Quyết Định Trước Trong Y Khoa
Có những lúc rảnh rang, ngồi suy gẫm sự đời, lão chợt nghĩ tới ông
bạn đồng tuế nằm trong bệnh viện từ hơn hai tháng nay. Ông ta ở trong tình
trạng mê nhiều hơn tỉnh vì hậu quả của tai biến mạch máu não. Bác sĩ đang
tận lực áp dụng các phương pháp hiện hữu để cố gắng kéo dài cuộc sống cho
ông. Nhiều lần vào thăm bạn già, lão cứ mung lung tự hỏi chẳng hiểu nếu ở
trong hoàn cảnh như vậy, thì mình quyết định ra sao. Có nên tiếp tục đón
nhận chữa trị để tạm thời thoát khỏi lưỡi hái tử thần. Hay là quyết định
ngưng mọi trị liệu để nhẹ nhàng về với cha mẹ, tổ tiên.
Lão bèn tò mò tham khảo ý kiến người thầy thuốc bạn học từ xưa.
Bạn ta bèn làm một đường kể lể giải thích. Rằng thắc mắc của bạn già
cũng là ưu tư của bàn dân thiên hạ nhiều người. Họ cũng đã từng chứng kiến
cảnh nhiều bệnh nhân nhăn nhó đau đớn vì ung thư trong giai đoạn cuối
hành hạ, phải liên tục uống thuốc chống đau. Lại có người hôn mê, tê liệt mà
trên mình dây dợ chằng chịt nối với máy móc trợ tim, thông phổi, truyền
nước biển, ống nuôi ăn dạ dày. Thực là sống dở, chết dở.
Thực vậy, sự tiến triển của y khoa học hiện đại đã cống hiến nhiều
phương pháp thần diệu để kéo dài sự sống. Có trường hợp trái tim tưởng như
đã ngưng đập mà chỉ với vài luồng điện giựt của máy cứu tim là tim tiếp tục
bơm máu. Nhiều dược phẩm hữu hiệu đã chặn đứng sự tiến triển tác hại mấy
nan chứng ung thư. Có điều là sự sống kéo dài như vậy có tinh anh linh lợi
hay là lại ngất ngưởng, què quặt nhờ máy, nhờ thuốc. Bệnh nhân nằm đó,
bất lực trong mọi quyết định mà thân nhân cũng bối rối, bỏ thì thương,
vương thì tội. Tội cho cả người bệnh lẫn gia đình.
Tại Hoa Kỳ, quốc hội đã đứng ra giúp người bệnh giải quyết hoàn
cảnh tiến thối lưỡng nan này. Ngày 5 tháng 11 năm 1990, đạo luật Patient
Self-Determination Act được thông qua. Luật yêu cầu bệnh viện, nhà dưỡng
lão, chương trình chăm sóc cận tử (hospice programs), cơ quan chăm sóc
sức khỏe phải hỏi bệnh nhân trưởng thành, khi nhập viện, về tình trạng các
Quyết Định Trước (Advance Directives/ Advance Decisions) của họ về điều
trị khi vì lý do nào đó mà không bày tỏ ý muốn được. Như trường hợp ông
cụ bị tai biến ở trên. Luật phản ảnh sự tôn trọng tính cách tự chủ, độc lập của
bệnh nhân đồng thời cũng tránh cho thân nhân những những bối rối không
giải quyết được khi người thân nằm mê man bất tỉnh.
Đó là:
-Quyền tham dự và quyết định về các phương án chăm sóc sức khỏe.
-Quyền chấp nhận hoặc từ chối giải phẫu hoặc trị liệu.
-Quyền thực hiện bản Quyết Định Trước.
-Quyền có các dữ kiện về chính sách (policies) của nhà cung cấp dịch
vụ y tế về các quyền kể trên của người bệnh.
Mục đích của Quyết Định Trước là để thông báo cho gia đình, bạn bè,
giới chăm sóc sức khỏe điều mình muốn về trị liệu và để tránh bối rối, khó
giải quyết sau này.
Luật cũng không cho phép các cơ sở y tế có thái độ phân biệt, kỳ thị
đối với bệnh nhân chưa làm văn bản quyết định trước đồng thời cũng đòi hỏi
các cợ sở này phải tổ chức các buổi hướng dẫn bệnh nhân, cộng đồng về ý
nghĩa của văn bản “Quyết định trước”.
Thông thường, luật pháp cho phép thực hiện ba văn bản như sau:
1-Giấy Ủy Quyền Lâu Dài (Durable Power of Attorney)
Giấy này ghi tên người được mình lựa chọn thay mặt để quyết định về
việc chăm sóc y tế khi vì lý do nào đó ta không quyết định được. Đó là
Người Đại Diện (Agent).
Người đại diện:
-Không thuộc giới chăm sóc hoặc cung cấp dịch vụ y tế cho mình.
-Là người mình biết rõ và hoàn toàn tin tưởng có thể thay mặt mình
quyết định mọi việc theo đúng ý của mình.
-Người đó cũng phải hiểu rõ ý muốn của mình và cũng có lòng tốt hy
sinh cho mình.
Thường thường đa số chọn vợ /chồng hoặc người thân trong gia đình
làm đại diện.
Cần một người trên 18 tuổi khác ký tên chứng kiến sự đề cử này.
Giấy có công hiệu từ ngày ký tới khi mình hết sống. Ta có thể hủy bỏ
giấy này bất kỳ lúc nào bằng lời nói hoặc viết trên giấy tờ. Nếu muốn thay
đổi nội dung thì phải viết lại.
Ta có thể đề cử thêm người thay mặt phụ, khi chẳng may người thay
mặt chính không muốn hoặc không thể hoàn tất nhiệm vụ được giao phó.
Văn bản ghi rõ các điều mà ta muốn người thay mặt có thể làm trong
việc điều trị bệnh tật của mình, chẳng hạn như:
-Quyết định mọi chăm sóc y tế dù mình chưa cận tử, hoàn toàn hoặc
tạm thời.bất tỉnh, khi không quyết định được trong trường hợp lú lẫn với
bệnh Alzheimer.
-Liệu mình có muốn áp dụng các phương pháp cấp cứu khi mình thập
tử nhất sinh;
-Bao giờ thì chấm dứt sự cấp cứu này.
- Khi nào thì từ chối một điều trị vì lý do tôn giáo hoặc lý do cá nhân
khác.
-Có hiến bộ phận, thân xác cho mục đích khoa học, nhân đạo sau khi
ta mãn phần.
2-Living Will
Cần phân biệt Living will Ý Nguyện Trị Liệu (khi còn sống) với chúc
thư/ di chúc trước khi chết.
Chúc thư là văn bản trong đó một người nói về việc phân chia tài sản
của mình để lại và cách giải quyết các vấn đề trong gia đình sau khi chết.
Ý Nguyện Trị Liệu Living Will là văn bản thông báo cho giới chăm
sóc y tế là mình không muốn áp dụng hoặc chấm dứt/ rút ra các phương
pháp trị liệu với mục đích duy nhất là để trì hoãn diễn tiến sự chết khi mình
có bệnh thập tử nhất sinh, không lật ngược, hết đường trị liệu và nếu khi đó
mình không nói ra ý muốn này được.
Cần hai người làm chứng khi ký LV này. Nhân viên y tế đang chăm
sóc sức khỏe cho mình không được làm nhân chứng.
Có thể hủy bỏ LV bất cứ lúc nào, bằng lời nói hoặc bằng văn bản và
có bổn phận cho giới chức y tế hay là ta có làm LV này hay không.