sinh træåíng vaì hiãûu quaí sæí duûûng thæïc àn vaì thaình pháön hoïa
hoüc cå thãø caï basa (
Pangasius bocourti)
giai âoaûn giäúng
2.2. Thê nghiãûm 2: Âaï nh giaï sæû aính hæåíng cuía tè lãû cháút beïo vaì cháút bäüt âæåìng khaï c nhau
trong thæïc àn lãn tàng træåíng, hiãûu quaí sæí duûng thæïc àn vaì thaình pháön hoïa hoüc cå thãø caï
basa giäúng (
Pangasius bocourti
).
2.3. Thê nghiãûm 3: Nuäi thæûc nghiãûm caï Basa trong läöng sæí duûng thæïc àn phäúi chãú dæûa theo
nhu cáöu dinh dæåî ng cuía caï
2
3. Váût liãûu vaì phæång phaï p nghiãn cæïu
3.1 Máùu váût thê nghiãûm
Caï thê nghiãûm laì caï giäúng saín xuáút nhán taûo taûi traûi caï Âaûi hoüc Cáön thå, kêch cåí âäöng âãöu vaì
khäng bãûnh. Caï âæåüc æång tæì caï hæång lãn kêch cåí laìm thê nghiãûm trong bãø xi-màng bàòng thæïc
àn viãn (32% âaûm). Kêch cåí caï thãø trung bçnh theo nghiãûm thæïc cuía thê nghiãûm 1 tæì 32.1 to
32.4g, thê nghiãûm 2 khoaíng 18g vaì thê nghiãûm 3 tæì 14-17g. Caï âæåüc thuáön hoïa trong hãû thäúng
thê nghiãûm mät tuáön træåïc khi tiãún haì nh thê nghiãûm.
3.2 Hãû thäúng bãø thê nghiãûm
Thê nghiãûm 1 vaì 2 âæåüc tiãún haì nh trong hãû thäúng næåï c chaíy traìn vaì tæû laìm saûch gäöm 15 bãø xi-
màng 400 lit/bãø, coï suûc khê. Næåïc duìng cho thê nghiãûm laì næåïc giãúng våï i læu täúc næåïc chaíy laì
2.8 to 3.2 lêt/phuït. Thê nghiãûm 3 âæåüc thæûc hiãûn trong läöng nhoí âàût trong ao, läöng âæåüc laìm tæì
læåïi täøng håüp, sáûm maìu (2m daìi x 1.6 äüng x 1.4 cao) âæåüc âàût trong ao nuäi caï.
3.3 Phæång phaïp bäú trê thê nghiãûm
Táút caí caïc thê nghiãûm âãö u âæåüc bäú trê theo phæång phaïp hoaìn toaìn ngáùu nhiãn våïi 3 láön láûp laûi.
3.3.1 Thê nghiãûm 1
Máût âäü caï bäú trê vaìo bãø laì 12 con/bãø nhæng træåïc khi thê nghiãûm bàõt âáöu thç thu 1 caï âãø phán
têch thaình pháön hoïa hoüc cå thãø. Caï âæåüc cho àn 4 láön/ngaìy luïc 7:00, 10:30; 13:30 vaì 17:30 hr.
våï i læåüng laì 5.5 to 6% troüng læåüng thán.
Nàm cäng thæïc thæïc àn thê nghiãûm (chæïa 35% cháút âaûm dæûa theo baïo caïo cuía Phæång vaì ctv.
1998) âæåüc phäúi chãú våïi haìm læåüng cháút bäüt âæåìng (tæì nguyãn liãûu dextrin) khaïc nhau. Caïc
thæïc àn thê nghiãûm gäöm 20, 27, 35, 40 vaì 46.2% cháút bäüt âæåììng våï i nàng læåüng thä tæång æï ng
laì 3.35, 3.66, 3.94, 4.19 and 4.47 Kcal/g (Baíng 1.1). Thæïc àn âæåüc chuáøn bë bàòng caïch träün
nguyãn liãûu âaî âæåüc cán sàôn, sau âoï cho dáöu vaì næåï c cáút vaìo cho tåïi khi âæåüc mäüt häùn håüp
deí o. Häøn håüp thæïc àn âæåüc eïp qua cäúi xay thët coï màõt læåïi 3-mm âãø taûûo såüi vaì sáúy trong tuí sáúy
åí nhiãût âäü 55oC. Thæïc àn khä âæåüc laìm våí thaình viãn våïi kêch cåí phuì håüp vaì træî trong tuí âong
-18oC âãø sæí duûng trong thåìi gian thê nghiãûm.
3.3.2 Thê nghiãûm 2
Hai mæåi caï âæåüc thaí vaìo mäùi bãø vaì træåïc khi thê nghiãûm thu 1 caï åí mäùi bãø âãø phán têch thaình
pháö n hoïa hoüc cå thãø. Caï âæåüc cho àn 4 láön trong ngaìy (7:00, 10:30; 13:30 vaì 17:30) våïi kháøu
pháö n àn trong ngaìy laì 5.5 âãún 6% troüng læåüng thán.
3
Nàm loaûi thæïc àn thê nghiãûm coï mæïc âaûm laì 35% (tæì âaûm bäüt caï vaì bäüt huyãút). Täøng nàng
læåüng cuía thæïc àn laì 4.02 âãún 4.42 Kcal/g, trong âoï nàng læåüng tæì cháút âaûm chiãúm tæì 1.97 âãún
2.02 Kcal/g, pháön nàng læåüng coìn laûi tæì cháút bäüt âæåìng (dextrin) vaì dáöu (âáûu naì nh vaì dáö u thæûc
váût) theo tè lãû khaï c nhau gäöm thæïc àn 1 (86% cháút bäüt âæåìng : 13 dáöu), thæïc àn 2 (67% : 33%),
thæïc àn 3 (54% : 46%), thæï c àn 4 (42% : 58%) vaì thæïc àn 5 (19% : 81%) (Baí ng 2.1). Caïch
chuáøn bë thæïc àn thi nghiãûm vaì phæång phaïp phán têch thaình pháö n hoïa hoüc cuía thæïc àn âæåüc
chuáøn bë giäúng nhæ mä taí trong pháön 1. Cäng thæïc phäúi chãú vaì cháút læåüng thæïc àn âæåüc trçnh
baì y trong baíng 2.1.
3.3.3 Thê nghiãûm 3
Máût âäü caï thê nghiãûm laì 140 con/läöng 47 caï/m3 næåï c. Caï âæåüc thuáön dæåîng åí âiãöu kiãûn läöng
trong mäüt tuáön âáöu træåïc khi bàõt âáöu thê nghiãûm. Caï âæåüc àn 2 láön trong ngaìy (7:30 vaì 16:30)
giäúng nhæ nuäi ngoaìi thæûc tãú (Phæång 1998). Tè lãû cho àn laì 3-3.5% troüng læåüng thán âäúi våïi
thæïc àn 1 vaì 2 (thæïc àn khä) (Phæång vaì Hiãön 1999), vaì 1.76% troüng læåüng thán åí thæïc àn 3
(thæïc àn khä) theo thæûc tãú (Phæång 1998).
Ba loaûi thæïc àn âæåüc sæí duûng trong thê nghiãûm gäöm thæïc àn 1 (35.5% âaûm) âæåüc tênh toaïn dæûa
theo nhu cáöu dinh dæåîng cuía caï, nhæng sao cho giaï tháúp nháút bàòng mäüt láûp trçnh nhoí trãn pháön
mãöm excel. Thæïc àn 2 baïn trãn thë træåìng âæåüc (do nhaì maïy PROCONCO saín xuáút) vaì thæïc àn
3 âæåüc phäúi chãú dæûa theo cäng thæïc ngæåì i dán sæí duûng. Phæång phaïp chuáøn bë thæïc àn 1 âæåüc
mä taí trong thê nghiãûm 1 nhæng thæïc àn 3 âæåüc chuáøn bë bàòng caïch náúu táúm, caï taûp, rau muäúng
trong 30 phuït, sau âoï cho thãm caïm vaì vitamin. Häùn håüp náúu sau khi âãø nguäüi âæåüc eïp thaình
viãn.
3.4 Quaín lyï thê nghiãûm
Âäúi våïi caïc thê nghiãûm trong bãø thç bãø âæåüc thay næåïc vaì ræía saûch hoaìn toaìn vaìo ngaì y thu
máùu. Nhiãût âäü vaì pH âæåüc âo haìng ngaì y luïc 7:30 trong khi âoï oxy hoìa tan âo haì ng tuáön bàòng
maïy âo âa chæïc nàng (U-10, Horaba). Trong suäút thåìi gian thê nghiãûm caïc yãúu täú mäi træåìng
cuía thê nghiãûm 1 ráút êt, nhiãût âäü næåï c tæì 27.9±0.35oC, oxy hoìa tan 5.8±0.35mg/l vaì pH
6.9±0.17. Trong thê nghiãûm 2 yãúu täú mäi træåìng thay âäøi ráút êt. Nhiãût âäü næåï c laì 28.6±0.35oC,
oxy hoì a tan 5.2±0.35mg/l vaì pH 7.1±0.17.
Thê nghiãûm läöng âàût trong ao thç næåïc ao âæåüc trao âäøi khoaíng 15% mäùi 2 ngaìy. Ao coï hai
maïy quaût næåïc âæåüc âàût åí 2 âáöu vaì hoaût âäüng 24 giåì/ngaìy. Nhiãût âäü, pH, haìm læåüng oxy hoìa
tan vaì âäü âuûc âæåüc âo haìng tuáön vaìo luïc 7:30 saïng. Trong suäút quaï trçnh thê nghiãûm, caïc chè
tiãu mäi træåìng tæång âäúi äøn âënh, nhiãût âäü næåïc laì 27.1±3.26oC, oxy hoìa tan laì
4.29±0.67mg/l, âäü âuûc 10-15cm vaì pH laì 7.06±0.11.
4
3.5 Phæång phaïp phán têch
Thaình pháön hoïa hoüc cuía thæïc àn vaì cå thãø caï âæåüc phán têch theo phæång phaïp sau:
a. Âäü áøm (moisture content) laì læåüng máút âi sau khi sáúy máùu trong tæí sáúy åí nhiãût âäü
105oC trong 4-5 giåì (hay âãún khi khäúi læåüng khäng âäø i).
Âäü áø m (%) = 100 *(Wi - Wf)/Wi
Trong âoï: Wi: khäúi læåüng máùu træåïc khi sáúy
Wf: khäúi læåüng máùu sau khi sáúy
b. Cháút beïo: âæåüc tênh qua quaï trçnh trêch ly máùu trong dung dëch chloroform noïng
trong hãû thäúng Soxhlet. Cháút beïo laì troüng læåüng pháö n thu âæåüc sau khi trêch ly vaì sáúy
trong tuí sáúy (nhiãût âäü 105oC trong 4-5 giåì).
Cháút beïo (%) = 100 * (khäúi læåüng cháút beïo / khäúi læåüng máùu)
c. Tro: laì pháön phoï saín cuía máùu sau khi âäút chaïy máùu 5 phuï t vaì nung máùu trong tuí nung
4-5 giåì åí nhiãût âäü 550oC.
Tro (%) = 100 * (khäúi læåüng tro / khäúi læåüng máùu)
d. Cháút âaûm (cháút beïo) âæåüc phán têch bàòng phæång phaï p Kjeldahl (AOAC, 1965).
Máùu âæåüc cäng phaï trong dung dëch H2O2 vaì H2SO4 vaì sau âoï chæng cáút âãø xaïc âënh
læåüng nitå. Âaûm thä (crude protein) âæåüc tênh bàòng caïch nhán täøng læåüng nitå våïi hãû
säú 6.25 (ADCP, 1979).
Âaûm thä (%) = 100 * (khäúi læåüng cháút âaûm / khäúi læåüng máùu)
e. Cháút xå: máùu âæåüc thuíy phán trong trong dung dëch acid vaì bazå. Cháút xå laì troüng
læåüng phoï saín cuía máùu sau khi áúy trong tuí áúy åí nhiãût âäü 105oC trong 4-5hr.
Cháút xå (%) = 100*( khäúi læåüng cháút xå / khäúi læåüng máùu)