Phụ nữ và Lãnh đạo:
Nghệ thuật cân bằng
tinh tế (phần2)
Phụ nữ cần nhiều sự chấp nhận từ bên ngoài hơn đàn ông để được
nhìn nhận là lãnh đạo trong một số bối cảnh
Đặt trong vấn đề đã được nói đến từ trước, không có gì ngạc nhiên khi
biết rằng: để cho phụ nữ được chấp nhận trong vai trò lãnh đạo, họ
thường phải có những sự hỗ trợ từ bên ngoài. Đặt biệt trong những bối
cảnh cạnh tranh và bị thống trị bởi đàn ông, chỉ đơn giản được đào tạo
để lãnh đạo hay có chuyên môn không đảm bảo cho sự thành công của
phụ nữ trừ khi họ có được sự tán thành của một người lãnh đạo cấp trên
khác. Những quan niệm về giới ảnh hưởng đến khả năng người khác
nhìn nhận sự hiệu quả của phụ nữ; đôi khi cần thiết có sự tán đồng từ
bên trên để phụ nữ dành được sự tin tưởng.
Phản ứng lại với những phản ứng: Phụ nữ cảm thấy vai trò lãnh đạo
như thế nào?
Có nhiều minh chứng cho thấy phụ nữ phải cảnh giác nhiều hơn nam
giới về cái giá phải trả của việc lãnh đạo. Phụ nữ lo lắng về sự chênh
giữa thái độ nữ giới được chấp nhận và những yêu cầu của một vị trí
quyền lực. Một số phụ nữ trẻ được hỏi tưởng tượng bản thân trong
những vị trí đầy quyền lực thường ít hơn nam giới. Một vài phụ nữ tự
miêu tả mình ít có khả năng trong những vị trí đó, sử dụng một số từ như
là “thống trị, hung hăng”, “thiên kiến”, “đói khát quyền lực”, “ích kỷ”,
“cao ngạo, thích chỉ đạo và hung hăng”. Rõ ràng, họ nhận ra rằng gần
như không thể duy trì một hình ảnh mềm mại bao trùm bởi một bầu
không khí đầy quyền lực, quyết tâm và cạnh tranh cần thiết để thuyết
phục người khác rằng họ có thể có khả năng lãnh đạo mạnh mẽ.
Những người phụ nữ đã ở vị trí lãnh đạo – mặc dù trong bối cảnh bị
thống trị bởi nam giới – và họ nhận thức chính xác về con đường hạn
hẹp họ phải đi, họ tìm được những đền đáp xứng đáng cho vai trò của
mình: Một cảm giác mình có khả năng và ảnh hưởng tích cực và cơ hội
tiếp sức mạnh cho những người khác. Họ nói: những phần thưởng này
đền bù cho những yêu cầu nặng nề và hết sức cẩn trọng mà họ bị đòi hỏi
trong những kì vọng trái ngược với vị trí lãnh đạo dành cho họ. Tuy
nhiên, chưa ai có thể nói bao nhiêu phụ nữ đã đến được vị trí đó – thì họ
đã không còn khát vọng lãnh đạo bởi quá nhiều khó khăn và quá nhiều
cái giá phải trả.
Một hệ thống xã hội thay đổi sẽ thay đổi những phản ứng từ của mọi
người
Một nghiên cứu thực hiện bằng những cuộc phỏng vấn những nữ lãnh
đạo tại Pháp và Na-uy chứng minh nhiều năm trước đây rằng hoàn cảnh
có thể tạo ra tất cả các kinh nghiệm lãnh đạo khác nhau. Phụ nữ Na-uy
thể hiện sự vui vẻ và yêu thích trong vai trò lãnh đạo của mình; phụ nữ
Pháp ngược lại nói về những khó khăn, xung đột, cô đơn và xa cách.
Những trải nghiệm khác nhau này thể hiện sự tương phản trong mối liên
hệ về quan niệm khác nhau của phụ nữ về sự chấp nhận họ trong vị trí
lãnh đạo. Ở Na-uy, với lịch sử bắt nguồn từ lâu đời về sự tham gia của
phụ nữ trong lãnh đạo chính trị, phụ nữ trong những vai trò đó cảm thấy
họ được thừa nhận trong vai trò lãnh đạo của mình. Trong khi ở Pháp,
nơi nữ lãnh đạo là tương đối mới mẻ và hiếm có, họ ít cảm thấy sự thừa
nhận của mọi người, và họ liên tục phải chứng minh bản thân mình.
Nghiên cứu cho thấy, hoàn cảnh tạo nên sự khác biệt trên con đường mà
mỗi phụ nữ đến với vị trí lãnh đạo, hiệu quả lãnh đạo mà họ được người
khác công nhận, và cả những khó khăn mà họ phải đối mặt. Phụ nữ phải
đối mặt với sự "phản kháng" mà người khác dành cho vị trí lãnh đạo của
họ, cũng như tầm ảnh hưởng của họ trong các địa hạt (vốn được cho là)
do nam giới thống trị. Khi thái độ của xã hội đã chuyển hóa, những lĩnh
vực chỉ dành cho phái mạnh trở nên thu hẹp, sự thừa nhận dành cho nữ
lãnh đạo trong các địa hạt này cũng tăng lên.
Kết luận
Tại Hoa Kỳ, không còn ai ngạc nhiên hay thấy
vô lý khi nhìn thấy một phụ nữ là hiệu trưởng
trường cấp ba, giám đốc một tập đoàn, trưởng
khoa trường đại học, hay là người chủ chốt tại
một đài phát thanh. Phụ nữ đã và đang xé bỏ những hàng rào đến những
vị trí này cùng lúc với sự nới lỏng hơn trong thái độ của xã hội với
những vấn đề về giới cũng như là sự thay đổi trong quan niệm thông
thường về yêu cầu cho lãnh đạo. Tuy nhiên trong một số bối cảnh (như
là trong quân đội, văn phòng tổ chức cao, vị trí tổng thống) vẫn có
những quan niệm đại chúng đòi hỏi những phẩm chất của phái mạnh,
phụ nữ đối mặt với những rào cản bắt nguồn từ những khó khăn trong
việc đồng thời chuyển hóa và tuân theo cái gọi là "chuẩn mực giới". Cho
dù chúng ta có hiểu biết về những rào cản này, cách duy nhất để phá bỏ
những rảo cản là cần một số phụ nữ thông minh, quyết tâm và không
ngần ngại đầu tiên để nhảy múa, chế giễu và phá bỏ chúng.
Chúng ta có các phương cách cho cả các tổ chức và cá nhân để hỗ trợ
phụ nữ, và do đó hỗ trợ tiến trình hình thành một hệ thống xã hội trong
đó phụ nữ lãnh đạo trở thành chuyện bình thường thậm chí trong cả
những bối cảnh được coi là dành riêng cho nam giới. Các tổ chức có thể
cố gắng tránh biệt lập phụ nữ trong những bộ phận chuyên dành cho
nam giới, nơi mà giới tính trở thành nguyên nhân đầu tiên cho bất kì một
quyết định sai lầm nào. Những nhà lãnh đạo cấp trên có thể ủng hộ và
tạo điều kiện cho những phụ nữ tìm kiếm hoặc muốn vươn lên vị trí lãnh
đạo. Người tạo ra được dư luận như là nhà báo có thể cải tạo độ nhạy
cảm và khả năng họ tạo ra những tiêu chuẩn mới về sự ưa chuộng hay
các phẩm chất khác khi họ công khai bình luận về các nhà lãnh đạo nam
nữ. Trong tư cách là cá nhân, chúng ta có thể xem xét những bình luận
của mình dành cho nữ lãnh đạo bằng những dấu hiệu mà chúng ta cho
rằng không thể – dùng để áp đặt lên nữ lãnh đạo.
Từ những người đầu tiên, sau đó là nhiều phụ nữ khác đi theo, cùng vượt
qua hàng rào ngăn cách, điều đó cuối cùng sẽ trở nên bình thường khi
phụ nữ nắm giữ vai trò lãnh đạo trong những bối cảnh từng được quan
niệm chỉ dành cho nam giới. Sự rất thông thường đó sẽ thay đổi quan
niệm công chúng về giới và lãnh đạo, dần dần tái định hình cấu trúc xã
hội trước đây đã tạo ra những quan niệm. Sự thay đổi trong khả năng
tiếp cận của nữ giới với vai trò lãnh đạo trong vòng vài thập kỉ gần đây
là một điều cần thiết, nhưng chưa đủ để tạo ra một xã hội mà nam giới
bình đẳng với phụ nữ trước những thử thách và cơ hội liên quan đến vị
trí lãnh đạo.