238
HNUE JOURNAL OF SCIENCE
Educational Sciences 2024, Volume 69, Issue 4A, pp. 238-246
This paper is available online at https://hnuejs.edu.vn
DOI: 10.18173/2354-1075.2024-0097
COORDINATION BETWEEN SCHOOLS
AND FAMILIES IN ORGANIZING
STEAM EDUCATIONAL ACTIVITIES
TO TEACH PROBLEM-SOLVING
SKILLS TO CHILDREN AGED 5-6
PHỐI HỢP GIỮA N TNG
GIA ĐÌNH TRONG TCHỨC HOẠT
ĐỘNG GO DC STEAM
ĐGO DỤC NĂNG GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO TRẺ 5 6 TUỔI
Dang Ut Phuong
Faculty of Education, Hanoi Metropolitan
University, Hanoi city, Vietnam
Corresponding author: Dang Ut Phuong,
e-mail: duphuong@daihocthudo.edu.vn
Đặng Út Phượng
Khoa Sư phạm, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội,
thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tác gi liên h: Đặng Út Phượng,
e-mail: duphuong@daihocthudo.edu.vn
Received August 19, 2024.
Revised September 16, 2024.
Accepted October 2, 2024.
Ngày nhận bài: 19/8/2024.
Ngày sửai: 16/9/2024.
Ngày nhận đăng: 2/10/2024.
Abstract. Teaching problem-solving skills to
children is one of the core objectives of early
childhood education, helping children develop
logical thinking, analytical ability, creativity, and
adaptability to changes in life. To achieve this goal,
close coordination between schools and families in
organizing STEAM educational activities is
necessary. This paper presents theoretical research
results on teaching problem-solving skills to
children aged 5-6 through STEAM educational
activities, highlighting its importance, the stages,
and specific implementation steps in each stage to
enhance coordination between schools and families
in organizing STEAM educational activities to
teach problem-solving skills. The research method
used involves analyzing scientific articles and
specialized books on STEAM education, problem-
solving skills, and the coordination between
schools and families, both in Vietnam and
internationally. The research results provide
directions for further practical studies in this field.
Tóm tắt. Giáo dục năng giải quyết vấn đề cho
trẻ em một trong những mục tiêu cốt lõi của giáo
dục mầm non, giúp trẻ phát triển tư duy logic, khả
năng phân tích, sáng tạo khnăng thích nghi
với những thay đổi trong cuộc sống. Để đạt được
mục tiêu này, sự phối hợp chặt chẽ giữa ntrường
gia đình trong việc tổ chức các hoạt động giáo
dục STEAM là cần thiết. Bài báo này trình bày kết
quả nghiên cứu thuyết về giáo dục năng giải
quyết vấn đề cho trẻ em từ 5-6 tuổi trong hoạt động
giáo dục STEAM, tầm quan trọng, các giai đoạn
các bước thực hiện cụ thể trong từng giai đoạn
nhằm tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường
gia đình trong tổ chức các hoạt động giáo dục
STEAM để giáo dục năng giải quyết vấn đề.
Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng,
bao gồm phân tích các bài báo khoa học, sách
chuyên ngành về giáo dục STEAM, năng giải
quyết vấn đề sự phối hợp giữa nhà trường
gia đình ở cả Việt Nam và quốc tế. Kết quả nghiên
cứu cung cấp định hướng cho các nghiên cứu thực
tiễn tiếp theo trong lĩnh vực này.
Keywords: problem-solving skills, children aged 5-
6, STEAM education, coordination, schools,
families.
Từ khóa: kĩ năng giải quyết vấn đ, tr 5 6 tui,
giáo dc STEAM, phi kết hợp, nhà trưng, gia
đình.
Phi hp giữa nhà trường và gia đình trong tổ chc hoạt đng giáo dục STEAM…
239
1. Mở đầu
Giáo dc năng giải quyết vấn đề cho tr 5-6 tui là vô cùng quan trng, 5-6 tuổi giai đoạn
chun b vào lớp 1, cũng là giai đoạn phát trin mnh m v tư duynhận thc ca tr [1]. Vic
giáo dc năng giải quyết vấn đề ngay t giai đoạn này s giúp tr phát triển tư duy logic, khả
năng phân tích, sáng tạo và thích nghi vi những thay đổi trong cuc sng [2][6].
Theo các nhóm nghiên cu Heppner (2004), Sample (2008), Leah Matas, Richard A. Arend
(1978), Honig (2005), Garton (2004), năng giải quyết vấn đề liên quan mt thiết đến môi
trường gia đình, nếu trong gia đình trẻ, mọi người hoà thun, ci m, tr được t do th hin cm
xúc ca mình, tr được c nhà tin tưởng thì khi gp các tình hung vấn đề, tr xu hướng
bình tĩnh giải quyết vấn đề mt cách hiu qu hơn. Khi không tự gii quyết được vấn đề tr
cũng sẽ không ngi ngn tìm kiếm s giúp đỡ t người ln [7]. Mi quan h tình cm gia tr em
và người ln kèm cp, dy d là một động lc mnh m để thúc đẩy hiu qu hc tp và năng
gii quyết vấn đề sm [8], [9]. Các kĩ thuật kèm cp c th ca giáo viên s tạo điều kin và h
tr tr nh gii quyết vấn đề [10]. Tr được làm vic, hp tác gii quyết vấn đề vi những người
bạn có năng lực hơn, sẽ ci thin năng giải quyết vấn đề ca mình tốt hơn nhiều so vi tr làm
vic vi nhng bạn kém năng lực hơn [11].
Nhóm tác gi Hess Shipman (1965) ch ra “Ngôn ngữvai trò vô cùng quan trng trong
vic kích thích năng giải quyết vấn đề ca tr nhỏ”, có sự khác biệt có ý nghĩa về kĩ năng giải
quyết vấn đề gia những đứa tr m đưa ra ngôn ngữ và yêu cu, nhim v mt cách c th,
rõ ràng [12] so vi những đứa tr m ch đưa ra yêu cầu, nhim v chung chung không c th.
Qua các nghiên cu th thy rng yếu t gia đình đóng vai trò quan trọng trong vic h
tr phát trin năng giải quyết vấn đề ca tr mu giáo 5 - 6 tui trong hoạt động giáo dc
STEAM. Gia đình là môi trường để tr thc hành, luyn tp năng giải quyết vn đ. Nếu có s
phi kết hp cht ch giữa nhà trường và gia đình trong việc t chc cho tr hoạt động giáo dc
STEAM thì năng giải quyết vấn đề ca tr s đưc hình thành và phát trin.
Tuy nhiên vic phi hp giữa nhà trường gia đình trong tổ chc hoạt động giáo dc
STEAM đề giáo dc năng giải quyết vấn đề cho tr 5-6 tui cn phi thc hin ra sao? Qua các
giai đoạn như thế nào thì chưa bài báo nào đề cp, chính vy trong bài viết này, chúng tôi
làm khái nim v giáo dc năng giải quyết vấn đề trong hoạt động giáo dc STEAM, tm
quan trọng, các giai đoạn và các bưc thc hin c th trong từng giai đoạn ca s phi hp gia
nhà trường và gia đình trong tổ chc các hot động giáo dc STEAM. Kết qu nghiên cu cung
cấp định hướng cho các nghiên cu thc tin tiếp theo trong lĩnh vực này
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lun, trình bày khái quát v khái niệm, đặc điểm kĩ năng giải quyết vấn đề ca
tr mu giáo 5-6 tui trong hoạt động giáo dục STEAM, vai trò, các giai đoạn, các bước thc hin
c th trong từng giai đoạn giúp cho vic phi kết hp giữa nhà trường và gia đình trong tổ chc
hoạt động giáo dục STEAM để giáo dc năng giải quyết vấn đề cho tr 5- 6 tui.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong nghiên cu này chúng tôi s dụng phương pháp nghiên cứu lí lun: Tng quan tài liu
liên quan đến vấn đ nghiên cu v năng gii quyết vấn đề ca tr 5-6 tui trong hot động giáo
dc STEAM, vai trò ca s phi kết hp giữa gia đình nhà trường trong hoạt động giáo dc.
2.3. Kết quả nghiên cứu
2.3.1. Giáo dục năng giải quyết vấn đề của trẻ 5 6 tuổi trong hoạt động giáo dục STEAM
ĐU Phượng
240
* Giải quyết vấn đề và kĩ năng giải quyết vấn đề
Gii quyết vấn đề năng nhân phải trong sut cuộc đời [13]. Các nghiên cu
ca Krulik Rudnick (1987) [14], Woods (1997) [15], D’Zurilla cùng cộng s (2009) [16],
Dostál (2015) [17], nhận định gii quyết vấn đề là mt quá trình nhn thc hành vi có ý thc
của cá nhân, trong đó đòi hỏi s n lc và kiên trì tìm ra các gii pháp hiu qu cho các vấn đề c
th gp phi trong cuc sng hng ngày [16], là quá trình sau khi gp s c, cá nhân c gng loi
b vấn đề này đạt được mục đích [18]. khía cnh khác, gii quyết vấn đề vic áp dng
hp , ch ý h thống các năng giải quyết vấn đề hiu qu. bn thành t chính
được xác định trong kĩ năng giải quyết vấn đề: định nghĩa và xây dựng vấn đề, tng th các gii
pháp thay thế, ra quyết định gii pháp thc hin xác minh [17]. Gii quyết vấn đề đưc
hiểu là quy trình đưc s dụng để có được câu tr li tt nht cho một điều chưa biết [19].
Theo F.Garton, (2004), Lile Diamond (2018), Lind, (2004) gii quyết vấn đề, đối vi tr
mầm non, điều quan trng trong vic gii quyết vấn đề đó là sự tò mò, hng thú và mong mun
gii quyết những khó khăn gặp phi trong quá trình hoạt động [20], [21], là các nhim v c th
mà tr em được yêu cu gii quyết [22].
Một cách định nghĩa khác, Honig (2005), Gary W. Ladd, (2000), Greenfield (2009), Lile
Diamond (2018), Akcay Malcok (2020), Nguyn Th M Linh (2023) gii quyết vấn đề tp
hợp các năng phức tạp, trong đó trẻ em th hin kh năng (a) nhận biết s xut hin ca mt
vấn đề, (b) tìm kiếm và thc hin các giải pháp để gii quyết vấn đề, và (c) tham gia vào suy nghĩ
để xác định hiu qu ca giải pháp được áp dng [10], [21], [23][25], [26], [27].
Vy có th định nghĩa giải quyết vấn đềquá trình ch th phát hin vấn đề, mong mun,
đề xut gii pháp, lp kế hoch, thc hiện và đánh giá giải pháp dựa trên điều kin c th và kinh
nghim ca ch th.
Kĩ năng giải quyết vấn đề ca tr mu giáo 5 - 6 tui là s gii quyết có kết qu mt vấn đề
nào đó ny sinh trong thc tin trên s tr nm vững phương thức gii quyết vấn đề vn
dng nhng tri thc, kinh nghiệm đã có phù hợp vi những điều kin, hoàn cnh nhất định để gii
quyết vấn đề.
* Hoạt động giáo dục STEAM cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non
Hoạt đng giáo dc STEAM cho tr mu giáo 5 - 6 tui trường mm non cần đảm bo s
tích hp t ít nht hai trong các hoạt động giáo dc khoa hc, công ngh, toán hc, ngh thuật,
thut. Theo Nguyễn Văn Biên cng sự, điều quan trng trong quá trình t chc hoạt động
giáo dc ly một lĩnh vc làm trng tâm, giáo viên cn linh hot lng ghép các hoạt động giáo
dục khác để làm tăng giá trị ca bài học, thúc đẩy s tích cc của người hc trong quá trình hot
động [28]. Hoàng Th Phương (2020) nhận định rng, vi nhng hn chế v mt la tui, nên vic
tích hp các thành t STEAM trong hoạt động ca tr nên được thc hin linh hot, logic theo t
nhiên ca quá trình gii quyết mt vấn đề thc tin, không có mt trình t c định hay bt buc
nào cn phi tích hp các thành t ca STEAM [29]. Đồng thun vi cách tiếp cn này, nghiên
cu cho rng: Khi t chc hoạt động giáo dc khoa học trong đó lồng ghép quy trình thiết kế
thut/hoc s dụng đồ dùng công ngh để thu thp thông tin/hoc vn dng kiến thức, năng
toán hc vào vic phát hiện đặc điểm đối tượng và gii quyết các vấn đề thc tế, thì đó được coi
hoạt động giáo dục STEAM trong trường mm non. Khi t chc hoạt động giáo dục thut
(quy trình thiết kế, chế to sn phm) lng ghép các hoạt động khám phá đặc điểm của đối
ng hoc các hoạt động giáo dục khác như công nghệ, toán hc, ngh thut thì đều được coi là
hoạt động giáo dục STEAM… Theo Hoàng Thị Phương, sự phi hp các thành t trong giáo dc
STEAM ph thuc vào vấn đề giáo viên la chn trong d án dy hc hoc vấn đề tr quan
tâm [29], có th ly mt hoạt động là ct lõi, các hoạt động giáo dc khác có tính cht h trợ, đòi
hi s linh hot sao cho phù hp vi thc tin tng vùng min, tng lp, tng tình hung và ph
thuc vào mục đích, mục tiêu bài dy mà giáo viên muốn hướng đến. Theo Nguyễn Văn Biên và
cng s (2023), “Hoạt động giáo dc STEAM trong giáo dc tr mm non là hoạt động giáo dc
Phi hp giữa nhà trường và gia đình trong tổ chc hoạt đng giáo dục STEAM…
241
được t chc mục đích, kế hoch của giáo viên đến tr da trên s tích hp kiến thức,
năng của t ít nhất hai trong các lĩnh vực khoa hc, công nghệ, kĩ thuật, toán hc, ngh thut mt
cách hài hoà theo mt d án/ch đề chung gn vi thc tin, phù hp vi nhn thc, nhu cu,
hng thú ca tr nhm thc hin mc tiêu giáo dc mm non và phát triển kĩ năng cần thiết cho
cuc sng thc ca tr[30].
Hoạt động giáo dc STEAM cho tr mu giáo 5 - 6 tui trường mm non hoạt động giáo
dục được t chc có mục đích, có kế hoạch theo hướng tích hp hai hay nhiều lĩnh vực khoa hc,
công nghệ, kĩ thuật, ngh thut, toán hc nhm giúp tr mu giáo 5 - 6 tui gii quyết mt s vn
đề thc tiễn trong điều kin c th thông qua nhng tri nghim ch động ca tr.
Giáo dục năng giải quyết vấn đề cho tr mu giáo 5 - 6 tui trong hoạt động giáo dc
STEAM là quá trình tác đng có mục đích, có kế hoch ca nhà giáo dục đến tr mu giáo 5 - 6
tui qua hoạt động tích hp hai hay nhiều lĩnh vực khoa hc, công nghệ, thuật, ngh thut, toán
hc nhm hình thành, phát trin tr năng phát hiện vấn đề, th hin mong mun gii quyết
vấn đề, đề xuất ý tưởng gii quyết vấn đề, lp và thc hin kế hoch gii quyết vấn đề, đánh giá
kết qu gii quyết vấn đề trong điều kin c th, phù hp vi kinh nghim ca tr.
2.3.2. Vai trò của việc phối hợp giữa nhà trường gia đình trong tổ chức hoạt động giáo
dục STEAM để giáo dục năng giải quyết vấn đề cho trẻ 5 – 6 tuổi
Vai trò ca vic phi hp giữa nhà trường gia đình trong t chc hoạt động giáo dc
STEAM để giáo dc năng giải quyết vấn đề cho tr 5-6 tui rt quan trng và mang tính quyết
định. S phi hp này to ra một môi trường hc tp thng nht và liên tc, giúp tr phát trin
năng toàn diện hơn.
Tạo môi trường hc tp nht quán: khi nhà trường và gia đình phối hp cht ch, tr s được
hc tp và rèn luyn trong một môi trường có s liên tc và nhất quán. Điều này giúp tr d dàng
áp dng nhng gì hc được trường vào cuc sống hàng ngày và ngược li [31].
Tăng cường hiu qu giáo dc: S hp tác gia giáo viên và ph huynh giúp đảm bo rng
các phương pháp và nội dung giáo dục STEAM được thc hin một cách đồng b. Ph huynh
th tiếp tc h tr và cng c kiến thc, năng mà trẻ đã học trường thông qua các hoạt động
thc tế ti nhà [32].
Phát triển tư duy logic năng giải quyết vấn đề: Các hoạt động STEAM thường yêu cu
tr phải tư duy logic, phân tích và tìm ra các gii pháp sáng to cho các vn đề. Khi nhà trường
và gia đình cùng hỗ tr, tr s có nhiều cơ hội hơn để thc hành và phát trin nhng năng này
trong các tình hung khác nhau [25].
Khuyến khích s sáng tạo và tư duy độc lp: Gia đình có thể tạo điều kin cho tr tham gia
vào các d án và hoạt động sáng to tại nhà, trong khi nhà trường cung cp kiến thc nn tng và
hướng dn chuyên môn. S kết hp này khuyến khích tr phát triển tư duy độc lp kh năng
sáng to [33].
Thích nghi với thay đi phát trin năng hội: Tr em cn hc cách thích nghi vi
những thay đổi và làm việc cùng người khác. Vic phi hp giữa nhà trường và gia đình giúp trẻ
phát trin năng xã hội, hc cách giao tiếp, hp tác và gii quyết xung đột [27].
Đánh giá điều chỉnh phương pháp giáo dục: Thông qua s phi hợp, nhà trường gia
đình thể thường xuyên đánh giá tiến b ca tr điều chỉnh phương pháp giáo dục để phù
hp vi nhu cu kh ng của tng tr. S phn hi t ph huynh giúp giáo viên điều chnh
hoạt động ging dạy đ đạt hiu qu cao nht.
2.3.3. Nội dung và các giai đoạn, điều kiện thực hiện việc phối hợp giữa nhà trường và gia
đình trong tổ chức hoạt động giáo dục STEAM để giáo dục năng giải quyết vấn đề cho
trẻ 5 – 6 tuổi
Các ni dung phi hp với gia đình trong việc t chc hoạt động giáo dc STEAM: Phi
hp xây dựng chương trình, kế hoch t chc hoạt động giáo dc STEAM cho tr. Phi hp chun
ĐU Phượng
242
b kiến thức, sở vt cht, trang thiết b phc v vic giáo dục kĩ năng giải quyết vấn đề trong
hoạt động giáo dc STEAM. Phi hp thc hin giáo dc năng giải quyết vấn đề trong hoạt động
giáo dc STEAM. Phi hp kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục năng giải quyết vn đ.
* Các giai đoạn thực hiện
Giai đoạn 1: Trưc khi t chc hot động giáo dc STEAM
Nhà trường (giáo viên) cùng với gia đình xác định mc tiêu, chương trình lên kế hoch
phi hp t chc hoạt động giáo dc STEAM cho tr. Ni dung này có th thc hiện như sau:
Giáo viên trao đổi vi ph huynh v mc tiêu, ni dung, hình thc hot động STEAM
Giáo viên hướng dn ph huynh cách h tr tr bng cách cung cp kiến thc, chun b các
nguyên vt liệu, đồ dùng cn thiết cho hoạt động.
Giáo viên trao đổi vi ph huynh v cách thức hướng dn, h tr tr tham gia hoạt động
STEAM.
Để làm được điều này, giáo viên có th s dụng thư ngỏ gi ti ph huynh theo gi ý:
THƯ GỬI PHỤ HUYNH
....., ngày ... tháng ... năm 20...
Kính gửi: Phụ huynh cháu……………………………………………
Tôi là: ……………………………………………...............................
Giáo viên chủ nhiệm lớp ……………………………………………..
Trước hết, chúng tôi xin cảm ơn quý phụ huynh trong thời gian qua đã hỗ trợ, hợp tác và chia
sẻ công tác chăm sóc, giáo dục trẻ với nhà trường, tạo điều kiện cho nhà trường hoàn thành tốt
các nhiệm vụ được giao.
Chúng tôi viết thư này trình bày với quý PH vấn đề liên quan đến việc tổ chức hoạt động giáo
dục STEAM cho các cháu như sau:
Hiện tại, chúng tôi tổ chức một chuỗi các hoạt động giáo dục STEAM tìm tòi khám phá “Các
loại rau ăn lá” trong thời gian 2 tuần (từ ngày .../.../20... đến ngày .../.../20...). Mục tiêu của
hoạt động nhằm giúp trẻ nắm được tên gọi, đặc điểm, ích lợi của các loại rau ăn lá, biết quá
trình phát triển của các loại rau ăn từ hạt, cành... Bên cạnh đó, trẻ cũng sẽ được rèn luyện
các năng quan sát, phán đoán mối liên hệ đơn giản giữa các loại rau ăn với môi trường
sống; so sánh đặc điểm giống, khác nhau giữa các loại rau ăn lá; phân loại các loại rau ăn
dựa trên 2 - 3 dấu hiệu đặc trưng… Đồng thời, thông qua hoạt động giáo dục STEAM này, trẻ
biết cách thực hiện chăm sóc cây, bảo vệ môi trường; có ý thức ăn nhiều rau xanh yêu
quý, biết ơn người nông dân đã làm ra các nông sản sạch để phục vụ đời sống. Cũng như
thể tạo ra những bồn trồng rau ăn lá tự chế từ các đồ dùng, nguyên vật liệu tái chế quanh trẻ.
Để đạt được mục tiêu của hoạt động, chúng tôi rất mong gia đình tham gia hỗ trợ cho các cháu.
Cụ thể, gia đình có thể hỗ trợ một số vấn đề như:
- Định hướng, hỗ trợ cho các cháu chủ động đi tìm câu trả lời các câu hỏi của cháu liên quan
đến các loại rau ăn lá.
- Giúp cháu cùng tìm hiểu thêm về những loại các loại rau ăn lá trong thực tế (tên gọi, đặc điểm,
ích lợi của các loại rau ăn lá, quá trình phát triển, cách chăm sóc…) thông qua việc sử dụng
internet, dẫn trẻ đến chợ, siêu thị, cửa hàng rau sạch hoặc cho trẻ tham gia công việc trồng rau
cải, chế biến các món ăn từ rau cải ở gia đình…
- Mang đến lớp một số loại rau, hạt rau, cành cây rau của các loại ăn lá khác nhau; chậu, chai,
đồ dùng vật dụng gia đình sẵn có để trẻ trải nghiệm tạo bồn, trồng, chăm sóc rau.
Rất mong quý phụ huynh hỗ trợ tích cực để các cháu đạt kết quả học tập tốt nhất.
Kính chúc quý phụ huynh sức khỏe!
Trân trọng!
Giáo viên chủ nhiệm
(Ký và ghi rõ họ tên)