Sáng tạo đổi mới trong phương
pháp dạy học tích cực
PHẦN A: MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
- Phần lớn học sinh tiểu học còn chưa xác định rõ ràng mục đích việc
học tập là gì. Trong thực tế hiện nay, không ít em còn học là do bị ép buộc
hoặc học chỉ để thầy cô, cha mẹ vui lòng… Điều đó cho thấy nhận thức và
nhu cầu học tập của HS còn chưa cao, các em sẽ dễ dàng nhàm chán, không
hứng thú đến trường nếu như trong quá trình dạy học, giáo viên không nắm
rõ đặc điểm tâm lí của HS và không thay đổi cách thức dạy học của mình ở
từng bài, từng tiết học. Thực trạng đó cho thấy: giáo viên chúng ta cần phải
đổi mới cách thức dạy học làm sao để tạo cho HS sự hứng thú, có nhu cầu
nhận thức và chủ động tích cực trong việc học tập của mình.
- Trong phạm vi bài viết này, tôi muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp một
số kinh nghiệm thực tế của việc “Sáng tạo đổi mới trong phương pháp dạy
học tích cực” mà tôi đã thực hiện được nhằm mang đến sự hứng thú và nhận
thức đúng đắn việc học tập từ đó phát triển những kĩ năng cần có cho các em
học sinh.
PHẦN B: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:
1. Cơ sở lí luận
- Chúng ta đang dần đến nền kinh tế tri thức của thế kỉ XXI, đó là nơi
đòi hỏi HS phải có những kĩ năng tư duy bậc cao để tự tin phát triển năng lực
của mình. Phương pháp giáo dục cũ không thể xây dựng và phát triển cho HS
những kĩ năng đó, vì thế GV cần nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi
mới phương pháp dạy học trong xu thế hiện nay.
- Theo công văn số 8232/BGDĐT-GDTH của Bộ Giáo dục Đào tạo
ban hành ngày 08/08/2007 và công văn số 2029/GDĐT-TH của Sở Giáo dục
và Đào tạo ban hành ngày 28/08/07 về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm
học 2007-2008 đối với GDTH chỉ đạo: tiếp tục đổi mới phương pháp dạy
học và thực hiện theo tinh thần văn bản 896/BGDĐT-GDTH ngày
13/02/2006, khuyến khích giáo viên dạy học theo từng nhóm đối tượng học
sinh, không máy móc, rập khuôn, hình thức. Khuyến khích giáo viên sử dụng
công nghệ thông tin nhằm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
- Trong suốt quá trình thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông, việc
giảng dạy chương trình luôn đi đôi với đổi mới phương pháp dạy học.
Vì thế ta có thể nói: Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề then chốt
trong xu thế giáo dục hiện nay.
2. Cơ sở thực tiễn
- Các phương pháp giáo dục trước đây đã cho thấy những mặt hạn chế
là chưa phát huy được tính tích cực và sự hứng thú học tập cho học sinh.
Trong những năm đầu đổi mới giáo dục, rất nhiều những phương pháp dạy
học mới đã được vận dụng vào quá trình giảng dạy. Mỗi phương pháp đều có
giá trị riêng và tính hiệu quả hay không hiệu quả của phương pháp phụ thuộc
phần lớn vào khả năng vận dụng của giáo viên. Trước nhu cầu và tình hình
đó, trong nhiều năm qua được sự chỉ đạo của Sở GD-ĐT TP.HCM, Phòng
Giáo dục Quận Tân Phú đã thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho giáo
viên nhằm giúp giáo viên định hướng và thực hiện đúng việc đổi mới phương
pháp giáo dục. Trong suốt thời gian hè của năm học 2006-2007 đến nay, giáo
viên chúng tôi được liên tục tiếp cận nhiều phương pháp dạy học mới, học
được nhiều kĩ năng vận dụng từ những lớp tập huấn như Chương trình khởi
đầu của Intel; Phương pháp tổ chức học nhóm tích cực; Phương pháp dạy học
tích cực bộ môn… Qua các lớp tập huấn này, tôi đã có thêm hành trang tự tin
để đổi mới dạy học nhằm phát huy cao nhất khả năng và vốn sống của học
sinh.
- Trong nhiều năm giảng dạy qua, điều làm tôi băn khoăn nhất là một
số học sinh vẫn còn rất thụ động, tự ti, kĩ năng giao tiếp rất kém; các em có
biểu hiện rụt rè, không tham gia vào các hoạt động trên lớp, có một số hầu
như cô lập với mọi người, cũng có em đã bật khóc trước lớp khi được tôi mời
lên trình bày ý kiến. Trước tình hình học sinh như thế, thiết nghĩ người giáo
viên cần phải làm mọi cách để giúp đỡ các em có được sự tự tin về bản thân,
sự hứng thú, chủ động trong học tập; giúp các em từng bước hoàn thiện để
phát triển những kĩ năng cần thiết mà xã hội yêu cầu. Từ đó, tôi đã mạnh dạn
vận dụng, kết hợp sáng tạo những phương pháp dạy học mới vừa được tiếp
cận vào thực tế giảng dạy.
II/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Học sinh tiểu học là đối tượng đang chuyển từ giai đoạn vui chơi sang
giai đoạn học tập. Các hứng thú về nhận thức, về tìm hiểu thế giới xung
quanh bộc lộ và phát triển rất rõ rệt. Thế nhưng, sự hứng thú ấy của học sinh
lại phụ thuộc phần lớn vào khả năng tổ chức, năng lực điều hành các hoạt
động của giáo viên. Vì vậy, muốn đổi mới phương pháp giáo dục một cách
hiệu quả nhằm mang lại những điều tốt nhất cho học sinh, trước hết giáo viên
chúng ta cần phải:
Đổi mới tư duy, tự hoàn thiện các kĩ năng của một
người giáo viên từ đó tiến hành đổi mới một cách đúng đắn.
Nắm vững các phương pháp dạy học tích cực, vận
dụng kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp vào giảng dạy để
vừa đạt mục tiêu giáo dục, vừa phù hợp với đối tượng học sinh và
điều kiện thực tiễn của cơ sở.
1/ Đổi mới tư duy, tự hoàn thiện các kĩ năng của một người
giáo viên từ đó tiến hành đổi mới một cách đúng đắn.
- Việc giáo dục học sinh ở trường tiểu học không chỉ giúp
các em tiếp thu tốt các kiến thức trong SGK mà còn phải trang bị cho
các em đầy đủ những kĩ năng để có thể hiểu và giải quyết những vấn
đề phức tạp trong cuộc sống. Điều đó cho thấy vai trò của người giáo
viên hết sức quan trọng. Đã có lúc tôi tự hỏi: “Bản thân mình đã phát
triển hoàn chỉnh các kĩ năng phục vụ cho việc giảng dạy chưa?”. Đó là
vấn đề tôi hết sức băn khoăn bởi có lúc tôi chưa thật tự tin khi xử lý
một số tình huống phát sinh trong lớp học, còn lúng túng trong việc tổ
chức lớp học sao cho thật hiệu quả để rèn luyện và phát triển cho học
sinh những kĩ năng cần có…Chính chương trình khởi đầu Intel đã phần
nào giúp tôi giải quyết được một số vướng mắc của bản thân.
- Chương trình khởi đầu Intel bồi dưỡng cho giáo viên
chúng tôi rất nhiều kĩ năng, trong đó quan trọng nhất là 3 nhóm kĩ
năng:
Kĩ năng phát triển tư duy.
Kĩ năng lập kế hoạch hành động.
Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin.
- Tiếp cận và vận dụng vào thực tiễn, tôi nhận thấy tính
hiệu quả rõ rệt mà chương trình đã mang lại cho công tác giảng dạy
của chúng tôi.
Trong những năm học trước đây, tôi thường xây
dựng các kế hoạch chủ nhiệm, kế hoạch bồi dưỡng, phụ đạo học
sinh theo một lề lối cũ. Đó là những kế hoạch theo khuôn khổ
quen thuộc và có lúc hiệu quả chưa cao bởi nó không hoàn thành
đúng theo trình tự thời gian hoặc những tác động trong thực tế gây
khó khăn cho việc theo đuổi các kế hoạch ban đầu. Nhưng khi
được tiếp cận với kĩ năng lập kế hoạch hành động của chương
trình Intel, những kế hoạch chủ nhiệm lớp, kế hoạch bồi dưỡng và
phát triển kĩ năng cho học sinh… được tôi xây dựng trong năm
học này phần nào luôn đạt hiệu quả bởi ở từng kế hoạch hoạt
động, tôi luôn chủ động về việc thực hiện mục tiêu, liệt kê rõ từng
bước mình đã thực hiện thế nào, dự đoán những thử thách có thể
xảy ra, xác định rõ các nguồn tài nguyên để từ đó vận dụng linh
hoạt những giải pháp phù hợp và kịp thời.
Bên cạnh đó, kĩ năng phát triển tư duy của Intel còn
giúp bản thân tôi hoàn thiện hệ thống câu hỏi đặt ra cho học sinh.
Thực tế cho thấy, hệ thống câu hỏi trong quá trình học tập không
chỉ là con đường dẫn đến nguồn tri thức mà học sinh cần lĩnh hội
mà nó còn có tác dụng khuyến khích phát triển tư duy có phân tích
của học sinh ở mức cao nhất. Trong những giờ học trước đây, hệ
thống câu hỏi mà tôi đặt ra tuy phù hợp với các đối tượng học sinh
nhưng vẫn còn hạn chế bởi mục đích khai thác câu hỏi chủ yếu để
học sinh hiểu rõ nội dung mà chưa chú trọng rèn các hoạt động tư
duy cho các em. Khi tìm hiểu về bảng phân loại kĩ năng tư duy