CH NG IƯƠ
NH NG V N Đ C B N V K HO CH HÓAỮ Ấ Ề Ơ Ả Ề Ế Ạ
THEO VÙNG LÃNH THỔ
I. C s khoa h c hình thành quá trình k ho ch hóa theo vùng lãnh th :ơ ở ọ ế ạ ổ
Quá trình k ho ch hóa theo vùng lãnh th d a trên các c s khoa h c sauế ạ ổ ự ơ ở ọ
* Quá trình phân công lao đ ng xã h i đòi h i ph i có quá trình t ch c và kộ ộ ỏ ả ổ ứ ế
ho ch hóa theo vùng lãnh th . B i vì k t qu phân công lao đ ng xã h i s làmạ ổ ở ế ả ộ ộ ẽ
xu t hi n nhi u ngành s n xu t m i mà các ngành s n xu t m i xu t hi n đóấ ệ ề ả ấ ớ ả ấ ớ ấ ệ
đòi h i ph i đ c phân b vào các vùng lãnh th c th , ph i đ c t ch c,ỏ ả ượ ố ổ ụ ể ả ượ ổ ứ
qu n lý theo lãnh th m i có đi u ki n phát tri n đ c. ả ổ ớ ề ệ ể ượ
Cu c cách m ng khoa h c công ngh phát tri n nhanh chóng, t o đi uộ ạ ọ ệ ể ạ ề
ki n đ con ng i nghiên c u s n xu t ra đ c nhi u s n ph m m i góp ph nệ ể ườ ứ ả ấ ượ ề ả ẩ ớ ầ
th a mãn đ c m i nhu c u c a con ng i. T đó nó đã thúc đ y các ngành s nỏ ượ ọ ầ ủ ườ ừ ẩ ả
xu t m i hình thành và phát tri n và thúc đ y quá trình qu n lý k ho ch hóaấ ớ ể ẩ ả ế ạ
theo vùng lãnh th phát tri n nhanh h nổ ể ơ
* Do yêu c u c a các quy lu t kinh t đòi h i ph i có quá trình t ch c k ho chầ ủ ậ ế ỏ ả ổ ứ ế ạ
hóa theo vùng lãnh th . Các quy lu t kinh t có yêu c u chung là : nâng cao hi uổ ậ ế ầ ệ
qu c a m i ho t đ ng s n xu t kinh doanh. Đ đ t đ c yêu c u đó đòi h iả ủ ọ ạ ộ ả ấ ể ạ ượ ầ ỏ
ph i v a k ho ch hóa theo ngành, v a ph i t ch c t t lãnh th cho các ngànhả ừ ế ạ ừ ả ổ ứ ố ổ
ho t đ ng. ạ ộ
Yêu c u c a các quy lu t phát tri n cân đ i có k ho ch n n kinh t qu cầ ủ ậ ể ố ế ạ ề ế ố
dân đòi h i ph i duy trì, b o đ m cân đ i theo ngành, đ ng th i duy trì đ m b oỏ ả ả ả ố ồ ờ ả ả
cân đ i theo lãnh th . Trên c s đó m i đ m b o đ c các cân đ i trên ph m viố ổ ơ ở ớ ả ả ượ ố ạ
n n kinh t qu c dân.ề ế ố
Trong th c t ch th c hi n đ c các yêu c u trên c a các quy lu t kinh tự ế ỉ ự ệ ượ ầ ủ ậ ế
m i t o ra đ c kh năng gi m đ c s chênh l ch v phát tri n kinh t - xãớ ạ ượ ả ả ượ ự ệ ề ể ế
h i gi a các vùng, nâng cao đ c hi u qu kinh tộ ữ ượ ệ ả ế
1
M t khác trong 3 y u t c a s n xu t ( t li u lao đ ng, đ i t ng laoặ ế ố ủ ả ấ ư ệ ộ ố ượ
đ ng và s c lao đ ng ) thì s c lao đ ng là y u t c b n nh t, nó g n li n v iộ ứ ộ ứ ộ ế ố ơ ả ấ ắ ề ớ
nh ng đi u ki n b o đ m đ i s ng, b o đ m tiêu dùng trên vùng lãnh th .ữ ề ệ ả ả ờ ố ả ả ổ
T đó đòi h i c n ph i coi tr ng vi c phân b dân c , lao đ ng và vi cừ ỏ ầ ả ọ ệ ố ư ộ ệ
b o đ m các đi u ki n ph c v t t cho s n xu t, phát huy tính ch đ ng sángả ả ề ệ ụ ụ ố ả ấ ủ ộ
t o c a nhân t con ng i trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i ạ ủ ố ườ ể ế ộ
M i liên h gi a các y u t s n xu t, gi a s n xu t và tiêu dùng, gi a yêuố ệ ữ ế ố ả ấ ữ ả ấ ữ
c u c a s n xu t, đ i s ng v i t ch c lãnh th đ c th hi n nh sau :ầ ủ ả ấ ờ ố ớ ổ ứ ổ ượ ể ệ ư
K t lu n : ế ậ
- Yêu c u c a các quy lu t kinh t ch có th thông qua ho t đ ng có k ho chầ ủ ậ ế ỉ ể ạ ộ ế ạ
trên vùng lãnh th m i tr thành hi n th cổ ớ ở ệ ự
- Yêu c u c a các quy lu t kinh t nói chung và quy lu t phát tri n cân đ i có kầ ủ ậ ế ậ ể ố ế
ho ch n n kinh t qu c dân là c s khoa h c quan tr ng c a quá trình t ch cạ ề ế ố ơ ở ọ ọ ủ ổ ứ
và k ho ch hóa theo vùng lãnh th .ế ạ ổ
* Nh n th c c a các nhà kinh đi n và c a Vi t Nam v vai trò c a lãnh thậ ứ ủ ể ủ ệ ề ủ ổ
trong phát tri n kinh t - xã h i :ể ế ộ
C.Mác : xem lãnh th không gian là đi u ki n tiên quy t đ u tiên c a m iổ ề ệ ế ầ ủ ọ
ho t đ ng c a con ng iạ ộ ủ ườ
LêNin : khi thông qua k ho ch GÔELRÔ LêNin yêu c u c n xác đ nh đ aế ạ ầ ầ ị ị
đi m phân b các c s công nghi p, các c s năng l ng s đ c xây d ngể ố ơ ở ệ ơ ở ượ ẽ ượ ự
2
- T li u lao đ ng ư ệ ộ
- Đ i t ng lao đ ng ố ượ ộ
- S c lao đ ng ứ ộ
Mua bán s n ph m tiêu ả ẩ
dùng;Nhà ; D ch v ; Đi l i; ở ị ụ ạ
Giáo d c, y t .....ụ ế
Đ c ph i ượ ố
h p th c ợ ự
hi n trong ệ
vùng lãnh
th b ng ổ ằ
các ho t ạ
đ ngộ
- T ch c quá trình v n t iổ ứ ậ ả
- T ch c h p tác s n xu tổ ứ ợ ả ấ
- Phân b , s d ng : v n, v t t , lao đ ng ổ ử ụ ố ậ ư ộ
- L a ch n đ a đi mự ọ ị ể
- T ch c các m i liên h kinh t , d ch vổ ứ ố ệ ế ị ụ
- Xây d ng k t c u h t ng k thu t, h t ng xã ự ế ấ ạ ầ ỹ ậ ạ ầ
h i ộ
Yêu c u c a s n xu t và tiêu dùng :ầ ủ ả ấ
- V a liên quan đ n ngànhừ ế
- V a liên quan đ n vùng lãnh thừ ế ổ
T ch c có k ho ch các ho t đ ng trên đây ổ ứ ế ạ ạ ộ
theo vùng lãnh thổ
Vi t Nam đã s m nh n th c v vai trò c a lãnh th , nh ng đ n Đ i h iệ ớ ậ ứ ề ủ ổ ư ế ạ ộ
Đ ng l n th IV m i có k t lu n xác đáng v vai trò c a t ch c và k ho chả ầ ứ ớ ế ậ ề ủ ổ ứ ế ạ
hóa theo vùng lãnh th n c ta.ổ ở ướ
II. Nh ng n i dung ch y u c a t ch c và k ho ch hóa theo vùng lãnhữ ộ ủ ế ủ ổ ứ ế ạ
th ổ
1. N i dung c a k ho ch hóa theo ngành :ộ ủ ế ạ
Do n n kinh t qu c dân càng phát tri n thì quy mô c a ngành ngày càngề ế ố ể ủ
đ c m r ng và c c u ngành ngày càng ph c t p. T đó đòi h i ph i có tượ ở ộ ơ ấ ứ ạ ừ ỏ ả ổ
ch c, qu n lý và k ho ch hóa theo ngành nh m gi i quy t nh ng v n đ :ứ ả ế ạ ằ ả ế ữ ấ ề
chuyên môn hóa, h p tác hóa, gi i quy t trang b k thu t, phát tri n l c l ngợ ả ế ị ỹ ậ ể ự ượ
s n xu t, t ch c l i s n xu t trong m i ngành.ả ấ ổ ứ ạ ả ấ ỗ
N i dung c a t ch c và k ho ch hóa theo ngành bao g m :ộ ủ ổ ứ ế ạ ồ
* Qu n lý toàn b quá trình tái s n xu t m r ng c a ngành : Trên c s xácả ộ ả ấ ở ộ ủ ơ ở
đ nh nhu c u c a n n kinh t qu c dân v s n ph m c a ngành t đó nghiên c uị ầ ủ ề ế ố ề ả ẩ ủ ừ ứ
và phát tri n khoa h c k thu t, đ i m i công ngh trong ngànhể ọ ỹ ậ ổ ớ ệ
* T ch c đi u hòa ph i h p ho t đ ng c a các thành ph n kinh t trong ph mổ ứ ề ố ợ ạ ộ ủ ầ ế ạ
vi ngành
* Th c hi n h p tác hóa s n xu t gi a các xí nghi p trong ngành ho c gi a cácự ệ ợ ả ấ ữ ệ ặ ữ
ngành khác nhau qua nhóm s n ph mả ẩ
Nh v y t ch c và k ho ch hóa theo ngành nh m gi i quy t nh ng v n đư ậ ổ ứ ế ạ ằ ả ế ữ ấ ề
nh :ư
- Quy mô, t c đ phát tri n ố ộ ể
- C c u s n ph mơ ấ ả ẩ
- Khoa h c k thu t công ngh ọ ỹ ậ ệ
- Ch t l ng ch ng lo i s n ph mấ ượ ủ ạ ả ẩ
- V n đ tích lũy c a ngànhấ ề ủ
3
Đ ng th i c n l u ý : qu n lý k ho ch hóa c a ngành ch có gi i h n,ồ ờ ầ ư ả ế ạ ủ ỉ ớ ạ
ngành không th đi sâu vào qu n lý toàn di n ho t đ ng s n xu t kinh doanhể ả ệ ạ ộ ả ấ
nh trong c ch k ho ch hóa t p trung, quan liêu bao c pư ơ ế ế ạ ậ ấ
2. K ho ch hóa theo vùng lãnh th :ế ạ ổ
K ho ch hóa theo vùng lãnh th là m t quá trình mà trong đó s n xu tế ạ ổ ộ ả ấ
cũng nh các ho t đ ng khác c a ngành luôn luôn t n t i trên m t đ a đi m, g nư ạ ộ ủ ồ ạ ộ ị ể ắ
li n v i m t không gian lãnh th nh t đ nhề ớ ộ ổ ấ ị
Trên giác đ đó Ăngghen đã vi t : " Trái đ t là phòng thí nghi m l n, nóộ ế ấ ệ ớ
cung c p t li u s n xu t, nguyên li u cũng nh d a vào đó mà ho t đ ng và làấ ư ệ ả ấ ệ ư ự ạ ộ
c s c a m i kh i c ng đ ng " ơ ở ủ ọ ố ộ ồ
D a trên quan đi m đó c a Ăngghen có th đ a ra nh ng nh n xét sau :ự ể ủ ể ư ữ ậ
- Mu n ho t đ ng có hi u qu thì m i quá trình kinh t - xã h i đ u không táchố ạ ộ ệ ả ọ ế ộ ề
r i m t đ a đi m có đi u ki n phù h p v i quá trình đóờ ộ ị ể ề ệ ợ ớ
- Đ a đi m s n xu t đ c hi u là : m t v trí, m t đ a đi m mà đó di n ra quáị ể ả ấ ượ ể ộ ị ộ ị ể ở ễ
trình k t h p các y u t s n xu t : t li u lao đ ng, đ i t ng lao đ ng, s c laoế ợ ế ố ả ấ ư ệ ộ ố ượ ộ ứ
đ ng đ t o ra s n ph m hàng hóa. Quá trình k t h p này g i là quá trình k tộ ể ạ ả ẩ ế ợ ọ ế
h p b ph n c a n n kinh t qu c dân và mu n có hi u qu cao c n có s ph iợ ộ ậ ủ ề ế ố ố ệ ả ầ ự ố
h p gi a ngành và lãnh thợ ữ ổ
Trên c s đó có th hi u m t cách đ y đ h n : k ho ch hóa theo vùngơ ở ể ể ộ ầ ủ ơ ế ạ
lãnh th đó là m t quá trình mà trong đó di n ra vi c nghiên c u, b trí ngànhổ ộ ễ ệ ứ ố
vào vùng, t o ra kh năng hình thành các vùng kinh t . T ch c các m i liên hạ ả ế ổ ứ ố ệ
kinh t , làm cho ngành và vùng liên h ch t ch v i nhau, đi u hòa các ho tế ệ ặ ẽ ớ ề ạ
đ ng kinh t - xã h i trên lãnh th . Th c hi n s phát tri n t ng h p trên ph mộ ế ộ ổ ự ệ ự ể ổ ợ ạ
vi lãnh thổ
Tuy nhiên đi u đáng chú ý là : trong quá trình t ch c, k ho ch hóa theoề ổ ứ ế ạ
vùng lãnh th c n h ng vào t o đi u ki n cho ngành phát tri n thu n l i nh t,ổ ầ ướ ạ ề ệ ể ậ ợ ấ
t n d ng đ c m i th m nh c a vùng lãnh th , trên c s đó mà thúc đ yậ ụ ượ ọ ế ạ ủ ổ ơ ở ẩ
vùng, ngành, n n kinh t qu c dân cùng phát tri n nhanh trong m t c c u kinhề ế ố ể ộ ơ ấ
4
t qu c dân th ng nh t, t c là t ch c lãnh th , t o đi u ki n v m t lãnh th ,ế ố ố ấ ứ ổ ứ ổ ạ ề ệ ề ặ ổ
đi u hòa ph i h p ho t đ ng trên lãnh thề ố ợ ạ ộ ổ
Còn k ho ch hóa theo ngành ch y u là h ng d n quá trình tái s n xu t mế ạ ủ ế ướ ẫ ả ấ ở
r ng c a ngànhộ ủ
3. N i dung ch y u c a k ho ch hóa theo vùng lãnh th :ộ ủ ế ủ ế ạ ổ
K ho ch hóa theo vùng lãnh th bao g m nh ng n i dung ch y u sau :ế ạ ổ ồ ữ ộ ủ ế
a) B trí các c s s n xu t c a ngành vào vùng lãnh th , góp ph n hìnhố ơ ở ả ấ ủ ổ ầ
thành c c u kinh t lãnh th có l i nh tơ ấ ế ổ ợ ấ
M c đích :ụ
- T o ra đ c s ăn kh p gi a yêu c u c a ngành và đi u ki n cho phép c aạ ượ ự ớ ữ ầ ủ ề ệ ủ
vùng lãnh th ổ
- Đ a ngành vào vùng đ góp ph n hình thành và chuy n d ch c c u kinh t c aư ể ầ ể ị ơ ấ ế ủ
vùng lãnh thổ
- Thúc đ y c c u kinh t trung ng và kinh t đ a ph ng cùng phát tri nẩ ơ ấ ế ươ ế ị ươ ể
trong m t c c u kinh t qu c dân th ng nh tộ ơ ấ ế ố ố ấ
Cách làm :
- Vùng lãnh th ph i bi t mình đang c n s n ph m gì ?. C n ngành nào? Và lãnhổ ả ế ầ ả ẩ ầ
th có kh năng v nh ng m t nào ?ổ ả ề ữ ặ
- D a vào đó đ l a ch n và b trí nh ng ngành s n xu t chính : b o đ m s nự ể ự ọ ố ữ ả ấ ả ả ả
xu t nh ng s n ph m ch l c c a vùng lãnh th , có t tr ng l n, chi ph i đ iấ ữ ả ẩ ủ ự ủ ổ ỷ ọ ớ ố ờ
s ng c a vùngố ủ
- L a ch n, b trí các c s s n xu t ph , b tr , các c s d ch v ph c v đ iự ọ ố ơ ở ả ấ ụ ổ ợ ơ ở ị ụ ụ ụ ờ
s ng dân cố ư
b) Đi u hòa ho t đ ng c a các ngành trên lãnh th .ề ạ ộ ủ ổ
M c đích :ụ
- Huy đ ng h t năng l c s n xu t c a các thành ph n kinh tộ ế ự ả ấ ủ ầ ế
- Nâng cao đ c hi u qu ho t đ ng c a các ngành trên lãnh thượ ệ ả ạ ộ ủ ổ
Cách làm :
5