Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
VĂN MẪU LỚP 12: VỢ NHẶT - KIM LÂN
TỔNG HỢP 5 BÀI “PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG BÀ CỤ
TỨ TRONG TRUYỆN NGẮN VỢ NHẶT CỦA KIM LÂN”
BÀI MẪU SỐ 1:
Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân viết về cuộc sống ngột ngạt, bức bối của dân ta năm
1945 dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp và phát xít Nhật, với nạn đói khủng
khiếp đã làm chết hơn hai triệu người. Đó là hậu quả đường lối đô hộ tàn bạo của thực dân
Pháp mấy mươi năm cùng chủ trương độc ác nhổ lúa trồng đay của phát xít Nhật. Kim Lân
không mô tả kĩ hiện thực tàn khốc của nạn đói lúc bấy giờ mà tập trung thể hiện vẻ đẹp tinh
thần ẩn giấu sau cái bề ngoài xác xơ. vì đói khát của những người nghèo khổ. Trong cái
cuộc sống không đáng gọi là sống ấy, họ vẫn nhen nhóm niềm tin và hi vọng vào sự đổi đời,
vào tương lai tốt đẹp.
Trong ba nhân vật của truyện thì bà cụ Tứ – mẹ anh Tràng gây được nhiều thiện cảm đối
với người đọc hơn cả bởi tấm lòng nhân hậu rất đáng trân, trọng. Giá trị nhân văn của tác
phẩm sẽ giảm đi rất nhiều nếu thiếu vắng nhân vật này. Tác giả đã đặt bà cụ Tứ vào tình
huống hoàn tòan bất ngờ : Giữa những ngày đói kém khủng khiếp, đứa con trai của bà cụ
bỗng dưng nhặt được vợ và dẫn về nhà. Sự kiện đột ngột đó là đầu mối dẫn dắt câu chuyện
và làm nổi bật tâm trạng nhân vật cùng chủ để tác phẩm.
Nhân vật bà cụ Tứ tuy mãi đến cuối tác phẩm mới xuất hiện nhưng đã làm cho câu chuyện
về người “ vơ nhặt” có chiều sâu của tính nhân văn và tính trữ tình. Xây dựng nhân vật này,
dường như nhà văn có chủ ý hướng người đọc đến sự nhìn nhận và suy ngẫm về chuyện lấy
vợ của Tràng từ cảm nhận của người mẹ nghèo khổ đối với việc đại sự trong đời của con
trai mình.
Khi miêu tả và thể hiện tính cách của bà cụ Tứ, ngòi bút Kim Lân chân thật trong từng hình
ảnh và từng chi tiết. Tác giả khéo léo dẫn dắt để người đọc cùng suy nghĩ, cùng nói cười với
bà cụ. Nỗi khổ đau, tủi nhục suốt đời đè nặng lên thân phận đã tạo nên tính cách của bà.
Chân dung nhân vật này được tác giả giới thiệu dần dần. Bắt đầu là tiếng người húng hắng
ho rồi một bà lão với cái dáng lọng không từ đầu ngõ vừa đi vừa lẩm bẩm tỉnh toán gì trong
miệng. Tính từ lọng khọng rất dân dã và giàu chất tạo hình giúp người đọc hình dung ra cái
dáng gầy gò, xiêu vẹo của bà mạ già bởi gánh nặng cuộc đời. Bà lão lấy làm ngạc nhiên khi
thấy Tràng reo lên như một đứa trẻ và lật đật chạy ra đón mình. Bà nhấp nháy hai con mắt
nhìn Tràng, chậm chạp hỏi: Cô việc gì thế vậy ? Rồi phấp phỏng bước theo con vào trong
nhà.
Tác giả đã dùng ngôn ngữ độc thoại nội tâm để diễn tả tâm trạng băn khoăn, thắc mắc của
bà cụ Tứ lúc này. Hàng loạt câu hỏi đặt ra trong đầu óc già nua của bà : Đến giữa sân bà lão
Trang | 1
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
đứng sững lại, bà lão càng ngạc nhiên hơn. Quái, sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy
nhỉ? Người đàn bà nào lại đứng ngay đầu giường thằng con mình thế kia ? Sao lại chào
mình bằng u ? Không phải con cái Đục mà. Ai thế nhỉ ?
Dường như bà lão không tin vào mắt mình: Bà lão hấp háy cặp mắt cho đỡ nhoèn vì tự dưng
bà lão thấy mắt mình nhoèn ra thì phải. Bà lão nhìn kĩ người đàn bà lần nữa, vẫn chưa nhận
ra người nào. Bà lão quay lại nhìn con tỏ ý không hiểu. Sự ngạc nhiên ấy còn thể hiện trong
những bước chân : Bà lão lập cập bước vào. Người đàn bà tưởng bà lão già cả, điếc lác, thị
cất tiếng chào lần nữa:
– U đã về ạ!
Bà cụ đã nghe rõ tiếng chào của người đàn bà lạ kia nhưng được chào bằng u, bà lại càng
không hiểu. Bà không nhận ra chị ta là ai nên phân vân đoán định .: Ô hay, thế là thế nào
nhỉ ? rồi băn khoăn ngồi xuống giường. Mãi đến lúc Tràng nhắc: Kìa, nhà tôi nó chào u…
Nhà tôi nó mới về làm bạn với tôi đấy u ạ ! Chúng tôi phải duyên phải kiếp với nhau…
Chẳng qua nó cũng là cái số cả… Lúc này thì bà lão mới vỡ lẽ và cúi đầu nín lặng. Cái tư
thế cúi đầu nín lặng của bà cụ Tứ chất chứa biết bao suy nghĩ, giúp người đọc dần dần nhận
ra nội tâm phong phú bên trong cái vẻ tưởng như già nua, lẩm cẩm : Bà lão hiểu rồi. Ra thế!
Thằng con mình nó đã có vợ… Lòng người mẹ nghèo khổ ấy còn hiểu ra biết bao nhiêu cơ
sự, vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp đứa con mình. Bà lo lắng nghĩ người đàn bà dở
sống dở chết kia liệu có mang cái chết đến với mẹ con bà nhanh hơn không ? Rồi chua chát
nghĩ đến tình cảnh gia đình mình trong lúc ngặt nghèo đói kém này: Chao ôi, người ta dựng
vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt
sau này. Còn mình thì… Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rỉ xuống hai dòng nước mắt… Biết
rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không.
Đọc những dòng này, chúng ta có cảm giác như trái tim người mẹ khốn khổ đang run lên
đau đớn, xót xa. Bà lão tủi thân tủi phận vì làm cha mẹ mà không tròn bổn phận với con cái.
Trăm sự cũng tại cái nghèo, cái đói mà ra cả.
Bà lão kìm nén xúc động, cố nuốt những giọt nước mắt mặn đắng vào cõi lòng vốn đã chất
chứa đầy đau khổ của một đời tủi cực. Nhưng những giọt nước mắt vẫn lặng lẽ rỉ ra từ đôi
mắt đục mờ của người mẹ già tội nghiệp. Đoạn văn không chỉ là những câu trần thuật đơn
thuần mà mỗi câu văn đều rưng rức cảm xúc xót thương của tác giả.
Diễn biến câu chuyện đến đây đã lên tới đỉnh điểm. Cái sắc sảo tinh tế trong nghệ thuật
miêu tả tâm lí nhân vật của tác giả được thể hiện khá rõ. Cả ba nhân vật đều có chung một
tâm trạng căng thẳng. Tràng và người vợ nhặt chờ đợi người mẹ già nua lên tiếng. Bà cụ Tứ
khi hiểu ra đầu đuôi câu chuyện đã không sao giấu nổi sự ngao ngán: Bà lão khẽ thở dài
ngẩng lên, đăm đăm nhìn người đàn bà đang cúi mặt xuống, tay vân vê tà áo đã rách bợt
Trang | 2
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
như để nhận mặt người đồng hành khốn khổ của con trai mình. Rồi bà cụ chua chát nghĩ :
Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình. Mà con mình
mới có vợ được… Thôi thì bổn phận bà là mẹ, bà đã chẳng lo lắng được cho con… May ra
mà qua khỏi được cái tao đoạn này thì thằng con bà cũng có vợ, nó yên bề nó, chẳng may ra
ông giời bắt chết cũng phải chịu chứ biết thế nào mà lo cho hết được ?
Nghĩ thế nên bà vui lòng chấp nhận sự việc đã rồi. Sau khi khẽ dặng hắng một tiếng, bà lão
nhẹ nhàng nói với “nàng dâu mới": ừ, thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u
cũng mừng lòng… Hai tiếng mừng lòng mà bà lão nói với các con chất phác, đậm tình biết
bao nhiêu! Nghe mẹ nói thế, Tràng thở đánh phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi. Lời nói mộc
mạc ấy đã đem lại sự xúc động và yên tâm cho người vợ nhặt đáng thương kia.
Đà mẹ nghèo khổ, nhân hậu đã thấu hiểu cảnh ngộ và tâm trạng của người phụ nữ xa lạ
bỗng dưng trở thành “con dâu" của mình. Ngôn ngữ độc thọai nội tâm ở đọan này một lần
nữa diễn tà tinh tế tâm trạng phức tạp của nhân vật bà cụ Tứ. Cảm xúc như những đợt sóng
cứ cuộn lên trong lòng người mẹ, khiến người đọc xót xa. Chao ôi, những người mẹ nghèo
muôn thuở là thế ư? Tình yêu thương con, ý thức trách nhiệm của người mẹ khiến họ lo
chuyện cưới vợ cho con bằng tất cả khả năng mình có, dẫu chỉ là lời nói…
Thói thường, người già hay cả nghĩ. Bà cụ Tứ từ tốn dặn dò các con: Nhà ta thì nghèo con
ạ. Vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn. Rồi ra may mà ông giời cho khá… Biết
thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời ? Có ra thì rồi con cái chúng mày về sau…
Sống giữa sự vây bủa của cái chết ngày càng che phủ bóng đen gớm ghiếc của nó lên mọi
gia đình, vậy mà những người nghèo khổ như mẹ con Tràng vẫn tin vào cuộc sống, vào
tương lai: Ai giàu ba họ, ai khó ba đời. Bà cụ Tứ cứ tin vu vơ như thế. Chì có những người
quyết bám víu lấy cuộc sống mới có được niềm tin dai dẳng và kì diệu ấy.
Tâm trạng bà cụ Tứ lẫn lộn buồn vui, lo lắng. Niềm vui của bà mẹ nghèo khổ, già nua trong
cảnh ngộ này thật tội nghiệp bởi không sao thoát khỏi nỗi ám ảnh của sự buồn tủi, xót
thương:
Bà lão đăm đăm nhìn ra ngoài. Bóng tối trùm lấy hai con mắt. Ngoài xa dòng sông sáng
trắng uốn khúc trong cánh đồng tối. Mùi đốt đống rấm ở những nhà có người chết theo gió
thoảng vào khét lẹt. Bà lão thở nhẹ ra một hơi dài. Bà lão nghĩ đến ông lão, nghĩ đến đứa
con gái út Bà lão nghĩ đến cuộc đời cực khổ dài dằng dặc của mình, vợ chồng chúng nó lấy
nhau, cuộc đời chúng nó liệu có hơn bố mẹ trước kia không ?
Nổi bật hơn cả vẫn là tấm lòng thương xót của bà cụ Tứ với người con dâu mới: Bà lão
nhìn người đàn bà, lòng đầy thương xót. Nó bây giờ là dâu là con trong nhà rồi. Với bổn
phận của một người mẹ, bà ao ước có được dăm ba mâm, trước trình tổ tiên, ông bà, sau
mời làng xóm. Nhưng ao ước ấy không thể thực hiện được vì bà nghèo quá. Bà rất biết
Trang | 3
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
trước biết sau, song cái khó bó cái khôn, bà đành chịu. Và cũng như biết bao bà mẹ nhân từ
khác, bà cụ Tứ chỉ mong : Cốt làm sao chúng mày hòa thuận là u mừng rồi. Năm nay thì đói
to đấy. Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá…
Bà cụ nghẹn lời không nói được nữa, nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng.
Tuy bà cụ không nổi nhưng chắc người con dâu cũng hiểu, vì thế mà chị thấy thân thiết,
gắn bó với bà cụ và thực sự coi bà cụ là mẹ. Như vậy nghĩa là “đám cưới" đã xong. Chẳng
có lễ nghi, cỗ bàn gì nhưng tấm lòng bao dung, nhân hậu của người mẹ nghèo đã thay thế tất
cả. Những giọt nước mắt đã nói lên rất nhiều điều về bà cụ Tứ. Bà cụ để dành lời cho bữa
cơm mừng con dâu ngày hôm sau.
Con trai tự nhiên có được vợ, bà lão mừng lắm: Bà nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác ngày thường,
cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên. Bà lão xăm xắn thu dọn, quét tước nhà cửa.
Hình như ai nấy đểu có ý nghĩ ràng thu xếp cửa nhà cho quang quẻ, nền nếp thì cuộc đời họ
có thể khác đi, làm ăn có cơ khấm khả hơn. Bà không vui sao được khi con trai bà đã thành
gia thất?! Bà cũng vơi đi một mối lo âu bấy lâu nay cứ canh cánh bên lòng và trong bữa ăn
đầu tiên của ba mẹ con, dẫu chỉ có rau chuối, cháo loãng với muối nhưng bà toàn nói
chuyện vui, toàn chuyện sung sướng về sau này :
– Tràng ạ. Khi nào có tiền ta mua lấy đôi gà. Tao tính rằng cái chỗ đầu bếp kia làm cái
chuồng gà thì tiện quá. Này ngoảnh đi ngoảnh lại chả mấy mà có ngay đàn gà cho mà
xem…
Suy nghĩ kĩ, chúng ta sẽ thấy chính bà lão gần đất xa trời này lại là người nói đến tương lai
nhiều hơn cả. Không đơn thuần chỉ là tâm lí lạc quan mà đó là niềm ao ước thiết tha về một
ngày mai sáng sủa hơn của con cháu. Có thể bà lão chẳng sống được bao lâu nữa, nhưng bà
vẫn tìm thấy ý nghĩa đời mình trong sự chăm lo vun vén cho con. Những ước muốn, hi vọng
đâu chỉ dành cho tuổi trẻ, mà trở nên sâu sắc hơn, da diết hơn trong tấm lòng của những
người mẹ nghèo như bà cụ Tứ. Ai bảo là bà lão lẩm cẩm, dớ dẩn ? Ai dám cười những ước
mong, dự định của bà trong hoàn cảnh ngặt nghèo này ? Câu chuyện trong bữa ăn đang đà
vui bỗng ngừng lại. Niêu chảo lõng bõng, mỗi người được có lưng lưng hai bát đã hết nhẵn.
Bà lão đặt đũa bát xuống, nhìn hai con vui vẻ :
– Chúng mày đợi u nhá. Tao có cái này hay lắm cơ.
Bà lão lật đật chạy xuống bếp, lễ mễ bưng ra một cái nồi khói bốc lên nghi ngút. Bà lão đặt
cái nồi xuống bên cạnh mẹt cơm, cầm cái môi vừa khuấy khuấy vừa cười:
– Chè đây… Chè khoán đây, ngon đáo để cơ.
Trang | 4
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
Rồi bà múc trao cho con dâu, con trai, miệng vẫn tươi cười, đon đả… – Cám đấy mày ạ, hì.
Ngon đáo để, cứ thử ăn mà xem.
Dường như bà lão cố ý xua đi không khí ảm đạm, cố gắng quên đi tình cảnh khốn khổ bằng
thái độ tươi tỉnh. Bên trong cái vẻ tươi tỉnh ấy là tấm lòng người mẹ đang thổn thức lo âu.
Bà lão “đãi" nàng dâu mới món ăn đặc biệt mà bà gọi là chè khoán, nấu bằng cám, khen
ngon đáo để và so sánh : Xóm ta khối nhà còn chả có cám mà ăn đấy. (Vậy có cám mà ăn
như thế này là còn may lắm) Chao ôi là khổ ! Phải đói đến mức nào thì mới ăn cám thấy
ngon? Cuộc sống khắc nghiệt đày đọa con người, bắt họ phải sống như loài vật ; song nó
không thể dập tắt được phần người, rất người trong lòng bà mẹ khốn khổ kia. Bà cụ cố đổi
buồn thành vui, cố tươi cười, đon đả cho bữa cơm đỡ phần thê thảm. Chi tiết này làm cho
tác giả và chúng ta không cầm nổi nước mắt. Chúng ta khóc vì thương, vì quý tấm chân tình
của bà.
Ba mẹ con Tràng đã tìm thấy niềm vui trong sự nương tựa, cưu mang nhau mà sống. Tình
vợ chồng, mẹ con sẽ là động lực giúp họ tăng sức mạnh vượt qua tao đoạn ngặt nghèo trước
mắt. Tình cảm ấy rất cần nhưng chưa đủ để đảm bảo cho ba người một tương lai tốt đẹp
hơn. Hiện thực cuộc sống trước mắt họ vẫn một màu xám xịt, chết chóc và rùng rợn: Ngoài
đình bỗng dội lên một hồi trống, dồn dập, vội vã. Đàn quạ trên những cây gạo cao chót vót
ngoài bãi chợ hốt hoảng bay vù lên, lượn thành từng đám bay vẩn trên nền trời như những
đám mây đen…
Cái tài của tác giả là cứ nhẹ nhàng như không mà luồn lách ngòi bút động đến tận nơi sâu
thẳm của tâm hồn, bắt người đọc phải cười, phải khóc, phải sống cùng với nhân vật của
mình. Kim Lân đã diễn tả thật sâu sắc và tinh tế tâm lí của bà cụ Tứ, một người mẹ nghèo
khổ mà hiểu biết, yêu thương con hết lòng và yêu thương cả những cảnh đời oái ăm, tội
nghiệp bằng một tấm lòng nhân ái sâu xa. Bà cụ cố gắng xua đi cái ám ảnh đen tối đáng sợ
của thực tại, nhen nhúm niềm tin, niềm vui cho các con. Trong cái thân hình khẳng khiu, tàn
tạ vì đối khát ấy vẫn nung nấu một ý chí sống mãnh liệt.
Qua truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân đã dựng lên hình ảnh chân thật và cảm động về
một người mẹ nghèo khổ hết lòng yêu thương con. Ngòi bút tinh tế của tác giả đi sâu phân
tích diễn biến tâm trạng phức tạp của bà cụ Tứ và thể hiện qua từng lời nói, ánh mắt, trong
suy nghĩ, hành động và mối lo xa cho tương lai các con. Phải là người có vốn sống phong
phú, thấu hiểu và thông cảm, yêu mến và trân trọng những người nghèo khổ thì tác giả mới
có thể diễn tả một cách chân thực, tài tình đến vậy.
Truyện Vợ nhặt không đơn thuần là trang văn mà là những trang đời thấm đẫm nước mắt
tủi cực, xót xa, phấp phỏng nỗi lo cho hiện tại và le lói niềm tin vào tương lai của bà mẹ
nghèo. Hình ảnh bò cụ Tứ khiến người dọc rung cảm sâu sắc trước tấm tình tha thiết của
Trang | 5
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
người mẹ già. Người mẹ già ấy chính là ánh sáng le lói trong bóng tối bi thảm của những
kiếp đời nghèo khổ. Nhân vật bà cụ Tứ đã làm cho giá trị nhân đạo của tác phẩm Vợ nhặt
trở nên thấm thía hơn, cảm động hơn.
Trang | 6
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
BÀI MẪU SỐ 2:
Những người mẹ luôn là người đem lại tình thương yêu lớn nhất, tình yêu bao la ấy có thể
vượt qua những khó khăn, những thiếu thốn vật chất để mang lại một cuộc sống an lành
hạnh phúc cho nhau. Trong nền văn học Việt nam biết bao nhiêu nhà văn xây dựng được
hình tượng người mẹ như thế. nếu như Nguyễn Minh Châu xây dựng người mẹ đầy đức hi
sinh là người đàn bà hàng chài thì Kim lân lại xây dựng thành công nhân vật Bà cụ Tứ trong
truyện ngắn Vợ Nhặt. ngoài những phẩm chất của bà thì nhà văn đi vào miêu tả diễn biến
tâm lý nhân vật này. Để từ đó chúng ta càng thấy được những hi sinh, những nỗi niềm
thương con vô bờ bến của bà.
Cụ Tứ là một người đã có tuổi, chồng thì đã mất con gái tên Đục thì đã đi lấy chồng bà sống
với con trai tên là Tràng. Hai mẹ con bà xuất hiện trong nền cảnh của nạn đói năm 1945. Có
thể nói chính hoàn cảnh khó khăn ấy càng làm nổi bật lên diễn biến tâm lý và phẩm chất của
bà. Bà vẫn còn phải ra ngoài kiếm đồng rau cái muối, vẫn biết bao nhiêu nắng mưa, gánh
nặng đổ lên đầu và trong buổi chiều hôm ấy bà bất ngờ trước hành động của con trai mình.
Diễn biến tâm lý cũng bất đầu từ đó.
Cụ về đến đầu cổng cái ho thúng thắng của tuổi già cất lên, cụ thấy bất ngờ khi Tràng tỏ ra
vui mừng đến thế. Sau câu nói cất lên “U đã về rồi đấy à” cùng với tâm trạng và hành động
của Tràng linh cảm của một bà mẹ như giúp bà nhận ra rằng có một điều gì đó bất bình
thường. Chính vì thế cụ Tứ lo lắng lắm và cứ thế tâm lý của cụ càng ngày càng diễn biến
đến tầm cao hơn. Từ lo lắng bất thường cụ ngạc nhiên khi thấy sao lại có người đàn bà nào
ngồi đầu giường thằng con trai mình thế kia. Những câu hỏi liên tiếp được cất lên cho thấy
tâm trạng bối rối của người mẹ. bà chưa biết là ai nhưng linh cảm cho bà thấy một điều bất
thường và cuối cùng thì nó đã đến.
Bước chân của cụ Tứ bước vào đến nhà cũng là tâm lý đạt tới đỉnh điểm. Từ chỗ ngạc nhiên
khi người đàn bà ấy lại gọi bà bằng “u” đến chỗ Tràng nói “kìa nhà con nó chào u đấy”. Đọc
đến đây ta như cảm tưởng được cụ Tứ đang mắt tròn mắt dẹt nhìn người đàn bà rồi lại nhìn
con mình mà không hiểu. Và tai bà dường như không nghe thấy gì nữa. Một cảm giác khó tả
diễn ra trong người phụ nữ ấy. Thế rồi bà như vỡ lẽ ra mọi chuyện khi Tràng nói thêm về
tình cảnh này. Bà buồn bà dấu những giọt nước mắt của mình mà chấp nhận. Tại sao vậy
đáng ra nhà có hỉ thì phải vui mới đúng chứ thế mà ở đây bà lại khóc. Không phải bà không
thích có con dâu nhưng trong hoàn cảnh miếng ăn còn chưa lo được thì lấy nhau về lại chỉ
khổ thêm. Vì thế bà buồn bà thương con trai mình rồi nhìn người đàn bà vân vê tà áo đã
rách bợt cũng thấy thương cô ấy. Vậy nên bà nhắm mắt mà chấp nhận “Thôi các con đã phải
duyên phải kiếp với nhau thì u cũng mừng lòng”. Có thể nói sau cái gật đầu kia là cả một
nỗi lòng người mẹ, lo lắng cho con với cuộc sống sau nay. Bà thì thế nào cũng được nhưng
bà không muốn con của bà thì bà muốn nó được sống cho qua cái tao đoạn này. Những cảnh
tượng khói mờ mịt bên ngoài như nói thay cho tâm hồn của người mẹ ấy.
Trang | 7
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
Khi bà đã vơi đi nỗi lòng ấy bà với trách nhiệm của người mẹ bà như khơi sáng cho con
mình những ý nghĩ tốt đẹp cho tương lai. Bà nói rằng không ai giàu ba họ không ai khó ba
đời cả vì thế chỉ cần qua cái tao đoạn này thì chính họ yên bề gia thất. Bà lấp đi trong chính
mình cái thực tại đen tối để rồi cùng con cái mình nghĩ về những chuyện tương lai.
Buổi sáng hôm sau với bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới. bà dạy sớm cùng con dâu sửa
soạn lại căn nhà quét dọn sạch sẽ mong chờ những điều tốt đẹp sẽ đến. Và ta cũng cảm thấy
được những nét tâm trạng vui vẻ của bà khi thấy con mình hạnh phúc. Bữa cơm ấy bà là
người nói nhiều nhất dường như bà không thể nào dấu đi niềm vui trong lòng mình. bà nói
với Tràng về việc chỗ kia sẽ làm một cái chuồng gà nuôi hai con gà để mỗi ngày nó đẻ
trứng ra ăn. Niêu cháo đơn sơ ấy chỉ vẻn vẹn có nồi cháo hoa lỏng thế nhưng mọi người ăn
rất ngon cũng như bà đang rất vui. Hết cháo bà quyết định mang nồi “chè khoản” lên đãi các
con. Thật ra thì đó là cám thế nhưng bà không muốn các con đói và bà cũng muốn níu giữ
cái không khí vui vẻ hạnh phúc ấy. Biết rằng Tràng và vợ thấy chát ở trong lòng nên bà an
ủi rằng nhiều người còn không có cám mà ăn. Vậy là người mẹ ấy với những phẩm chất của
mình đã đem đến cho các con những niềm yêu thương niềm tin vào tương lai.
Như vậy có thể nói bà cụ Tứ đã diễn ra những cung bậc cảm xúc từ cao đến thấp từ buồn
đến hạnh phúc vui tươi. Cuộc sống dẫu có vất vả đói nghèo cái chết tử thần thì lúc nào cũng
cận kề thế nhưng bà vẫn cưu mang lấy người đàn bà kia, yêu thương con trai và hướng cho
họ cái nhìn về một tương lai tốt đẹp hơn.
Trang | 8
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
BÀI MẪU SỐ 3:
DÀN BÀI
I. MỞ BÀI
Vợ nhặt là tác phẩm xuất sắc của Kim Lân, viết về cuộc sống ngột ngạt của nhân dân ta
mà tiêu biểu là gia đình bà cụ Tứ trong nạn đói khủng khiếp năm 1945. Ngòi bút nhân đạo
của Kim Lân vừa thể hiện ở sự phát hiện khẳng định vẻ đẹp tinh thần ẩn giấu sau cái bề
ngoài xác xơ vì đói khổ của nhân vật.
Trong ba nhân vật của truyện (bà cụ Tứ, Tràng và người đàn bà vợ Tràng), cụ Tứ, mẹ
Tràng, là nhân vật có tâm trạng phức tạp mà nhân hậu vô cùng di thể hiện nổi bật nội dung
nhân đạo sâu sắc, cảm động trong tác phẩm. Ngòi bút tài hoa của Kim Lân đã diễn tả rất
thành công trạng thái tâm lí đó
II. THẢN BÀI
1. Sự ngạc nhiên đến sững sờ
Tình huống đặc biệt làm cho bà cụ Tứ ngạc nhiên, ây là việc con trai mình lấy vợ. Bà cụ
ngạc nhiên vì con mình nghèo, xấu xí, dân ngụ cư lại đang thời buổi đói khát, nuôi thân
chẳng xong. Tràng còn dám lấy vợ, rước thêm miệng ăn. Khi bà cụ đi làm về muộn, thấy
người đàn bà ngồi ở đầu giường con mình rất ngạc nhiên, càng ngạc nhiên hơn khi được
người đàn bà chào bằng u và được Tràng giới thiệu: “Kìa nhà tôi nó chào u”..”Nhà tôi nó
mới về làm bạn với tôi đấy u ạ”. Bà ngạc nhiên đến mức không còn tin được vào mắt và tai
mình : “Bà lão hấp háy cặp mắt cho đỡ nhoèn vì tự dưng bà lão thấy mắt mình nhoèn thì
phải. Bà lão nhìn kĩ người đàn bà lẫn nữa, vẫn chưa nhận ra người nào. Bà lão quay sang
nhìn con tỏ ý không hiểu”.
2. Vừa mừng vừa tủi
- Khi đã vỡ lẽ, đã hiểu ra con mình “nhặt” được vợ, bà “cúi đầu nín lặng”. Bà liên tưởng
đến bao cơ sự “oái ăm” “ai oán” “xót thương” cho số kiếp của đứa con mình. Bà liên tưởng
đến người chồng quá cố, đến đứa con gái đã qua đời, lòng bà trĩu nặng tủi buồn, xót xa.
- Bà cụ Tứ mừng cho con từ nay yên bề gia thất, tủi thân làm mẹ không lo nổi vợ cho con.
Giờ đây giữa lúc người chết đói “như ngả rạ" lại có người theo con trai bà về làm vợ. Cái
tủi, cái buồn của người mẹ bị dồn vào cảnh nghèo cùng quẫn. Biết lấy gì để cúng tổ tiên, đế
trình làng khi con đã có vợ. Bà cụ Tứ khóc vì mừng con có vợ, khóc vì thương con dâu
không biết làm sao vượt qua nổi khó khăn này.
“Trong kẽ mất kèm nhèm của bà rủ xuống hai dòng nước mắt”. “Chúng mày lấy nhau lúc
này, u thương quá!...” “ừ thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng
Trang | 9
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
lòng...”. “Con ngồi xuống đây. Ngồi xuống đây cho đỡ mỏi chân”. Bao nhiêu tình yêu
thương chân thành tha thiết của ngưòi mẹ thể hiện trong những lời giản dị mộc mạc ấy.
- Bà cụ xót xa thương dâu, thương con, tủi phận mình: “bà cụ nghẹn lời không nói được
nữa, nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng”. Bao nhiêu lo lắng ngổn ngang trong lòng.
3. Nỗi lo
Bà cụ Tứ lo lắng thực sự cho con trai, con dâu, lo cho cái gia đình nghèo túng của bà giữa
lúc đói kém này liệu có nuôi nổi nhau? Tương lai rồi sẽ ra sao... Bà chấp nhận cái “hạnh
phúc” oái oãm éo le của gia đình. Ngẫm cái phận nghèo bà tự nhủ: “Có gặp bước khó khăn,
đói khổ này người ta mới lấy đến con mình. Mà con mình mới có vợ được..”. Bà chỉ biết
khuyên con, khuyên dâu thương yêu nhau, ăn ở hoà thuận với nhau để cùng vượt qua cơn
khốn khó. Đó là nỗi lo, nổi thương của người mẹ từng trải, hiểu đời có tấm lòng sâu thẳm
đối với mình. Trong sự lo lắng tủi hờn vẫn nhen nhóm một niềm tin.
4. Niềm tin
- Trong cái mừng, cái tủi, cái lo, người đọc vẫn thấy được niềm vui của cụ. Một niềm vui
tội nghiệp không sao cất cánh lên được, cứ bị cái buồn, cái lo níu kéo xuống. Nhưng bà cụ
Tứ cố vui và gắng làm cho con, cho dâu vui.
+ Vui trong ý nghĩ tốt đẹp về tương lai: “Rồi ra may mà ông giời cho khá…” ai giàu ba họ
ai khó ba đời. Có ra thì con cái chúng mày về sau. Bà cụ “nói toàn: chuyện vui, toàn chuyện
sung sướng sau này".
+ Vui trong công việc sửa sang vườn tược, nhà cửa. Bà cụ giẫy cỏ cho sạch vườn. “Cái
mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên. Bà lão xăm xăm thu dọn, quét tước nhà cửa”.
+ Vui trong bữa cơm sáng, bữa cơm đầu liên có con dâu đó là một bữa “tiệc với món cháo
loãng và món “chè khoái” đắng chát - một bữa ăn ngày đói rất thảm hại nhưng bà cụ cố tạo
ra niềm vui để động viên an ủi con trai, con dâu.
- Mặc dù cuộc sống khắc nghiệt, ngặi nghèo đến tàn bạo đã đầy đoạ mẹ con bà. Bà vẫn cố
tạo không khí hoà thuận ấm cúng trong gia đình và kể chuyện làm ăn, nuôi gà... tươi cười
đon đả múc cho con dâu những bát cháo cám.
Tuy nhiên cái vui ấy, dù là rất nhỏ bé mà vẫn mong manh, vẫn chìm đi trong cái tăm tối
hiện tại: Tiếng khóc, mùi đốt đống rấm ở những nhà có người chết đói. Bà cụ nghĩ đến ông
lão, đến đứa con út, đến cuộc đời cực khổ dài dặc dặc của mình, đến cái “đói to” trước mắt.
Bà cụ phấp phỏng nghĩ về con trai, về con dâu.
Nhân vật bà cụ Tứ mang nét đạo lí truyền thống:
Trang | 10
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
Trong cái thân hình khẳng khiu, tàn tạ, với “cái mặt bủng beo, u tối” '"bà vẫn nung nấu
một ý chí sống mãnh liệt. Bà là hiện thân của những người mẹ nghèo khổ mà từng trải, hiểu
biết: hết lòng thương yêu con, yêu thương những cảnh đời tội nghịêp, oái oăm. Bà nung nấu
một khái vọng về cuộc sống gia đình hạnh phúc.
III. KẾT BÀI
Qua nhân vật bà cụ Tứ, với những diễn biến tâm trạng phức tạp - dưới ngòi bút nhân đạo
của Kim Lân - nội dung nhân đạo sâu sắc, cảm động của “Vợ nhặt” đã động chạm đến nơi
sâu thẳm nhất của lòng người, bắt độc giả phải khóc, phải cười, phải sống cùng nhân vật của
mình.
Trang | 11
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
BÀI MẪU SỐ 4:
Vợ nhặt là một trong những tác phẩm hay của văn học Việt Nam với đề tài cuộc sống người
lao động trước Cách mạng. Xuất hiện trong truyện là ba nhân vật với những cơ cực, tủi hờn
khác nhau, nhưng có lẽ đáng thương hơn cả vẫn là bà cụ Tứ. Trong truyện, nhà văn Kim Lân
đã dừng lại miêu tả khá sâu sắc diễn biến tâm trạng nhân vật này khi bất ngờ đón nhận tin vui
của cậu con trai.
“Thấy mẹ, Tràng reo lên như một đứa trẻ… có qua được cơn đói khát này không?”
Nếu được đọc Ngô Tất Tố, Nam Cao, chúng ta sẽ ít nhiều thấm thía cuộc sống cơ Cực của
những người dân lao động. Bần cùng và bị bức bách đến mức tha hóa về nhân phẩm là bi kịch
lớn nhất mà chính họ phải chịu đựng. Nhưng cũng có những con người trong cơ nhục vẫn “bản
lĩnh” hay nói chính xác hơn là liều lĩnh chấp nhận thêm những khốn khổ, vì một lẽ rất đơn
giản: tình yêu, tình người. Đó là ai? Là chị Dậu, là mẹ con anh cu Tràng…
Nếu như người dân Nhật không bao giờ cho phép mình quên sự thảm khốc khi Mĩ ném hai quả
bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki thì người Việt Nam lại không thể quên năm
1945 bởi nạn đói chua từng có trong lịch sử dân tộc. Cho đến giờ, người ta vẫn nhắc về nạn
đói năm đó như nỗi kinh hoàng nhất. Trong Vợ nhặt, cái đói, cái chết xuất hiện như một nhân
vật có mặt khắp nơi. Người sống “xanh xao như những bóng ma” và “người chết như ngả rạ”.
Cõi sống lại như cõi chết, lúc nào cũng “vẩn lăn mùi am thối của rác rưởi và mùi gây của xác
người”. Có âm thanh đấy, nhưng không còn là tiếng cười đùa ríu ran của bầy trẻ mà là tiếng
quạ “cứ gào lên từng hồi thê thiết” nghe thảm não. Ấy vậy mà khi tất cả mọi người đang quay
quắt trong cái đói, đang từng giờ cưỡng lại thần Chết thì anh cu Tràng lại làm một việc động
trời: Lấy vợ. Nhưng mọi sự đều có nguồn cơn của nó. Hàng xóm láng giềng không hiểu sự thể
cho anh cu Tràng gàn dở, chỉ có bà cụ Tứ – người dứt ruột đẻ ra anh, người mà cuộc đời đã
trải qua bao cay đắng là thấm thía hết cơ sự.
“Tậu trâu, cưới vợ, làm nhà” là những việc trọng đại của mỗi con người, cần có sự tham mưu
của cha mẹ, của bề trên. Thế nhưng sự kiện Tràng lấy vợ lại được thông báo một cách đột ngột
khiến bà cụ Tứ ngạc nhiên khôn tả. Ban đầu chỉ là sự thắc mắc khi thằng con trai sốt sắng săn
đón khác mọi ngày: “Bà cụ Tứ nhấp nháy hai con mắt nhìn Tràng, chậm chạp “Mà có việc gì
thế vậy?”. Khi Tràng vẫn thong thả chưa trình bày câu chuyện, bà cụ “phấp phỏng bước theo
con vào nhà”. Kim Lân đã rất tinh tế khi dùng hai chữ “phấp phỏng” để diễn tả sự lo lắng và
nhẫn nại chờ đợi của bà lão.
Hành động “đứng sững lợi” đưa nhân vật tới đỉnh điểm của sự ngạc nhiên. Ngòi bút nhà văn
không đứng ngoài quan sát mà nhập hẳn vào tâm trạng nhân vật, thấu suốt nơi băn khoăn đang
nảy theo những câu hỏi trong đầu bà lão: “Quái, sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ?
Người đàn bà nào lại đứng ngay đầu giường thằng con mình thế kia? Sao lợi chào mình bằng
Trang | 12
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
u? Không phải con cái Đục? Ai thề nhỉ?” Bốn câu hỏi âm thầm liên tiếp bật lên trong suy nghĩ
của bà cụ Tứ. Chính bà cụ không trả lời được nhưng cũng không ai trả lời hộ bà. Mọi thắc mắc
chỉ xoay quanh sự xuất hiện của người đàn bà trong nhà. Không ngạc nhiên sao được khi ngôi
nhà vốn dĩ chỉ có hai mẹ con nay lại có người thứ ba. Không ngạc nhiên sao được khi giả
thuyết con cái Đục – đứa con gái duy nhất đã không còn nữa? Thế mà vẫn có người gọi bà cụ
bằng u. Sự điềm tĩnh vốn có ở người già đã giúp bà cụ Tứ không phát hoảng lên. Nhưng đáng
thương hơn bà cụ lại tưởng mình nhầm lẫn: “Bà cụ hấp háy cặp mắt cho đỡ nhoen”. Rốt cuộc,
nỗi băn khoăn của bà cụ Tứ vẫn không được giải tỏ: “Bà lão quay lợi nhìn con tỏ ý không
hiểu”. Điều này dễ lí giải bởi trước sự việc của Tràng, bà cụ Tứ hoàn toàn bị động. Mọi việc
đang đến với bà là sự đã rồi mà bà là người không hay biết điều gì cả.
Khi Tràng vẫn cố tình “trì hoãn” bí mật của mình, mời mẹ vào nhà ngồi “chĩnh chện”, bà cụ
“lập cập” bước vào nhà. Đó là sự run rẩy của tuổi già hay là sự thấp thỏm, lo sợ phỏng đoán
những điều bất trắc có thể xảy đến? Với người mẹ nghèo khổ này, còn có điều gì khủng khiếp
hơn sẽ đến nữa dây? Hai chữ “lập cập” của Kim Lân làm dậy lên trong lòng người đọc sự
thương cảm sâu sắc. Biết trước sự việc rồi nhưng độc giả vẫn hồi hộp chờ đợi phản ứng của bà
cụ, vẫn nín thở xem bà cụ sẽ nói gì, làm gì?
Nhân vật của chúng ta vẫn không vỡ lẽ ra mọi chuyện khi cô dâu mới cất tiếng chào lần thứ
hai. Và dường như sốt ruột trước sự chậm hiểu của bà cụ, nhà văn còn để cho Tràng chú thích:
“Kìa nhà tôi nó chào u? Vậy mà bà cụ Tứ vẫn không thể hiểu được sự thể câu chuyện. Làm
sao bà cụ hiểu được khi trong thâm tâm, chính bà cũng không tin con trai mình có thể lấy vợ.
Anh cu Tràng vừa nghèo, vừa xấu, vừa cục mịch, làm sao lấy nổi vợ? Với lại trong cái tao
đoạn này, có ai còn nghĩ đến chuyện cưới xin được? Nỗi bàn khoăn của bà cụ chỉ hết khi
Tràng dõng dạc vắn tắt trình bày cơ sự. “Nhà tôi nó mới về làm bạn với tôi đấy u ạ! Chúng tôi
phải duyên phải kiếp với nhau… Chẳng qua nó cũng là cài số cả…”. Và. thế là “bà lão cúi đầu
nín lặng”. Không phải là “im lặng” mà là nín lặng – tức là im lặng, nín nhịn vì không thể nói
được điều gì. Bà cụ Tứ đã hiểu hết mọi chuyện. Kim Lân tiếp tục đồng cảm với những suy tư
của bà để thấu hiểu hơn bao giờ hết những tủi hờn, xót xa trong lòng bà cụ: “Lòng người mẹ
nghèo khổ ấy còn hiểu ra bao nhiêu cơ sự vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp đứa con
mình”. “Ai oán” vì sao? “Xót thương” vì sao? “Bao cơ sự’ ấy là gì? Bà thấm thía lắm chứ.
Những thổn thức trong lòng bà cụ chỉ Kim Lân mới hiểu, cảm thông và giải tỏa cho bạn đọc
hiểu được. Thì ra suy nghĩ của bà cụ già không hề giản dị như chúng ta nghĩ. Cái nghèo đói
không làm bà cụ dễ dãi chấp nhận cuộc sống buông tuồng. Bà cụ đang đau nỗi đau của người
mẹ không thể lo nổi cho hạnh phúc của con mình. Lời văn: “Chao ôi, người ta dựng vợ gả
chồng cho con là lúc trong nhà ăn nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này.
Còn minh thì ” là lời tự trách, là tiếng khóc nức nở, nghẹn ngào của người mẹ nghèo khổ.
“Tuổi già hạt lệ như sương”, nhưng trong “kẽ mắt kèm nhèm” của bà cụ Tứ “vẫn rỉ xuống hai
dòng nước mắt”. Đó là những giọt nước mắt tủi phận cùng cực. Đó là những giọt nước mắt
Trang | 13
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
khóc cho chính sự khốn khó của mình. Nhưng đó cũng là những giọt nước mắt của lòng tự
trọng, những giọt nước mắt giữ cho nhân cách của con người không sa xuống bờ vực của sự
tha hóa. Người mẹ nghèo cũng chỉ còn những giọt nước mắt ấy làm chứng cho tình yêu tha
thiết đối với các con.
Thương đến cháy lòng, khổ đến cùng cực nên bà cụ Tứ hết sức lo lắng cho cuộc sống của các
con. Chỉ một câu văn: “Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này
không. Băn khoăn ấy không phải không có cơ sở. Cả xóm ngụ cư lớn hơn là cả nước đang đảo
điên trong nạn đói, giữ được mạng sống cho chính mình đã khó, đằng này, anh cu Tràng lại
còn đèo bòng.., Nỗi lo lắng của bà cụ Tứ là nỗi lo của người mẹ có trách nhiệm với con cái. Ở
tuổi gần đất xa trời, bà có quyền vô lo vô nghĩ đến những điều đó lắm chứ. Nếu không thương
con, nếu không có trách nhiệm với cuộc sống của các con, bà cụ đã chẳng nhọc lòng, khổ sở
như vậy.
Trong Vợ nhặt, bà cụ Tứ chỉ xuất hiện ở nửa sau của câu chuyện. Với những tình tiết đã xảy ra
phía trước, người đọc phỏng đoán bà cụ Tứ sẽ xuất hiện với bộ dạng cay nghiệt thường thấy ở
các bà mẹ chồng nông thôn. Nhưng ngay cả Tràng cũng bất ngờ trước thái độ của mẹ mình. Sự
nhũn nhặn trong cách cư xử, đặc biệt là chuỗi diễn biến tâm trạng nhân vật khẳng định nhân
cách cao đẹp của nhân vật bà cụ Tứ. Trước mắt chúng ta là một người mẹ hết lòng thương con,
là một bà cụ nghèo khó nhưng phúc hậu rất mực. Tất cả những điều đã trải qua trong lòng bà
cụ đã được Kim Lân ghi lại một cách chân xác, xúc động.
Kim Lân là một trong những nhà văn có khả năng am hiểu tâm lí nhân vật sâu sắc. Dưới ngòi
bút của ông, những nông nỗi sâu kín trong lòng người mẹ già được thể hiện chân thực, tinh tế,
xúc động và ám ảnh. Nếu không có sự yêu thương, cảm thông, chia sẻ, nhà vàn không thể thể
hiện thành công diễn biến tâm trạng bà cụ Tứ trong đoạn văn ngắn như thế. Hậu thuẫn cho tấm
lòng nhân đạo chắc chắn còn là bản lĩnh nghệ thuật của người cầm bút. Hình ảnh bà cụ Tứ
cùng với hình ảnh chị Dậu, hình ảnh người vợ cam chịu tảo tần trong sáng tác của Nam Cao…
đã làm nên sự bất tử cho hình tượng người phụ nữ Việt Nam.
Trang | 14
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
BÀI MẪU SỐ 5:
Vợ nhặt là một tác phẩm ưu tú của Kim Lân và cũng là một thành tựu xuất sắc của nền văn
học Việt Nam đã viết về một giai đoạn đau thương trong lịch sử dân tộc: nạn đói khủng khiếp
năm 1945. Song câu chuyện ấy của Kim Lân không bị bụi thời gian phủ mờ, làm khuất lấp mà
ngược lại cho đến bây giờ Vợ nhặt vẫn như một viên ngọc sáng lung linh. Thành công của
Kim Lân trong thiên truyện không chỉ là việc chọn được một tình huống lạ, độc đáo mà còn là
xây dựng lên hình ảnh bà cụ Tứ – một hình ảnh chân thật và cảm động về người mẹ nông dân
nghèo khổ trong nạn đói 1945.
Bà cụ Tứ là một nhân vật phụ xuất hiện ở phần gần cuối truyện. Nhà văn Kim Lân không có ý
định đưa bà cụ Tứ làm nhân vật chính, miêu tả hình ảnh bà cụ Tứ như một hình tượng điển
hình. Nhưng thiếu nhân vật này thì Vợ nhặt chắc sẽ không còn hấp dẫn hoặc sẽ hấp dẫn theo
một cách khác. Bà cụ Tứ đã giữ cho truyện Vợ nhặt có chiều sâu, mang lại cho tác phẩm sự
mặn mà, đằm thắm. Viết Vợ nhặt với tình huống anh Tràng "nhặt" được vợ, nhà văn Kim Lân
muốn thế hiện số phận bi thảm của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám và lòng khát
khao hướng tới hạnh phúc của họ. Còn xây dựng nhân vật bà lão, Kim Lân dường như muốn
hướng người đọc nhìn việc Tràng lấy vợ ở một khía canh khác, một góc độ khác. Càng đi sâu
vào tác phẩm, càng ngẫm nghĩ, ta càng cảm nhận sâu sắc hơn tấm lòng người mẹ nông dân
nghèo trước Cách mạng. Có thể điều này nằm ngoài chủ ý của tác giả song sự kính trọng
người mẹ của đứa con, nỗi khổ cực đè nặng lên đôi vai bà cụ suốt cả cuộc đời làm nên sức
sống lâu bền của nhân vật bà cụ Tứ.
Ai đó đã từng nói: "sống với nhân vật tựa như được sống với thế giới tâm hồn còn thật hơn cả
con người thật", Đến với nhân vật bà cụ Tứ nhiều lúc ta có cảm giác nhừ bà đang "hấp háy cặp
mắt", chầm chậm bước ra từ cán nhà dúm dó, tồi tàn của mình mà đi vào trang truyện, chứ
không phải do dụng công xây dựng của tác giả. Bà cụ Tứ bước vào tác phẩm với cái dáng vẻ:
"lọng khọng đi vào ngõ, vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán gì trong miệng".
Chao ôi! biết bao nhiêu là thân thương, trìu mến! Ta gặp lại dáng hình gầy gò còng còng vì
sương gió cuộc đời của người đàn bà Việt Nam quen thuộc. Nhà văn sử dung từ "lọng khọng"
đầy sáng tạo và giàu sức tạo hình. Nó cho thấy sự lẩm cẩm, chậm chạp của bà lão lại vừa
mang theo đó nỗi "phấp phỏng" trước sự đón tiếp khác thường của cậu con trai. Bà bước vào
trong nhà, đến giữa sân, khi thấy một người phụ nữ đang ngồi ở đầu giường của con mình, bà
lão rất sững sờ, đứng lại và càng ngạc nhiên hơn. Hàng loạt câu hỏi được đặt ra ngay trong đầu
óc già nua của bà: "Quái lạ sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ? Người đàn bà nào lại
đứng ngay đầu giường của thằng con mình thế kia? Sao lại chào mình bằng u? không phải con
cái Đục mà – Ai thế nhỉ?" Bà làm sao mà ngờ được, giữa những tháng ngày đói kém, thóc gạo
không có nổi để ăn vậy mà con bà đã dẫn không vẻ một người vợ. Bà lão cúi đầu nín lặng, băn
khoăn mãi và bây giờ "bà lão hiểu rồi". "Lòng người mẹ nghèo khổ ấy còn hiểu ra biết bao
nhiêu cơ sự, vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp con mình". Khi biết con mình đã có vợ là
Trang | 15
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
một sự thật, bà cụ Tứ rất mừng. Mừng thế là từ nay Tràng đã có vợ. Cái điều mà cụ một đời
mơ ước như một cái gì vô cùng khó khăn xa vời ấy bỗng nhiên đã đến một cách bất ngờ và
giản dị. Nhưng đằng sau những điều mừng vui ấy là nỗi buồn tủi. Đó là nỗi buồn tủi của một
người mẹ đã không tự mình lo liệu được chuyện lấy vợ cho con. Đó là cái tủi đã để cho con
mình phải lấy vợ theo cách thức như vậy; không cưới xin, không dạm hỏi, không một nghi
thức nào vẫn thường được tôn trọng trong những dịp thiêng liêng của đời người như thế ở
nông thôn ta ngày xưa. Cái tủi ấy là cái tủi của một người mẹ nghèo. Càng xót xa, tủi phận
mình, bà cụ Tứ càng thương con trai, "Người ta dựng vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn
nên làm ra, những mong sinh con đẻ cái để mở mặt sau này. Còn mình thì…" Đọc những dòng
này ta như có cảm giác trái tim người mẹ trong cái thân hình còm cõi ấy đang rung lên một nỗi
đau đớn, xót xa, ai oán, tủi cực. Việc trọng đại nhất của cả đời con lẽ ra "làm được dăm ba
mâm thì phải" nhưng "nhà mình nghèo quá" nên điều đó chỉ nằm trong suy nghĩ và không thực
hiện được. Từ chỗ thương con trai, tủi phận mình rồi bà lại thương con dâu: "người ta có gặp
bước khó khăn, đói khổ này người ta mới lấy đến con mình mà con mình mới có được vợ…"
Vừa mừng, vừa tủi lại vừa lo lắng trước sự kiện con trai bà lấy vợ, bà cụ lo một nỗi lo rất
chính đáng của con người đã nếm trải cả một đời cực nhọc đớn đau "biết rằng chúng nó có
nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không?".
Trong trận đói khủng khiếp vô cùng ấy, chỉ khoảng một năm mà "từ Quảng Trị ra đến Bắc kỳ
có hơn hai triệu người chết đói", Tràng lại đi dẫn không một người phụ nữ về nhà. Ngay đến
bản thân mình cũng đang bị cái đói rình rập, đe dọa, không biết cái chết rồi sẽ đến lúc nào, "cứ
mỗi sáng lại thấy vài xác người chết còng queo vì đói bên một vài lều chợ". Ấy vậy mà bây
giờ Tràng lại có thêm một miệng ăn. Có cô gái ấy thì viễn cảnh bị chết đói sẽ đến với họ nhanh
hơn. Bằng kinh nghiệm, vốn sống và sự từng trải, bà lão hiểu rằng cô gái kia chỉ tìm đến con
bà vì miếng ăn mà thôi. Một người mà chỉ ngồi mớm ở mép giường, tay ôm khư cái thúng thì
rõ là mang dáng vẻ của một người ăn nhờ ở đậu chứ chẳng hề có ý định sống trọn đời, trọn
kiếp nơi đây. Biết vậy song bà không hề tỏ ra sẽ đuổi người phụ nữ kia đi mà ngược lại bà còn
thương xót thị bởi sự đồng cảm giữa những người phụ nữ với nhau. Bà cụ thương cho số phận
con người chấp nhận đánh mất cả nhân phẩm vì miếng ăn, chấp nhận làm tấm thân cỏ rác ngay
giữa đường giữa chợ để người ta nhặt về nhà như nhặt thứ gì đó vậy. Bà "nhẹ nhàng" nói với
"nàng dâu mới": "Ừ thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng…".
Hai chữ "mừng lòng" ấy chứa đựng biết bao nhiêu là thân thương, trìu mến và cảm thông. Chỉ
một câu nói ấy thôi đã đủ để trút đi gánh nặng đang đè lên đôi vai con trai bà. Nén nỗi lo lắng
trong lòng, bà cụ khuyên răn con bằng những lời lẽ thấm đẫm ân tình: "Nhà ta thì nghèo con ạ,
vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn. Rồi may ra ông giời cho khá… Biết thế nào hở
con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời. Có ra thì rồi con cái chúng mày về sau". Bà nói với con dâu
những lời của một con người từng trải, vừa lo lắng vừa thương xót: "năm nay thì đói to đấy.
Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá…" Đến đây bà cụ không nói được nữa bỗng trở
nên nghẹn ngào, hai dòng nước mắt của người mẹ già nua cứ ròng ròng chảy xuống. Đó là
Trang | 16
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
những dòng nước mắt của một bà mẹ nông dân nghèo đã chịu nhiều cực khổ, đớn đau. Những
giọt nước mắt ấy càng cho thấy bà cụ Tứ có một tấm lòng thật nhân hậu, bao dung, giàu tình
yêu thương tha thiết và cảm thông cho những người cùng cảnh ngộ. Ngửi thấy mùi đốt đống
rấm đâu đây để xua đi mùi tử khí, bà cụ lại chợt nhớ đến ông lão, nhớ đến đứa con gái út, nghĩ
đến cuộc đời cực khổ ở phía trước mà lo: "không biết vợ chồng nó lấy nhau, cuộc đời chúng
nó liệu có hơn bố mẹ trước kia không’?. Nghệ thuật "biện chứng tâm hồn" đã thể hiện thật
nhuần nhi trong từng biến thái tâm lý tinh tế, phong phú của người mẹ nghèo. Tác giả phải có
sự thấu hiểu, trân trọng đặc biệt, phải có vốn sống, có sự am hiểu nông thôn và người nông dân
nghèo sâu sắc thì ông mới có được những trang văn diễn tả tâm trạng con người sâu sắc, chân
thực và đầy cảm động đến như thế.
Dõi theo từng câu nói của bà cụ Tứ, thì người đọc không khỏi ứa nước mắt vì cảm động trước
tấm lòng vị tha cao cả của một người mẹ Việt Nam. Song điều đáng nói ở đây là trong muôn
vàn những đau khổ, khó khăn của cuộc đời, bà cụ vẫn tràn đầy tinh thần lạc quan, tin tưởng
vào một tương lai tươi sáng hơn ở ngày mai. Trong cái đói bà cụ vẫn không mất hết hy vọng,
một người già nua đã "gần đất xa trời" nhưng bà lại toàn nói về những chuyện tốt đẹp. Niềm
vui có con dâu, vì hạnh phúc của con và niềm tin ở cuộc sống vẫn làm cho người mẹ dường
như nhanh nhảu hơn "cái mặt bủng beo u ám của bà cũng rạng rỡ hẳn lên". Bà dự định sẽ mua
phên để ngăn thành từng buồng cho dõi trẻ, trong bữa ăn ngày hôm sau, bà cụ chỉ nói toàn
chuyện vui, toàn chuyện sung sướng: "khi nào có tiền ta mua lấy đôi gà rồi chẳng mấy chốc sẽ
có cả một đàn gà cho mà xem…". Những lời ấy không phải được thốt ra từ những nguời trẻ
tuổi hơn như Tràng, vợ Tràng mà đó là lời của một bà lão đã cận kề cái chết, sự sống và cái
chết đối với bà chỉ còn là một ranh giới rất mỏng manh. Bà cụ tựa hồ như một cái đê chắn
sóng, xua đi những u buồn, những mệt nhọc và phiền muộn cùng những lo âu để truyền cho
con mình niềm tin vào một cuộc sống ngày mai hanh phúc. Cho dù bữa cơm ngày đói thật
thảm hại: Chỉ có một lùm rau chuối thái rối, một đĩa muối ăn với một nồi cháo nước lõng bõng
và một nồi "chè khoán” đắng chát. Nhưng bà cụ vẫn không quên đem lại một chút không khí
vui tươi, phấn chấn cho gia đình: " Cám đấy mày ạ, hì. Ngon đáo để, cứ thử ăn mà xem. Xóm
ta khối nhà không có cám mà ăn đấy". Câu nói có xen chút tự hào của bà lão vang lên mà sao
lòng người đọc lại cảm thấy xót xa, nghẹn đắng đến thế. Chao ôi, cám là thứ người ta bỏ đi,
chi dành cho súc vật án vậy mà những con người đáng thương ấy đã phải ăn. Ấy thế mà gia
đình Tràng như vậy là đã sung sướng lắm, có nhiều nhà còn đói rách hơn họ nhiều lần.
Câu nói và những cử chỉ đầy trìu mến, yêu thương đã phần nào khiến cho món cháo cám ; bớt
đi vị đắng chát, nghẹn ứ nơi cổ họng. Bà mẹ nghèo ấy chẳng có của cải vật chất gì quý giá để
cho đôi vợ chồng mới. Nhưng có một thứ bà dành cho các con còn đáng trân trọng, nâng niu
gấp ngàn lần thứ khác: đó là tình yêu thương, sự chở che chăm sóc rất chân thành của một
người mẹ. Chính tình yêu thương của bà cụ Tứ và của Tràng nữa đã đem đến cho người đàn bà
vợ nhặt một sự thay đổi lớn lao. Sớm ấy thị cũng xăm xăm, quét tước, dọn dẹp nhà cửa cùng
mẹ chồng, chuẩn bị bữa cơm để cả nhà cùng ăn. Thế là thị đã thực sự tìm thấy một tổ ấm gia
Trang | 17
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Luyện thi THPT QG môn Ngữ văn năm 2017
đình, một mái nhà không chỉ bảo vệ thị trước những sương giá của cuộc đời đầy khổ ải mà hơn
hết đó là tình yêu thương quý mến giữa con người với con người. Thị đã tìm được mảnh đất
mà thị nhất định sẽ sống trọn đời trọn kiếp nơi đây. Và chính ngôi nhà bé nhỏ, xiêu vẹo này thị
sẽ được hưởng không khí gia đình ấm cúng, hưởng tình yêu và hạnh phúc. Thị cảm nhận được
vai trò của mình trong cái gia đình này và tự thấy mình phải có trách nhiệm đối với nó.
Tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân không chỉ còn là những trang văn mà đã trở thành những
trang đời thấm đẫm biết bao giọt nước mắt tủi cực, xót xa, phấp phỏng một nỗi lo cho tương
lai và niềm lạc quan trong trái tim người mẹ nghèo. Chân thực mà cũng thật cảm động, hình
ảnh bà cụ Tứ không chỉ giúp ta chứng kiến những diễn biến tâm lý khá phức tạp mà còn rung
động trước tâm tình tha thiết của lòng người mẹ. Những giọt nước mắt trong suốt chảy ra từ
đôi mắt đã đục mờ, những giọt nước mắt lấp lánh tấm lòng vị tha cao cả, những giọt nước mắt
mặn mà của muối đất, của trái tim yêu thương dạt dào như biển cả đã trở thành điểm sáng rực
rỡ của toàn bộ tác phẩm. Giọt nước mắt chảy ngược vào trong đã biến thành niềm vui, thành
hành động, thành những mơ ước khát khao một cuộc sống hanh phúc trong tương lai.
Cho dù không có dụng tâm xây dựng điển hình người mẹ Việt Nam trong nạn đói khủng khiếp
song hình ảnh bà cụ Tứ đã là một thành công lớn của nhà văn Kim Lân trong việc miêu tả diễn
biến tâm lý nhân vật. Dẫu rằng những mơ ước về tương lai hạnh phúc bé nhỏ, giản đơn của bà
lão chưa cất lên được trước không khí u ám, ảm đạm vẩn mùi tử khí song đó vẫn là điểm sáng
xuyên suốt toàn bộ tác phẩm. Quả thật nhân vật bà cụ Tứ đã đem lại chiều sâu nhân đạo sâu
sắc cho thiên truyện Vợ nhặt.
Trang | 18
Truy cập website www.hoc247.vn để tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu khác!
