Nguy n B cễ ặ
Nguy n B cễ ặ (924-979) là công th n khai qu c ầ ố nhà Đinh, có công giúp Đinh Tiên
Hoàng đánh d p, ch m d t ẹ ấ ứ lo n 12 s quânạ ứ th k 10 trong ế ỷ l ch s Vi t Namị ử ệ .
Ti u sể ử
Theo sách Khâm đ nh Vi t s Thông giám C ng m cị ệ ử ươ ụ , Nguy n B c ng i ễ ặ ườ đ ng Hoaộ
Lư, châu Đ i Hoàng (ạNinh Bình). T thu nh , ông đã cùng k t b n v i ừ ở ỏ ế ạ ớ Đinh B Lĩnhộ,
Đinh Đi nề, Tr nh Túị và L u Cư ơ.
Công th n nhà Đinhầ
Th n ph còn ghi ông có 2 ng i anh là ầ ả ườ Nguy n Bễ ồ và Nguy n Ph cễ ụ , đ u là t ng điề ướ
theo Đinh B Lĩnh hùng c Hoa L th i ộ ứ ở ư ờ nhà Ngô. C Đinh Đi n, Tr nh Tú và L uả ề ị ư
C cũng tham gia vào l c l ng này.ơ ự ượ
Khi Nam T n V ng ấ ươ Ngô X ng Vănươ t tr n (965), các s quân n i d y. Anh emử ậ ứ ổ ậ
Nguy n B c theo Đinh B Lĩnh đánh d p. Theo th n ph , khi đánh d p m t s quânễ ặ ộ ẹ ầ ả ẹ ộ ứ
m nh là ạNguy n Siêuễ, Nguy n B và Nguy n Ph c cùng 2 t ng khác b t tr n. ễ ồ ễ ụ ướ ị ử ậ V nạ
Th ng V ngắ ươ li n sai Nguy n B c, Đinh Đi n và Lê Hoàn mang quân đánh báo thù,ề ễ ặ ề
k t qu di t đ c Nguy n Siêu (967).ế ả ệ ượ ễ
Ngoài tr n đánh Nguy n Siêu, Nguy n B c đóng góp nhi u công lao trong vi c đánhậ ễ ễ ặ ề ệ
d p các s quân, th ng nh t toàn qu c d i tay vua Đinh.ẹ ứ ố ấ ố ướ
Năm 968, Đinh B Lĩnh lên ngôi, t c là Đinh Tiên Hoàng, Nguy n B c đ c phongộ ứ ễ ặ ượ
làm Đ nh qu c công, Đinh Đi n đ c phong làm ngo i giáp. Chính s không nói rõị ố ề ượ ạ ử
nh ng các gia ph h Nguy n có gi i thích thêm r ng: Nguy n B c làm qu c công,ư ả ọ ễ ả ằ ễ ặ ố
coi vi c ện i giápộ, t c là vi c ứ ệ n i chínhộ, còn Đinh Đi n làm ềngo i giápạ coi vi c bênệ
ngoài.
T n trung v i nhà Đinhậ ớ
Xem thêm: Đinh Tiên Hoàng, Đ Thíchỗ
Năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Nam Vi t v ng ệ ươ Đinh Li nễ b sát h i. Quan Chi h uị ạ ậ
n i nhân là Đ Thích b nghi là th ph m hàng đ u, s hãi b tr n.ộ ỗ ị ủ ạ ầ ợ ỏ ố
Theo Đ i Vi t S ký Toàn thạ ệ ử ư, ba ngày sau, Thích khát n c khát thò tay ra h ngướ ứ
n c m a u ng, b cung n phát hi n đi báo. Nguy n B c l p t c b t gi t ngay Đướ ư ố ị ữ ệ ễ ặ ậ ứ ắ ế ỗ
Thích. Ông cùng các đ i th n tôn phò con nh c a Đinh Tiên Hoàng là V V ng Đinhạ ầ ỏ ủ ệ ươ
Toàn lên ngôi, t c là ứĐinh Ph Đế ế. M Ph Đ là ẹ ế ế D ng Vân Ngaươ tr thành thái h u.ở ậ
Tuy nhiên m t s ý ki n c a các nhà nghiên c u hi n nay l i cho r ng Đ Thích làộ ố ế ủ ứ ệ ạ ằ ỗ
ng i b oan và ch m u chính là Lê Hoàn và D ng h u.ườ ị ủ ư ươ ậ
Theo Khâm đ nh Vi t s Thông giám c ng m cị ệ ử ươ ụ , Nguy n B c, Đinh Đi n làm phễ ặ ề ụ
chính cho Ph Đ , nh ng lúc đó D ng thái h u t thông v i Th p đ o t ng quânế ế ư ươ ậ ư ớ ậ ạ ướ
Lê Hoàn, cho Lê Hoàn làm Phó v ng, n m quy n ch huy quân đ i, chuyên quy n, tươ ắ ề ỉ ộ ề ự
do ra vào cung c m. Nguy n B c lo l ng bàn v i các t ng:ấ ễ ặ ắ ớ ướ
"Lê Hoàn s b t l i cho "nh t "ẽ ấ ợ ụ ử [1], chúng ta ch u n dày c a n c, n u khôngị ơ ủ ướ ế
tính t c đi, gi cho xã t c đ c yên thì còn m t mũi nào trông th y Tiên đ ướ ữ ắ ượ ặ ấ ế ở
su i vàng n a?"ố ữ .
Ông bèn cùng Đinh Đi n, Ph m H p kh i binh, chia hai đ ng th y b cùng ti n đánhề ạ ạ ở ườ ủ ộ ế
Lê Hoàn. Nguy n B c và Đinh Đi n kéo quân t châu Ái (ễ ặ ề ừ Thanh Hoá), đ nh kéo th ngị ẳ
đ n kinh đô đ gi t Lê Hoàn. D ng thái h u nghe tin, b o Lê Hoàn:ế ể ế ươ ậ ả
"B n B c n i lo n, quan giaọ ặ ổ ạ [2] hãy còn th u, cáng đáng sao n i gi a lúcơ ấ ổ ữ
qu c gia l m n n này! Ông nên tính đi"ố ắ ạ .
Lê Hoàn th a:ư
"Tôi đây làm phó v ng, quy n gi vi c n c, dù s ng ch t cũng xin gánh l yươ ề ữ ệ ướ ố ế ấ
trách nhi m".ệ
Lê Hoàn li n s p x p quân đ i, đánh nhau v i Nguy n B c, Đinh Đi n Ái Châu. Lêề ắ ế ộ ớ ễ ặ ề ở
Hoàn v n là ng i gi i dùng binh, Nguy n B c và Đinh Đi n không ch ng n i, l iố ườ ỏ ễ ặ ề ố ổ ạ
đem quân th y ra đánh. Lê Hoàn theo chi u gió, phóng l a đ t c thuy n chi n. Đinhủ ề ử ố ả ề ế
Đi n b ch t t i tr n, còn Nguy n B c b b t, đ a v kinh đô. Tr c m t Nguy nề ị ế ạ ậ ễ ặ ị ắ ư ề ướ ặ ễ
B c, Lê Hoàn k t i ông:ặ ể ộ
"Đ ng Tiên đ m c n n, th n và ng i đ u căm gi n, ng i l i nhân lúc tangấ ế ắ ạ ầ ườ ề ậ ươ ạ
tóc r i ren, đ ng đ u làm gi c! Đ o tôi con đâu có nh th ?"ố ứ ầ ặ ạ ư ế .
R i Lê Hoàn gi t h i ông. Năm đó ông 56 tu i, cùng sinh m t năm và ch t 1 năm v iồ ế ạ ổ ộ ế ớ
Đinh Tiên Hoàng.
Nguy n B c, Đinh Đi n đã ch t r i, quân c a ễ ặ ề ế ồ ủ Ph m H pạ ạ m t tinh th n, ch y lênấ ầ ạ
h ng Cát L i ươ ợ ở B c Giangắ. Lê Hoàn đem quân đu i theo, b t đ a v kinh đô, gi tổ ắ ư ề ế
ch t.ế
Các đ o quân ch ng đ i b tiêu di t, Lê Hoàn đ c s h tr c a D ng thái h u vàạ ố ố ị ệ ượ ự ỗ ợ ủ ươ ậ
t ng quân ướ Ph m C L ngạ ự ạ , li n ph Đinh Toàn làm V v ng nh cũ, giành l y ngaiề ế ệ ươ ư ấ
vàng, t c là vua ứLê Đ i Hànhạ, l p ra nhà ậTi n Lêề.
Ngày nay Ninh Bình còn r t nhi u đ n th ông và Đinh Đi n. Theo các nhà nghiênở ấ ề ề ờ ề
c u, s đ n th các trung th n nhà Đinh nhi u h n s đ n th Lê Hoàn và D ng h uứ ố ề ờ ầ ề ơ ố ề ờ ươ ậ
ph n ánh tình c m c a dân chúng đ i v i các ông.ả ả ủ ố ớ
Dòng họ
Có ý ki n cho r ng Nguy n B c chính là thu t c a dòng h Nguy nế ằ ễ ặ ỷ ổ ủ ọ ễ [3][4][5].
S ghi, con Nguy n B c là ử ễ ặ Nguy n Đêễ (hay Đ ) làm quan nhà ệTi n Lêề và tham gia
cùng Đào Cam M cộ đ a ưLý Công U nẩ lên ngôi sau khi Lê Ng a Tri uọ ề ch t.ế
Theo gia ph h Nguy n, con cháu c a Nguy n B c, Nguy n Đê di c vào làng Giaả ọ ễ ủ ễ ặ ễ ư
Miêu, huy n T ng S n, Thanh Hóa và là t tiên c a các ệ ố ơ ổ ủ chúa Nguy nễ.
M t s ngu n tài li u gia ph khác còn ghi trong s con cháu c a Nguy n B c cóộ ố ồ ệ ả ố ủ ễ ặ
Nguy n Trãiễ, nh ng các nhà nghiên c u đã th ng nh t r ng thông tin đó không chínhư ứ ố ấ ằ
xác mà ch do con cháu Nguy n Trãi sau khi b ỉ ễ ị tru di tam t cộ ph i l n tr n đã chépả ẩ ố
m o nh n vào dòng h Nguy n Gia Miêu đ tránh tai ho .ạ ậ ọ ễ ể ạ
Theo m t gia ph h Nguy n: ộ ả ọ ễ Tiên nguyên toát y u phế ổ c a Tôn Th t Hân, th thủ ấ ế ứ
các đ i h Nguy n Gia Miêu, T ng S n, Thanh Hóa t Nguy n B c nh sau:ờ ọ ễ ở ố ơ ừ ễ ặ ư
1. Nguy n B c ễ ặ
2. Nguy n Đ ễ ệ
3. Nguy n Vi nễ ễ
4. Nguy n Ph ngễ ụ
5. Nguy n N nễ ộ
6. Nguy n Th T ễ ế ứ
7. Nguy n Minh Du ễ
8. Nguy n Bi n ễ ệ
9. Nguy n S ễ ử
10. Nguy n Công Du nễ ẩ (hay Chu n) - công th n ẩ ầ kh i nghĩa Lam S nở ơ
11. Nguy n Đ c Trungễ ứ - đ i th n tham gia l t đ ạ ầ ậ ổ Lê Nghi Dân năm 1460.
Tuy nhiên, thông tin c a gia ph này v n còn nghi v n, vì đ i th 5 là ủ ả ẫ ấ ờ ứ Nguy n N nễ ộ ,
m t t ng cát c B c B cu i th i ộ ướ ứ ở ắ ộ ố ờ nhà Lý, đ u ầnhà Tr nầ đ c sách ượ Khâm đ nhị
Vi t s Thông giám c ng m cệ ử ươ ụ c a chính ủnhà Nguy nễ - h u th c a các ậ ế ủ chúa
Nguy nễ - xác nh n là ậ"ng i làng Phù Minh, huy n Tiên Du"ườ ệ (nay là Phù D c, thu cự ộ
xã Phù Đ ng, ổhuy n Gia Lâmệ, Hà N iộ). Nh v y Nguy n N n không ph i ng iư ậ ễ ộ ả ườ
T ng S n - Thanh Hoá.ố ơ
Ph i chăng đ n đ i Nguy n N n r i ra ả ế ờ ễ ộ ờ huy n Gia Lâmệ r i sau đó con cháu l i tr vồ ạ ở ề
T ng S n (Thanh Hoá) hay Nguy n B c ố ơ ễ ặ không ph iả là t tiên các ổchúa Nguy nễ và
vi c ghép ông v i các chúa Nguy n ch là s ệ ớ ễ ỉ ự suy đoán d dãiễ c a ng i đ i sau? Sủ ườ ờ ử
sách nói chung và s sách nhà Nguy n nói riêng cũng không ghi nh n quan h gi a ôngử ễ ậ ệ ữ
và Nguy n N n v i các chúa Nguy n.ễ ộ ớ ễ
Riêng v quan h gi a Nguy n B c và Nguy n N n cũng có nh ng nghi v n. Nguy nề ệ ữ ễ ặ ễ ộ ữ ấ ễ
B c m t năm 979 th 56 tu i, Nguy n N n là cháu 5 đ i, m t vì b nh năm 1229. Sauặ ấ ọ ổ ễ ộ ờ ấ ệ
ngày thành l p (1226), nhà Tr n còn g công chúa Ngo n Thi m cho N n đ lung l cậ ầ ả ạ ề ộ ể ạ
và làm "gián đi p" đ a tin c a N n ra ngoài (nh ng không thành công). Gi s N nệ ư ủ ộ ư ả ử ộ
còn sung s c thì lúc ch t cũng kho ng 70 tu i, t c là sinh kho ng năm 1160. Conứ ế ả ổ ứ ả
Nguy n B c là Nguy n Đê làm quan d i th i ễ ặ ễ ướ ờ Lê Đ i Hànhạ (m t năm 1005). Tính raấ
t Nguy n Đê t i Nguy n N n là trên 60 năm m i sinh ra 1 th h , nh v y có thừ ễ ớ ễ ộ ớ ế ệ ư ậ ể
các th h k t c nhau đ c ghi trong gia ph đ u là con th , th m chí con út. Dùế ệ ế ụ ượ ả ề ứ ậ
đi u đó v n có th x y ra nh ng kho ng cách này không h p lý, nh t là ng i x aề ẫ ể ả ư ả ợ ấ ườ ư
th ng k t hôn s m và tu i th th p. Các ph h dòng t c c a Vi t Nam đ u cóườ ế ớ ổ ọ ấ ả ệ ộ ủ ệ ề
kho ng cách gi a các th h ch 30 - 35 năm.ả ữ ế ệ ỉ
Nh n đ nhậ ị
Trong Đ i Vi t S ký Toàn thạ ệ ử ư, Ngô Sĩ Liên nh n đ nh v ông nh sau:ậ ị ề ư
Chu Công là ng i v ng th t r t thân, giúp vua nh tu i còn không tránhườ ươ ấ ấ ỏ ổ
kh i nh ng l i gièm pha phao truy n. Lê Hoàn là đ i th n khác h , n m giỏ ữ ờ ề ạ ầ ọ ắ ữ
binh quy n, làm công vi c nh Chu Công, th ng tình còn ng v c, hu ng làề ệ ư ườ ờ ự ố
Nguy n B c ch c th t ng và Đinh Đi n là đ i th n cùng h hay sao? B nễ ặ ở ứ ủ ướ ề ạ ầ ọ ọ
h kh i binh không ph i làm lo n, mà là m t lòng phù tá nhà Đinh, vì gi tọ ở ả ạ ộ ế
Hoàn không đ c mà ph i ch t, y là ch t đúng ch . Nay xem l i Đ i Hành kượ ả ế ấ ế ỗ ờ ạ ể
t i Nguy n B c t a nh v ch t i mình. Khi B c ch t, t ph i có nói m t l i độ ễ ặ ự ư ạ ộ ặ ế ắ ả ộ ờ ể
bày t chính nghĩa, nh ng không th y s chép, th là b sótỏ ư ấ ử ế ỏ .
Đ n thề ờ
Lăng Nguy n B c táng thôn Vĩnh Ninh, làng Đ i H u (ễ ặ ở ạ ữ Gia Vi nễ, Ninh Bình). Lăng
đ c trùng tu l n m i nh t vào năm K T (1989).ượ ầ ớ ấ ỷ ỵ
V đ n th , ông đ c th nhi u n i:ề ề ờ ượ ờ ở ề ơ
•Chính th c là ngôi t đ ng Nguy n T c t i thôn Vĩnh Ninh (ứ ừ ườ ễ ộ ạ Gia Vi nễ, Ninh
Bình).
•T i đ n th vua ạ ề ờ Đinh Tiên Hoàng xã ởTr ng Yênườ (Hoa Lư, Ninh Bình) d ngự
t th k XI. Đ n có 3 tòa: tòa ngoài là bái đ ng, tòa gi a g i là Thiên H ngừ ế ỷ ế ườ ữ ọ ươ
th t tr tri u đình c a nhà Đinh: ờ ứ ụ ề ủ Đinh Đi nề, Nguy n B c, ễ ặ Tr nh Túị, L u Cư ơ.
Toà trong cùng là chính cung th ờĐinh Tiên Hoàng, Đinh Li nễ, Đinh Toàn và
Đinh H ng Lang. ạ
•T i thôn Vân Hà làng Đ i H u (ạ ạ ữ Gia Vi nễ, Ninh Bình) có ngôi đ n th 3 v anhề ờ ị
hùng đào viên k t nghĩa là ếĐinh B Lĩnhộ, Nguy n B c và ễ ặ Đinh Đi nề.
•T i làng Thanh Trì ngo i thành ạ ạ Hà N iộ, có ngôi đ n chung cùa 3 xã: C ngề ươ
Ngô, C Di n, Đ ng Trì th chung hai anh em Nguy n B c và Nguy n B ,ổ ể ồ ờ ễ ặ ễ ổ
ngoài ra m i xã đ u có đình riêng th hai ông. ở ỗ ề ờ
•T i huy n ạ ệ Hoa Lư (Ninh Bình) có b n thôn đ u có đình th ông làm thànhố ề ờ
hoàng, trong đó thô Ngô H th t ng. Năm Canh thân (1980) chi h Nguy nạ ờ ượ ọ ễ
Đình t c t ng ngài v th t đ ng c a chi h (cùng thôn). ướ ượ ề ờ ở ừ ườ ủ ọ
•Đ n th Đ nh Qu c Công Nguy n B c t i làng Phú C c, xã Thanh L i, huy nề ờ ị ố ễ ặ ạ ố ợ ệ
V B nụ ả , t nh ỉNam Đ nhị
•T i kinh thành ạPhú Xuân (Hu ) vua Minh M nh cho xây mi u L ch Đ i Đế ệ ế ị ạ ế
V ng đ th các v vua và các danh t ng qua các tri u đ i trong đó cóươ ể ờ ị ướ ề ạ
Nguy n B c. ễ ặ
•Năm Đinh d u (1917) ông đ c vua Kh i Đ nh s c phong là H Qu c T ngậ ượ ả ị ắ ộ ố ướ
Công Trác Võ Th ng Đ ng Phúc Th n. ượ ẳ ầ
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở