Những sai lầm thường gặp của nhà đầu
tư chứng khoán
Để kiếm được tiền từ việc đầu tư chứng khoán, điều quan trọng nhất là bạn phải
tránh được những sai lầm chết người. Các chuyên gia nghiên cứu đã tìm hiểu các
hành vi tài chính của các nhà đầu tư, ví dụ như cách phân tích hay phản ứng của
họ trước các thông tin tài chính, để tìm ra nguyên nhân dẫn đến các sai lầm này.
Không chỉ các nhà đầu tư cá nhân mà ngay cả các chuyên gia quản lý quỹ đầu tư
cũng rất dễ mắc phải sai lầm khi đầu tư chứng khoán. Vì dù có giỏi đến đâu chăng
nữa, họ cũng vẫn là những con người bằng xương bằng thịt. Hy vọng những
nghiên cứu về các hành vi tài chính này sẽ giúp ích cho các nhà đầu tư.
Những sai lầm lớn nhất
Những sai lầm lớn nhất mà các nhà đầu tư thường mắc phải là:
- Quá tự tin vào khả năng dự đoán trước diễn biến của thị trường và hoạt động của
các quỹ đầu tư.
- Quá trung thành với những thất bại.
- Chỉ nhìn thấy lãi.
- Quá thiển cận.
- Phớt lờ những chi phí theo thời gian.
Nếu biết nhìn nhận sâu sắc hơn về những sai lầm có thể mắc phải cũng như những
ảnh hưởng của chúng đối với việc kinh doanh, bạn sẽ dễ dàng thành công hơn.
Quá tự tin
Hầu hết mọi người đều quá tự tin. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng con người
thường đánh giá quá cao những khả năng của bản thân mình. Thậm chí, nhiều
người còn cho rằng mình luôn cao hơn người khác một cái đầu. Nếu xét về giới
tính thì đàn ông có xu hướng tự tin hơn phụ nữ rất nhiều.
Sự tự tin đúng mực mang lại nhiều lợi ích cho con người trên một số lĩnh vực của
cuộc sống. Một người tự tin có xu hướng vui vẻ và làm việc chăm chỉ hơn những
người khác. Họ cũng có khả năng đương đầu tốt hơn với những khó khăn trong
cuộc sống.
Tuy nhiên, quá tự tin trong đầu tư lại hết sức nguy hiểm bởi vì thị trường chứng
khoán là nơi mà mọi thứ có thể thay đổi ngay trong tíc tắc.
Quá tự tin thường dẫn tới việc kinh doanh vượt quá khả năng nguồn vốn. Việc
mười triệu quỹ cổ phiếu được trao đổi, giao dịch trao tay mỗi ngày đã thể hiện xu
hướng kinh doanh đó của các quỹ đầu tư. Ai cũng có quyền hy vọng rằng, bằng
việc tích cực mua bán các quỹ tương hỗ, họ có thể trở thành một Peter Lynch thứ
hai (người được mệnh danh là nhà quản lý tiền số một thế giới đã phát triển Quỹ
Magellan Fund từ 20 triệu đôla năm 1977 lên đến mức 14 tỷ đôla năm 1990).
Khoản thù lao hậu hĩnh cho môi giới có thể cho phép nhiều cá nhân hấp tấp, vội
vàng nhảy từ quỹ này sang quỹ khác chỉ sau một cuộc điện thoại hoặc vài cú click
chuột. Nhà đầu tư quá tự tin cũng có thể chơi trò đánh cược lớn bằng cách tập
trung vào một quỹ ưa thích hoặc thậm chí dùng biện pháp cầm cố chứng khoán để
lấy tiền đầu tư (margin trading).
Sự tự tin có xu hướng thay đổi theo các chu kỳ lên xuống của thị trường chứng
khoán. Nói chung, những nhà đầu tư nhập cuộc thị trường chứng khóan vào cuối
thập niên 90 – khi cổ phiếu được các nhà đầu tư ôm vào để đầu cơ và làm giá,
được đánh giá là tự tin hơn rất nhiều so với các nhà đầu tư thời nay.
Sự thành công của nhiều nhà đầu tư trong thời điểm thị trường đầu cơ giá lên đó
chính là kết quả của sự quá tự tin, chứ không phải có kỹ năng giỏi như nhiều
người khi đó lầm tưởng. Lòng tự hào của một cá nhân đạt được những thành công
liên tiếp sẽ có thể nhân sự tự tin lên nhiều lần. Và trong thực tế, đối với một nhà
đầu tư thành công, ngoài khả năng tự tin thì yếu tố may mắn nhiều khi vẫn đóng
vai trò quan trọng hơn kỹ năng.
Tuy nhiên, sau khi giá cả thị trường đạt tới tột đỉnh vào cuối 1999 đầu năm 2000,
thì nhiều cổ phiếu rơi vào tình trạng giảm giá không thể kiểm soát được. Kể từ khi
đó, sự tự tin và hoạt động thương mại của các nhà đầu tư giảm đi một cách đáng
kể.
Quá trung thành với những thất bại
Tất cả mọi người đều không thích sự thất bại. Nhiều người sẽ không chấp nhận sự
thất bại trong đầu tư chừng nào họ chưa thu lại được vốn đầu tư ban đầu khi mua
được cổ phiếu với giá gốc (get-even). Thất bại thực sự làm tổn thương lòng tự
trọng. Trên thực tế, có nhiều nhà đầu tư lỗ vốn hơn là hòa vốn, chứ chưa nói gì
đến có lãi. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy nỗi đau của việc mất $10.000 bằng hai
lần niềm hạnh phúc khi nhận được $10.000. Vì vậy, mọi người luôn cố gắng để
tránh những cảm giác hối tiếc và đau đớn về mặt tâm l ý.
Tuy không thích sự thất bại, nhưng mọi người lại thường không phân tích nguyên
nhân thất bại một cách hợp lý. Trớ trêu thay, những người thất bại, khi càng cố
gắng giảm thiểu sự thất bại, họ lại càng làm gia tăng những nguy cơ rủi ro. Giống
như những con bạc khát nước, các nhà đầu tư tiềm năng thường tăng khoản cá
cược của họ lên khi đang may mắn để kéo dài vận may của mình. Một người bốc
đồng có thể vội vàng nhân đôi số cổ phiếu của một quỹ không ổn định (có thể
giảm giá tới 50%) để giảm mức chi phí trung bình khi mua cổ phiếu đó. Nhưng giá
thấp có thể trở nên thấp hơn nữa.
Ngay kể cả các nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng ít nhiều bị ảnh hưởng bởi tâm lý sợ
thất bại. Những nhà quản l ý quỹ có thể sẽ gặp rủi ro lớn hơn trong những thời kỳ
quỹ phải chịu tỷ lệ chi phí cao hoặc cổ phiếu liên tục rớt giá.
Hội chứng “get-even” này có thể rất bất lợi cho các nhà đầu tư tài chính giỏi. Nếu
việc đầu tư không thuận lợi, họ kiên định và hy vọng sẽ có bước đột phá. Họ có
thể tránh bị rơi vào trạng thái hối tiếc vì sợ mình là một nhà đầu tư tồi nên đã vội
vã bán quỹ đầu tư đi ngay khi nó xuống giá. Bởi vì, nếu bán thì họ đã kết thúc quá
trình đầu tư bằng sự thất bại, còn nếu không bán, họ còn có hy vọng nó sẽ phục
hồi và biết đâu nó sẽ phục hồi thật. Nhưng sự kiên nhẫn cũng phải có một giới hạn
nhất định.
Giả sử bạn muốn nhân tiền của bạn lên gấp đôi trong 8 năm. Như vậy, trung bình
mỗi năm bạn phải đạt lợi nhuận ở mức 9,05%. Tuy nhiên, nếu bị mắc kẹt vào
những kế hoạch vô dụng, không mang lại lợi nhuận như mong muốn, bạn sẽ càng
khó khăn hơn để đạt được mục tiêu ban đầu. Ví dụ, nếu giá trị đầu tư của bạn bị
trượt giá 25% trong năm năm đầu, có nghĩa là bạn phải đạt được sự tăng trưởng lợi
nhuận 38,67%/năm trong ba năm còn lại để đạt được mục tiêu đề ra là tăng gấp
đôi số tiền của mình trong 8 năm. Một sự đầu tư mà không có lãi sẽ gây ra rất
nhiều tổn thất nếu kéo dài. Với 0% doanh thu trong suốt năm năm đầu tiên thì bạn
phải kiếm được 25,99% lợi nhuận trong những năm còn lại để gấp đôi số tiền
trong 8 năm theo kế hoạch.
