ALỜI NÓI ĐẦU
Thời gian qua cùng với sự hình thành và phát triển của các loại hình
doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Doanh nghiệp vừa và nhỏ đã
phát triển một cách mạnh mẽ, đóng góp một vai trò quan trọng vào sự phát
triển chung của nền kinh tế nước ta. Tuy nhiên hiện nay chúng ta chưa có
một chính sách đồng bộ nhằm tạo điều kiện cho loại hình doanh nghiệp này
phát triển.
Đứng trước yêu cầu trên Nhà nước cần phải đưa ra một hệ thống chính
sách nhằm khuyến khích, tạo điều kiên phát triển loại hình doanh nghiệp
này. Về cơ bản, loại hình doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam hiên nay
chủ yếu thuộc thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, vì vậy với đề tài "
Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế thị trướng ở Việt
Nam" chủ yếu tập trung vào nghiên cứu thực trạng, giải pháp nhằm phát
triển khu vực doanh nghiệp này. Với mục đích nghiên cứu trên đề tài được
chia thành ba phần.
Phần I : Tổng quan về doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Phần này nghiên cứu một cách khái quát loại hình doanh nghiệp vừa
và nhỏ.
Phần II : Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế
thị trường ở Việt Nam.
Đây là phần chính của đề tài, với phấn này sẻ nêu lên những điếu kiện
để phát triển các doang nghiệp vừa và nhỏ đồng thời nêu lên thực trạng
phát triển loại hình doanh nghiệp này thời gian qua ở nước ta từ đó đưa ra
những kiến nghị về mặt quản lý cùng như những kiến nghị về mặt tổ chức
điều hành từ phìa các doanh nghiệp.
Phần III : Kinh nghiệm phát triển và quản lý doanh nghiệp vừa
và nhỏ của một số nước trên thế giới.
Với phần này sẻ nêu lên một số kinh nghiệp của các nước trên thế
giời, từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển từ đó rút ra những
bài học ứng dụng vào Việt Nam.
PHẦN I
TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP VỪA NHỎ
I: Khái niệm doanh vừa và nhỏ
Ở Việt Nam hiện nay, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ đang là vấn
đề được Nhà nước quan tâm đặc biệt. Vì sự thành đạt của một quốc gia phụ
thuộc rất nhiều vào sự phát triển của các doanh nghiệp. Mà trong giai đoạn
đầu phát triển kinh tế thị trường thì doanh nhiệp quy mô vừa và nhỏ có ý
nghĩa vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, cho tới nay vẫn chưa có một định
nghĩa chung, hoàn chỉnh về doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để xác định chính
xác loại hình doanh nghiệp này người ta thường căn cứ vào hai tiêu chí.
Nhóm các tiêu chí định tính bao gồm: chuyên môn hoá thấp, số đầu
mối quản lý ít, không phức tạp. Nhóm yếu tố này phản ánh đúng bản chất
vấn đề nhưng thường khó xác định bởi vậy mà nó mang tính tham khảo,
kiểm chứng, ít được sử dụng trong thực tế.
Nhóm tiêu chí định lượng: Có thể bao gồm số lao đông định biên, giá
trị tài sản, vốn kinh doanh, doanh thu, lợi nhuận, nhóm tiêu chí này mỗi
nước sử dụng hoàn toàn không giống nhau, có thể căn cứ vào cả lao động,
vốn, doanh thu cũng có thể chỉ căn cứ vào số lao động hoặc vốn kinh
doanh.
Hãy xem xét khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ của một số nước
trên thế giới để tham khảo.
Hàn Quốc: Là một nước công nghiệp trẻ, đạt được nhiều thành công
chính là nhờ sự phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hàn Quốc đã có những
đạo luật cơ bản về doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong đó xác định rõ những
tiêu chuẩn để được công nhận là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Những tiêu
chuẩn đó còn phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động cụ thể như sau.
Trong lĩnh vực chế tạo, khai thác, xây dựng: doanh nghiệp có dưới
300 lao động thường xuyên và tổng vốn đầu tư dưới 600.000 USD được coi
là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong số này doanh nghiệp nào có dưới 20 lao
động được coi là doanh nghiệp nhỏ.
Trong lĩnh vực thương mại: doanh nghiệp có dưới 20 lao động thường
xuyên và doanh thu dưới 500.000 USD/năm (nếu là bán lẻ) và dưới
250.000 USD/ năm (nếu là bán buôn) được coi là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Trong số này doanh nghiệp nào có dưới 5 lao động thưòng xuyên được coi
là doanh nghiệp nhỏ1(các tiêu thức này được xác định từ những năm 70,
đến nay tiêu thức về lao động đã thay đổi từ 2 đến 3 lần và vốn đã tăng
hàng chục lần).
Nhật Bản: là một nước đã tạo nên huyền thoại “thần kỳ” trong phát
triển kinh tế vào những năm của thập kỷ 50 đến thập kỷ 70. Từ những năm
60, Nhật Bản có đạo luật cơ bản về doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong đó xác
định doanh nghiệp vừa và nhỏ như sau:
Đối với doanh nghiệp sản xuất: doanh nghiệp có dưới 300 lao động và
một khoản tư bản hoá (vốn đầu tư) dưới 100 triệu Yên (tương đương với 1.
000. 000 USD) được coi là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong số này, doanh
nghiệp nào có dưới 20 lao động được coi là doanh nghiệp nhỏ.
Đối với doanh nghiệp bán buôn: doanh nghiệp có dưới 100 lao động
hoặc có một khoản tư bản hoá dưới 30 triệu Yên (tương đương 100.000
USD) được coi là doanh nghiệp nhỏ.
Đối với doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ: doanh nghiệp có dưới 50 lao
động hoặc một khoản tư bản hoá dưới 10 triệu yên (tương đương 100. 000
USD) được coi là doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ. Trong số này,
doanh nghiệp nào có dưới 5 lao động được coi là doanh nghiệp nhỏ (những
1 Thông tin phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, 1/1997, tr 2.
tiêu thức này nay được xác định từ những năm 60, hiên nay vốn đã tăng lên
hàng chục lần)2.
Trong khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ, Nhật Bản chỉ quan tâm
đến hai tiêu thức là vốn và lao động. Đối với tiêu thức lao động của loại
hình doanh nghiệp nhỏ, Nhật Bản quan niệm gần giống với Hàn Quốc, rất
thấp so với khu vực châu á. Phải chăng các nước có tiềm lực kinh tế mạnh,
nguồn nhân lực có hạn, họ quan tâm đến tiêu thức vốn đầu tư nhiều hơn.
Thái Lan: là một trong những nước có tốc độ phát triển kinh tế nhanh,
họ quan niệm doanh nghiệp vừa có từ 50 đến 200 lao động, doanh nghiệp
nhỏ có dưới 50 lao động 3. Như vậy Thái Lan chỉ quan tâm đến tiêu thức
lao động và cũng không tính đến tính chất đặc thù của nghành kinh tế (tiêu
thức này gần giống với Việt Nam).
Các nước khác như Phi-lip-pin lại lấy tiêu thức chủ yếu là lao động và
giá trị tài sản cố định; In-đô-nê-xi-a lấy tiêu thức vốn bình quân cho một
lao động; Trung quốc lại lấy tiêu thức sản lượng đầu tư. Mỹ lấy tiêu thức
lao động, trị số hàng hoá bán ra (doanh thu tiêu thụ) đối với doanh nghiệp
bán buôn, dịch vụ, đối với doanh nghiệp sản xuất thì có tính đến yếu tố
ngành sản xuất.
ở nước ta, trước đây do chưa có tiêu chí chung thống nhất xác định
DNV & N nên một số cơ quan nhà nước, tổ chức hổ trợ DNV & N đã đưa
ra tiêu thức riêng để xác định DNV & N phục vụ công tác của mình. Theo
Công văn số 681/CP-KNT nêu trên, các doanh nghiệp có vốn điều lệ DNV
& Nưới 5 tỷ đồng và số lao động trung bình hàng năm dưới 200 ngưòi là
các DNV & N.
Tuy nhiên, các tiêu chí xác định trong cộng văn 681/CP-KTN chỉ là
quy ước hành chính để xây dựng cơ chế chính sách hổ trợ DNV & N , là cơ
2 Industrial Policy of Japan. p 534. (Đổi mới cơ chế quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền
kinh tế thị trường ở Việt Nam)-tr 12
3 Thông tin phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, 1/1997, tr3