H TH NG ÔN T P MÔN LU T H P ĐNGỆ Ố Ậ Ậ Ợ Ồ
TH NG M I QU C TÊƯƠ Ạ Ố
TS. BÙI QUANG XUÂN
Trong Lu t th ng m i Vi t Nam không có khái ni m H p đng th ngậ ươ ạ ệ ệ ợ ồ ươ
m i, nh ng có th hi u H p đng th ng m i làạ ư ể ể ợ ồ ươ ạ hình th c pháp lý c aứ ủ
hành vi th ng m i, là s th a thu n gi a hai hay nhi u bên (ít nh t m tươ ạ ự ỏ ậ ữ ề ấ ộ
trong các bên ph i là th ng nhân ho c các ch th có t cách th ngả ươ ặ ủ ể ư ươ
nhân) nh m xác l p, thay đi, ch m d t quy n và nghĩa v c a các bênằ ậ ổ ấ ứ ề ụ ủ
trong vi c th c hi n ho t đng th ng m i.ệ ự ệ ạ ộ ươ ạ
Câu 1 Khái ni m lu t H p đng th ng m i quôc tệ ậ ợ ồ ươ ạ ế
Trong Lu t th ng m i Vi t Nam không có khái ni m H p đng th ng ậ ươ ạ ệ ệ ợ ồ ươ
m i, nh ng có th hi u H p đng th ng m i làạ ư ể ể ợ ồ ươ ạ hình th c pháp lý c a ứ ủ
1
hành vi th ng m i, là s th a thu n gi a hai hay nhi u bên (ít nh t m t ươ ạ ự ỏ ậ ữ ề ấ ộ
trong các bên ph i là th ng nhân ho c các ch th có t cách th ng ả ươ ặ ủ ể ư ươ
nhân) nh m xác l p, thay đi, ch m d t quy n và nghĩa v c a các bên ằ ậ ổ ấ ứ ề ụ ủ
trong vi c th c hi n ho t đng th ng m i.ệ ự ệ ạ ộ ươ ạ
H p đng th ng m i qu c t là s th a thu n gi a các bên v vi c xác ợ ồ ươ ạ ố ế ự ỏ ậ ữ ề ệ
l p, thay đi ho c ch m d t quy n và nghĩa v th ng m i qu c t . H p ậ ổ ặ ấ ứ ề ụ ươ ạ ố ế ợ
đng th ng m i qu c t có r t nhi u lo i, ch ng h n nh h p đng ồ ươ ạ ố ế ấ ề ạ ẳ ạ ư ợ ồ
mua bán hàng hóa qu c t , h p đng cung ng d ch v , h p đng chuy n ố ế ợ ồ ứ ị ụ ợ ồ ể
giao công ngh … Sau đây là n i dung H p đng mua bán hàng hoá qu c ệ ộ ợ ồ ố
t , m t trong nh ng lo i H p đng th ng m i qu c t th ng g p có ế ộ ữ ạ ợ ồ ươ ạ ố ế ườ ặ
liên quan tr c ti p đn quá trình s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p.ự ế ế ả ấ ủ ệ
Các ho t đng th ng m i đây đc xác đnh theo LTM 2005, c th t i ạ ộ ươ ạ ở ượ ị ụ ể ạ
Đi u 1 LTM 2005, theo đó bao g m : ho t đng th ng m i th c hi n trên lãnh ề ồ ạ ộ ươ ạ ự ệ
th n c CHXHCN Vi t Nam; ho t đng th ng m i th c hi n ngoài lãnh th ổ ướ ệ ạ ộ ươ ạ ự ệ ổ
Vi t Nam trong tr ng h p các bên th a thu n ch n áp d ng Lu t này ho c ệ ườ ợ ỏ ậ ọ ụ ậ ặ
Lu t n c ngoài, đi u c qu c t mà Vi t Nam là thành viên; ho t đng ậ ướ ề ướ ố ế ệ ạ ộ
không nh m m c đích sinh l i c a m t bên trong giao d ch v i th ng nhân ằ ụ ợ ủ ộ ị ớ ươ
th c hi n trên lãnh th Vi t Nam trong tr ng h p bên th c hi n ho t đng ự ệ ổ ệ ườ ợ ự ệ ạ ộ
không nh m m c đích sinh l i đó áp d ng lu t này.ằ ụ ợ ụ ậ
H p đng th ng m i mang nh ng đc đi m chung c a h p đng nói ợ ồ ươ ạ ữ ặ ể ủ ợ ồ
chung, đng th i mang nh ng nét đc tr ng nh t đnh, trong đó có n i b t 2ồ ờ ữ ặ ư ấ ị ổ ậ
y u t c b n :ế ố ơ ả
- N i dung là các ho t đng th ng m i.ộ ạ ộ ươ ạ
- Đc kí k t gi a các bên là th ng nhân ho c m t bên là th ng nhân ( đcượ ế ữ ươ ặ ộ ươ ượ
thê hi n y u t ch th )ệ ở ế ố ủ ể
Nói tóm l iạ
1. Th nào h p đng mua bán hàng hoá qu c t ?ế ợ ồ ố ế
H p đng mua bán hàng hoá qu c t là s tho thu n ý chí gi a các ợ ồ ố ế ự ả ậ ữ
th ng nhân có tr s kinh doanh đt các qu c gia khác nhau, theo đó m t bên ươ ụ ở ặ ở ố ộ
g i là Bên xu t kh u có nghĩa v giao hàng và chuy n quy n s h u hàng hoá ọ ấ ẩ ụ ể ề ở ữ
cho m t bên khác g i là Bên nh p kh u và nh n thanh toán; và Bên nh p kh u ộ ọ ậ ẩ ậ ậ ẩ
có nghĩa v thanh toán cho Bên xu t kh u, nh n hàng và quy n s h u hàng hóaụ ấ ẩ ậ ề ở ữ
theo th a thu n.ỏ ậ
2
2. H p đng mua bán hàng hoá qu c t có nh ng đc đi m gì?ợ ồ ố ế ữ ặ ể
- Ch th c a h p đng: Bên xu t kh u và Bên nh p kh u. Đó là các ủ ể ủ ợ ồ ấ ẩ ậ ẩ
th ng nhân có tr s kinh doanh đt t i các qu c gia khác nhau.ươ ụ ở ặ ạ ố
- B n ch t c a h p đng là s tho thu n ý chí c a các bên.ả ấ ủ ợ ồ ự ả ậ ủ
- Đi t ng c a h p đng là hàng hoá di chuy n qua biên gi i h i quan c aố ượ ủ ợ ồ ể ớ ả ủ
m t n c.ộ ướ
- Đng ti n tính giá ho c thanh toán không còn là đng n i t c a m t qu c ồ ề ặ ồ ộ ệ ủ ộ ố
gia mà là ngo i t đi v i ít nh t m t bên ký k t. Ph ng th c thanh toán thông ạ ệ ố ớ ấ ộ ế ươ ứ
qua h th ng ngân hàng.ệ ố
- Ngu n lu t đi u ch nh h p đng do các bên th a thu n, đó có th là lu t ồ ậ ề ỉ ợ ồ ỏ ậ ể ậ
qu c gia ,đi u c qu c t ố ề ướ ố ế ho c t p quán th ng m i qu c t .ặ ậ ươ ạ ố ế
- C quan gi i quy t tranh ch p phát sinh t h p đng là toà án hay tr ng ơ ả ế ấ ừ ợ ồ ọ
tài th ng m i có th m quy n gi i quy t các tranh ch p trong lĩnh v c kinh t ươ ạ ẩ ề ả ế ấ ự ế
đi ngo i là c quan n c ngoài đi v i ít nh t m t trong các ch th .ố ạ ơ ướ ố ớ ấ ộ ủ ể
Câu 2. V ch th c a h p đng th ng m iề ủ ể ủ ợ ồ ươ ạ
H p đng th ng m i đc kí k t gi a các bên là th ng nhân, ho c có m t ợ ồ ươ ạ ượ ế ữ ươ ặ ộ
bên là th ng nhân. Đây là m t đi m đc tr ng c a h p đng th ng m i so ươ ộ ể ặ ư ủ ợ ồ ươ ạ
v i các lo i h p đng dân s .ớ ạ ợ ồ ự
Nh v y, ch th trong h p đng th ng m i g m th ng nhân (bao g m t ư ậ ủ ể ợ ồ ươ ạ ồ ươ ồ ổ
ch c kinh t đc thành l p h p pháp, cá nhân ho t đng th ng m i m t cách ứ ế ượ ậ ợ ạ ộ ươ ạ ộ
đc l p, th ng xuyên và có đăng ký kinh doanh), cá nhân, t ch c khác có ho t ộ ậ ườ ổ ứ ạ
đng liên quan đn th ng m i (Đi u 2 Lu t th ng m i 2005)ộ ế ươ ạ ề ậ ươ ạ
N i dung c a H p đng th ng m iộ ủ ợ ồ ươ ạ
N i dung c a h p đng th ng m i nói riêng và h p đng nói chung là t ng ộ ủ ợ ồ ươ ạ ợ ồ ổ
h p các đi u kho n mà các bên tham gia giao k t h p đng đã th a thu n, các ợ ề ả ế ợ ồ ỏ ậ
đi u kho n này xác đnh nh ng quy n và nghĩa v dân s c th c a các bên ề ả ị ữ ề ụ ự ụ ể ủ
giao k t h p đng. Tuy nhiên, s khác bi t c b n c a h p đng th ng m i là ế ợ ồ ự ệ ơ ả ủ ợ ồ ươ ạ
n i dung c a h p đng th ng m i là ho t đng th ng m i. M i lo i h p ộ ủ ợ ồ ươ ạ ạ ộ ươ ạ ỗ ạ ợ
đng có nh ng quy đnh nh t đnh v các đi u kho n c b n. Ví d : Đi v i ồ ữ ị ấ ị ề ề ả ơ ả ụ ố ớ
h p đng mua bán thì đi u kho n c b n bao g m đi t ng và giá c .ợ ồ ề ả ơ ả ồ ố ượ ả
Pháp lu t đ cao s th a thu n gi a các bên giao k t, tuy nhiên n i dung c a ậ ề ự ỏ ậ ữ ế ộ ủ
h p đng ph i tuân theo nh ng quy đnh c a pháp lu t h p đng nói chung, ợ ồ ả ữ ị ủ ậ ợ ồ
đc quy đnh t i BLDS 2005. Lo i tr nh ng đi u kho n c a pháp lu t có n i ượ ị ạ ạ ừ ữ ề ả ủ ậ ộ
3
dung mang tính b t bu c, các bên có th th a thu n v i nhau nh ng n i dung ắ ộ ể ỏ ậ ớ ữ ộ
khác v i n i dung quy đnh trong pháp lu t. Đi u 402 BLDS 2005 quy đnh “ Tùyớ ộ ị ậ ề ị
theo t ng lo i h p đng, các bên có th th a thu n v nh ng n i dung sau đây :ừ ạ ợ ồ ể ỏ ậ ề ữ ộ
- Đi t ng c a h p đng là tài s n ph i giao, công vi c ph i làm ho c không ố ượ ủ ợ ồ ả ả ệ ả ặ
đc làm .ượ
- S l ng, ch t l ngố ượ ấ ượ
- Giá, ph ng th c thanh toánươ ứ
- Th i h n, đa đi m, ph ng th c th c hi n h p đngờ ạ ị ể ươ ứ ự ệ ợ ồ
- Quy n , nghĩa v c a các bênề ụ ủ
- Trách nhi m do vi ph m h p đngệ ạ ợ ồ
- Ph t vi ph m h p đngạ ạ ợ ồ
- Các n i dung khác”ộ
Tùy theo tính ch t c a t ng lo i h p đng các bên có th th a thu n hay không ấ ủ ừ ạ ợ ồ ể ỏ ậ
th a thu n t t c các đi u ghi trên. Các bên cũng có th b sung thêm vào h p ỏ ậ ấ ả ề ể ổ ợ
đng nh ng đi u kho n không có quy đnh nh ng các bên c m th y không c n ồ ữ ề ả ị ư ả ấ ầ
thi t.ế
Ngoài ra, đ làm rõ n i dung c a h p đng, có s b sung b i ph l c h p ể ộ ủ ợ ồ ự ổ ở ụ ụ ợ
đng.ồ Ph l c h p đng có hi u l c nh h p đng, nh ng n i dung c a ph ụ ụ ợ ồ ệ ự ư ợ ồ ư ộ ủ ụ
l c không đc trái v i h p đng.ụ ượ ớ ợ ồ
Tr ngườ h pợ phụ l cụ có đi uề kho nả trái v iớ n iộ dung c aủ đi uề kho nả trong h p ợ
đngồ thì đi uề kho nả này không có hi uệ l c,ự trừ tr ngườ h pợ có th aỏ thu nậ khác.
N u ế
các bên ch pấ nh nậ phụ l cụ h pợ đngồ có đi ukho nề ả trái v iớ đi uề kho nả trong hợ
p đngồ thì coi như đi uề kho nả đó trong h p đngợ ồ đã đcượ s aử điổ
Câu 3. Ngu n c a pháp lu t H p đngồ ủ ậ ợ ồ
Ngu n c a pháp lu t h p đng là các căn c đc s d ng làm c s đ xây ồ ủ ậ ợ ồ ứ ượ ử ụ ơ ở ể
d ng, ban hành, gi i thích pháp lu t cũng nh đ áp d ng vào vi c gi i quy t ự ả ậ ư ể ụ ệ ả ế
các v vi c pháp lý x y ra trong th c t , đn gi n h n ngu n là n iụ ệ ả ự ế ơ ả ơ ồ ơ ch aứ
nh ng quy đnh ữ ị v pháp lu t h p đng . Vi t Nam, ngu n c a pháp lu t h p ề ậ ợ ồ ở ệ ồ ủ ậ ợ
đng nói chung g m các lo i sau :ồ ồ ạ
- Các văn b n pháp lu t liên quan đn h p đngả ậ ế ợ ồ
4
Hai văn b n pháp lu t quan tr ng nh t hi n nay là BLDS và LTM, đây là lu t ả ậ ọ ấ ệ ậ
căn b n đi v i kinh doanh. Đi v i m i lo i h p đng m t lĩnh v c c th ả ố ớ ố ớ ỗ ạ ợ ồ ở ộ ự ụ ể
l i có các văn b n pháp lu t chuyên ngành c th . Ví d : các quy đnh v h p ạ ả ậ ụ ể ụ ị ề ợ
đng trong t ch c kinh doanh có trong Lu t Đu t 2005.ồ ổ ứ ậ ầ ư
- Các ngh quy t, h ng d n, t ng k t c a tòa án nhân dân t i caoị ế ướ ẫ ổ ế ủ ố
Các ngh quy t, h ng d n, t ng k t c a tòa án nhân dân t i cao và ngh quy t ị ế ướ ẫ ổ ế ủ ố ị ế
c a H i đng th m phán là m t ngu n c a pháp lu t H p đng, t ng t nh ủ ộ ồ ẩ ộ ồ ủ ậ ợ ồ ươ ự ư
án lệ
- Thói quen và t p quán th ng m iậ ươ ạ
Vi c áp d ng thói quen và t p quán th ng m i ch x y ra khi các bên không có ệ ụ ậ ươ ạ ỉ ả
th a thu n và pháp lu t không quy đnh. Khi đó, các bên đc coi là m c nhiên ỏ ậ ậ ị ượ ặ
áp d ng nh ng thói quen trong ho t đng th ng m i đã đc thi t l p gi a ụ ữ ạ ộ ươ ạ ượ ế ậ ữ
các bên đó mà h đã bi t ho c bu c ph i bi t . Tr ng h p không có lu t, ti n ọ ế ặ ộ ả ế ườ ợ ậ ề
l , thói quen thì áp d ng t p quán th ng m i, t c là thói quen đc th a nh n ệ ụ ậ ươ ạ ứ ượ ừ ậ
r ng rãi trong ho t đng th ng m i trên m t vùng, mi n ho c m t lĩnh v c ộ ạ ộ ươ ạ ộ ề ặ ộ ự
th ng m i, có n i dung rõ ràng đc các bên th a nh n đ xác đnh quy n và ươ ạ ộ ượ ừ ậ ể ị ề
nghĩa v c a các bên trong ho t đng th ng m i.ụ ủ ạ ộ ươ ạ
Câu 4. H p đng mua bán hàng hóa qu c tợ ồ ố ế
H p đng mua bán hàng hoá qu c t (còn đc g i là h p đng mua bán ngo i ợ ồ ố ế ượ ọ ợ ồ ạ
th ng ho c h p đng xu t nh p kh u) là h p đng mua bán hàng hoá có tính ươ ặ ợ ồ ấ ậ ẩ ợ ồ
ch t qu c t (có y u t n c ngoài, có nhân t n c ngoài). Tính ch t qu c t ấ ố ế ế ố ướ ố ướ ấ ố ế
c a h p đng mua bán hàng hoá qu c t đc hi u không gi ng nhau tu theo ủ ợ ồ ố ế ượ ể ố ỳ
quan đi m c a lu t pháp t ng n c.ể ủ ậ ừ ướ
– Theo Công c Lahaye năm 1964 v mua bán qu c t các đng s n h u ướ ề ố ế ộ ả ữ
hình: tính ch t qu c t th hi n các tiêu chí nh : các bên giao k t có tr s ấ ố ế ể ệ ở ư ế ụ ở
th ng m i các n c khác nhau và hàng hoá, đi t ng c a h p đng, đc ươ ạ ở ướ ố ượ ủ ợ ồ ượ
chuy n qua biên gi i m t n c, ho c là vi c trao đi ý chí giao k t h p đng ể ớ ộ ướ ặ ệ ổ ế ợ ồ
gi a các bên đc l p nh ng n c khác nhau (Đi u 1 c a Công c).ữ ượ ậ ở ữ ướ ề ủ ướ
N u các bên giao k t không có tr s th ng m i thì s d a vào n i c trú ế ế ụ ở ươ ạ ẽ ự ơ ư
th ng xuyên c a h . Y u t qu c t ch c a các bên không có ý nghĩa trong vi c ườ ủ ọ ế ố ố ị ủ ệ
xác đnh y u t n c ngoài c a h p đng mua bán hàng hoá qu c t .ị ế ố ướ ủ ợ ồ ố ế
5