Pháp luật về giải quyết tranh chấp môi trường ở
Việt Nam
Nguyễn Thị Huệ
Khoa Luật, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
Luận văn ThS.Luật kinh tế; Mã Số: 60 38 50
Nghd: PGS.TS. Lê Thị Châu
Năm bảo vệ: 2013
Abstract: Phân tích khái niệm, đặc trưng, phân loại tranh chấp môi trường, phân biệt với
xung đột môi trường và các tranh chấp khác. Nghiên cứu quá trình hình thành các quy định
pháp luật về giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt Nam và pháp luật giải quyết tranh
chấp môi trường của một số quốc gia. Phân tích, đánh giá những bất cập, hạn chế của các
quy định pháp luật giải quyết tranh chấp môi trường của Việt Nam và so sánh với các quy
định giải quyết tranh chấp môi trường của một số nước. Đánh giá những bất cập trong việc
thực hiện các quy định pháp luật giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt Nam hiện nay.
Định hướng xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật của Việt Nam về giải quyết
tranh chấp môi trường. Định hướng và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp
luật giải quyết tranh chấp môi trường.
Keywords: Luật môi trường; Pháp luật Việt Nam; Tranh chấp môi trường; Luật kinh tế
Contents:
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, Việt Nam cũng như các quốc gia khác, số lượng và mức độ
tranh chấp môi trường (Environmental Disputes) ngày càng tăng. Thời báo New York (New York
time) ra ngày thứ 4, ngày 15 tháng 11 năm 2007 đã thống kê hàng năm, Hoa Kỳ phải giải quyết
hàng nghìn vụ tranh chấp môi trường; Tại Nhật Bản, theo số liệu của Hiệp hội liên kết giải quyết
các tranh chấp môi trường từ 01 tháng 4 năm 2000 đến 31 tháng 3 năm 2001, trên toàn nước Nhật
có 83.881 đơn thư khiếu kiện có liên quan đến tranh chấp môi trường được gửi đến các cấp chính
quyền cơ sở. Còn tại Trung Quốc, Theo Chủ tịch Hội đồng Bảo vệ môi trường (BVMT) quốc gia
thì trong năm 2005, Trung Quốc đã có trên 50.000 vụ tranh chấp môi trường xảy ra. Vì vậy, giải
quyết tranh chấp môi trường trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quản lý nhà
nước về môi trường. Nhiều quốc gia đã thành lập các cơ quan, tổ chức có chức năng chuyên về tư
vấn và giải quyết tranh chấp môi trường, như hệ thống tòa án môi trường của Trung Quốc; Hội
đồng chất lượng môi trường (Council on Environmental Quality - CEQ) của Hoa Kỳ; Viện giải
quyết các tranh chấp về môi trường (Institute fo mediate disputes on Environment), Hoa Kỳ;
Trung tâm đánh giá và giải quyết tranh chấp môi trường (Center for Environment Disputes
Assessment and Resolution - CEDAR), Đại học NewSouthWales, Australia hay Hiệp hội liên kết
giải quyết tranh chấp môi trường của Nhật Bản (The Environmental Dispute Coordination
Commission) [28]...
Ở Việt Nam chưa có thống kê chính thức về số vụ tranh chấp môi trường đã được giải
quyết, nhưng thực tế có thể thấy, số vụ tranh chấp môi trường đã được giải quyết ở Việt Nam
thấp hơn nhiều so với số vụ tranh chấp môi trường đã được giải quyết tại Nhật, Hoa Kì và Trung
Quốc, nhưng điều này liệu có đồng nghĩa rằng môi trường của Việt Nam ít ô nhiễm hơn, pháp
luật BVMT của Việt Nam được thực thi tốt hơn, quyền được sống trong môi trường trong lành
của người dân Việt Nam được đảm bảo tốt hơn hay nguyên tắc người gây thiệt hại cho môi
trường phải bồi thường ở Việt Nam được thực hiện tốt hơn ở Nhật Bản, Hoa Kì và Trung Quốc
hay không?
Theo kết quả kiểm tra được công bố của Bộ Tài Nguyên và Môi trường thì hiện có đến
40% các khu công nghiệp trên cả nước vi phạm pháp luật về môi trường, gây ảnh hưởng rất lớn
tới các yếu tố môi trường và cuộc sống của người dân xung quanh.
Vụ việc Công ty Vedan xả trực tiếp nước thải chưa qua xử lý gây hủy diệt dòng sông Thị
Vải được phát hiện vào cuối năm 2008 đã gây chấn động dư luận về mức độ ảnh hưởng tới môi
trường, tới cuộc sống người dân và xã hội. Với sự hỗ trợ từ rất nhiều chủ thể, (Hội nông dân, Hội
luật gia, cơ quan truyền thông, các siêu thị, người tiêu dùng…) vụ việc cũng đã được giải quyết
trên thực tế, người dân đã được nhận tiền bồi thường, nhưng rất nhiều vấn đề pháp lý đặt ra trong
quá trình giải quyết vụ việc đến nay vẫn còn chưa được giải quyết, như chủ thể có quyền đòi bồi
thường cho những thiệt hại về môi trường do Vedan gây ra; Thủ tục khiếu kiện tập thể? Vai trò
của tòa án trong giải quyết tranh chấp môi trường…
Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng này nhưng có lẽ nguyên nhân chính
đó chính là bởi pháp luật của Việt Nam về giải quyết tranh chấp môi trường còn nhiều vấn đề
chưa hoàn thiện. Trước thực tế đó, việc nghiên cứu, đánh giá, định hướng hoàn thiện pháp luật
giải quyết tranh chấp môi trường có ý nghĩa rất quan trọng trong việc BVMT và đảm bảo sự phát
triển bền vững ở Việt Nam
Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Pháp luật về giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt
Nam” để làm đề tài của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu tổng quát
- Luận giải cơ sở lý luận của giải quyết tranh chấp môi trường và thực tiễn giải quyết
tranh chấp môi trường ở Việt Nam hiện nay.
- Nghiên cứu và đánh giá một cách những điểm bất cập, hạn chế của pháp luật và thực
tiễn thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt Nam hiện nay trên cơ sở phân
tích thực trạng và so sánh với pháp luật của các nước khác.
- Định hướng hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định pháp luật của Việt
Nam về giải quyết tranh chấp môi trường.
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích khái niệm, đặc trưng, phân loại tranh chấp môi trường, phân biệt với xung đột
môi trường và các tranh chấp khác
- Nghiên cứu quá trình hình thành các quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp môi
trường ở Việt Nam và pháp luật giải quyết tranh chấp môi trường của một số quốc gia
- Phân tích, đánh giá những bất cập, hạn chế của các quy định pháp luật giải quyết tranh
chấp môi trường của Việt Nam và so sánh với các quy định giải quyết tranh chấp môi trường của
một số nước.
- Đánh giá những bất cập trong việc thực hiện các quy định pháp luật giải quyết tranh
chấp môi trường ở Việt Nam hiện nay.
- Định hướng xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật của Việt Nam về giải quyết
tranh chấp môi trường.
- Định hướng và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật giải quyết tranh
chấp môi trường
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của pháp luật Việt Nam về giải quyết tranh chấp môi
trường; quy định của một số quốc gia về giải quyết tranh chấp môi trường và một số vụ tranh
chấp môi trường đã xảy ra ở Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu: Tranh chấp môi trường là một khái niệm có nội hàm rộng, là một
vấn đề rộng và phức tạp, vì vậy trong phạm vi nghiên cứu của để tài, tôi chỉ tập trung nghiên cứu
các tranh chấp môi trường có nội dung đòi bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản
và môi trường trong phạm vi một quốc gia vì đây là dạng tranh chấp môi trường chủ yến hiện nay
chứ không chú trọng đến các dạng tranh chấp khác.
4. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được thực hiện dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và đường lối
đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam đồng thời đối chiếu với các quy định của pháp luật môi
trường, dân sự, hành chính... Đồng thời trong quá trình nghiên cứu, tôi vận dụng các phương
pháp cụ thể trong nghiên cứu khoa học như phương pháp so sánh, đối chiếu, tổng hợp để nghiên
cứu đề tài này.
5. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Giải quyết tranh chấp môi trường là một vấn đề pháp lý còn nhiều bất cập, vì vậy, việc
nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định về giải quyết tranh chấp môi trường là rất cần thiết.
Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài như:
- “Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực BVMT tại Việt
Nam” luận án tiến sĩ luật học của Vũ Thu Hạnh, 2004;
- “Giải quyết các tranh chấp quốc tế về môi trường: Khiếm khuyết của các cơ chế hiện có
và hướng khắc phục”, Tạp chí nghiên cứu quốc tế 12/2005 của Ths Lý Vân Anh, Học viện quan
hệ quốc tế;
- “Tranh chấp môi trường (Environmental Disputes)”, Đào Thanh Trường,
http://www.cepsta.net/web/ReadMessage.php?news=45&lang=1&boy=2&it8x=13&title=Tranh-
chap-moi-truong.html
- “Phương thức giải quyết tranh chấp môi trường ngoài tòa án thực tiễn áp dụng cụ thể”,
Trần Thị Hương Trang
- Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp môi trường, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Viện
Nhà nước và pháp luật, số 1 năm 2003, ThS Vũ Thu Hạnh,
- “Bồi thường thiệt hại về môi trường”, thuộc chương trình hợp tác Việt Nam – Thụy Điển
về tăng cường năng lực quản lý nhà nước về đất đai và môi trường;
- “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật về môi trường gây nên
tại Việt Nam”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường của Đại học Luật Hà Nội, 2007;
- “Bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm môi trường theo pháp luật dân sự Việt Nam”,
Luận văn thạc sĩ của Chu Thu Hiền, 2010;
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật môi trường gây nên tại
Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Chủ nhiệm đề tài Vũ Thu Hạnh
- Các quy định pháp luật về thiệt hại, xác định thiệt hại do hành vi làm ÔNMT gây ra và
định hướng xây dựng, hoàn thiện, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Viện Nhà nước và pháp luật,
số 1 năm 2011, PGS.TS Phạm Hữu Nghị, Bùi Đức Hiển
- Pháp luật về bảo đảm quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do vi phạm pháp luật môi
trường ở Việt Nam, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Viện Nhà nước và pháp luật số 1 năm 2012,
Võ Thị Mỹ Hương
