1. GS.TS. Lê A
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
TRỊNH THỊ HƯƠNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO
HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN TIẾNG VIỆT
THEO MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Văn - Tiếng Việt
Mã số: 9.14.01.11
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
2. PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Nam
HÀ NỘI - 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa
học của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực. Kết
quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong các
công trình nào khác.
Tác giả
Trịnh Thị Hương
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án, trước hết cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và
biết ơn sâu sắc tới:
Cố GS Lê A trường Đại học Sư phạm Hà Nội và PGS. TS Nguyễn Thị Hồng
Nam, trường Đại học Cần Thơ đã tận tình hướng dẫn, động viên trong lúc gặp khó
khăn và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện công trình
nghiên cứu.
Xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám Hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Ngữ Văn,
Bộ môn Phương pháp dạy học Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Sở Giáo
dục Cần Thơ, Sóc Trăng và Bến Tre đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong
quá trình khảo sát thực tế và thực hiện luận án.
Xin gửi lời đặc biệt cám ơn quý Thầy, Cô và bạn bè đồng nghiệp, đặc biệt là
đồng nghiệp Lữ Hùng Minh, Bộ môn Giáo dục Tiểu học - Mầm non, Khoa Sư
phạm trường Đại học Cần Thơ, những người đã cùng giảng dạy, chia sẻ kinh
nghiệm và giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án.
Xin gởi gởi cảm ơn đặc biệt đến BGH trường tiểu học Trần Quốc Toản,
trường tiểu học Trung An 1 của thành phố Cần Thơ, đặc biệt là 02 giáo viên dạy
thực nghiệm, cô Nguyễn Anh Thi và thầy Phan Thái Châu, đã cùng tham gia nghiên
cứu và dạy thực nghiệm theo hướng mà chúng tôi đã đề xuất trong luận án.
Các em sinh viên: Võ Hoài Thịnh, Hoàng Thu Hà, Bùi Yến Nhi, Nguyễn Thị
Minh Trang, lớp Giáo dục Tiểu học khóa 40 và 41, Trường Đại học Cần Thơ đã
nhiệt tình giúp đỡ và hỗ trợ thực hiện một số nội dung nghiên cứu có liên quan đến
luận án.
Cuối cùng, tôi vô cùng biết ơn gia đình và bạn bè đồng nghiệp gần xa đã
động viên khuyến khích, giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này.
Tác giả
Trịnh Thị Hương
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................................ 4
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................. 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 4
5. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 5
6. Các dữ liệu thu thập ................................................................................................ 7
7. Khả năng đóng góp của đề tài ................................................................................. 8
8. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 8
9. Cấu trúc luận án ...................................................................................................... 8
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN ....... 10
NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC .................................... 10
1.1. Những nghiên cứu về đọc hiểu và phát triển năng lực đọc hiểu cho học
sinh tiểu học ............................................................................................................. 10
1.1.1. Những nghiên cứu về ĐH ........................................................................... 10
1.1.2. Những nghiên cứu về phát triển NL ĐH cho HS tiểu học .......................... 15
1.2. Những nghiên cứu về mô hình chuyển giao KN trong phát triển NL
ĐH cho HS tiểu học ................................................................................................. 24
Tiểu kết chương 1 .................................................................................................... 29
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
THEO MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG ................................................... 30
2.1. Cơ sở lí luận ...................................................................................................... 30
2.1.1. Quan niệm đọc hiểu và năng lực đọc hiểu .................................................. 30
2.1.2. Các kĩ năng đọc hiểu ................................................................................... 35
2.1.3. Mô hình chuyển giao kĩ năng trong dạy đọc hiểu cho HS tiểu học ............ 37
2.1.4. Đặc điểm môn Tiếng Việt ở tiểu học .......................................................... 44
2.1.5. Đặc điểm tâm lí và sinh lí của HS tiểu học................................................. 46
2.1.6. Khả năng vận dụng mô hình chuyển giao KN vào phát triển NL ĐH
cho HS tiểu học ở Việt Nam ................................................................................. 47
2.2. Cơ sở thực tiễn .................................................................................................. 49
2.2.1. Chuẩn năng lực đọc ở tiểu học ................................................................... 49
2.2.2. Khảo sát thực trạng dạy đọc cho HS lớp 5 tại một số tỉnh ĐBSCL ........... 54
2.2.3. Khảo sát KN ĐH của HS lớp 5 tại một số tỉnh ĐBSCL ............................. 60
2.2.4. Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát ........................................................... 65
Tiểu kết chương 2 .................................................................................................... 68
CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG VÀO
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC .......... 69
3.1. Các nguyên tắc vận dụng mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc phát
triển NL ĐH cho HS tiểu học ................................................................................. 69
3.1.1. Vận dụng linh hoạt mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc trong bối
cảnh Việt Nam ...................................................................................................... 69
3.1.2. Đảm bảo tính tích hợp trong tổ chức dạy đọc hiểu cho HS tiểu học .......... 71
3.1.3. Bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình mới .......................................... 73
3.1.4. Bám sát đặc điểm thể loại VB .................................................................... 74
3.1.5. Đảm bảo tính vừa sức với HS tiểu học ....................................................... 76
3.1.6. Đánh giá thường xuyên và hỗ trợ HS trong suốt tiến trình học .................. 77
3.2. Tiến trình tổ chức dạy đọc hiểu theo mô hình chuyển giao KN .................. 78
3.2.1. Giáo viên làm mẫu ........................................................................................ 80
3.2.2. Giáo viên hướng dẫn ..................................................................................... 83
3.2.3. Học sinh thực hiện đọc độc lập .................................................................... 86
3.3. Một số biện pháp dạy học rèn kĩ thuật đọc hiểu theo mô hình chuyển
giao kĩ năng .............................................................................................................. 90
3.3.1. Hướng dẫn HS dự đoán .............................................................................. 90
3.3.2. Hướng dẫn HS làm sáng tỏ ......................................................................... 91
3.3.3. Hướng dẫn HS đặt câu hỏi .......................................................................... 93
3.3.4. Hướng dẫn HS tóm tắt ................................................................................ 97
3.3.5. Hướng dẫn HS đọc trải nghiệm ................................................................ 100
3.2.6. Kích hoạt kiến thức nền trong dạy ĐH ..................................................... 103
3.4 Điều kiện vận dụng mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc cho HS tiểu học .... 105
Tiểu kết chương 3 .................................................................................................. 107
CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ........................................................ 108