Sâu bệnh hại chính trên cây mía và biện pháp quản lý
Theo kết quả điều tra, theo dõi của Chi cục Bảo vệ thực vật trên cây mía, ở Nghệ
An đã ghi nhận được sự hiện diện của 32 đối tượng sâu bệnh hại gồm 16 đối tượng
sâu và 16 đối tượng bệnh. Trong đó, có 8 loại bắt gặp thường xuyên và có mức
gây hại nặng gồm 4 loại sâu (rệp xơ trắng, sâu đục thân, bọ hung đen, rệp sáp hại
lóng), 4 loại bệnh (bệnh chồi cỏ, bệnh than đen, bệnh vết sọc đỏ, bệnh rỉ sắt); có 8
đối tượng gây hại thường xuyên và 16 đối tượng xuất hiện ít gây hại nhẹ.
1. Thành phần sâu bệnh hại mía ở Nghệ An
Theo kết quả điều tra, theo dõi của Chi cục Bảo vệ thực vật trên cây mía, ở
Nghệ An đã ghi nhận được sự hiện diện của 32 đối tượng sâu bệnh hại gồm 16
đối tượng sâu và 16 đối tượng bệnh. Trong đó, có 8 loại bắt gặp thường xuyên và
có mức gây hại nặng gồm 4 loại sâu (rệp xơ trắng, sâu đục thân, bọ hung đen, rệp
sáp hại lóng), 4 loại bệnh (bệnh chồi cỏ, bệnh than đen, bệnh vết sọc đỏ, bệnh rỉ
sắt); có 8 đối tượng gây hại thường xuyên và 16 đối tượng xuất hiện ít gây hại
nhẹ. Cụ thể ở bảng sau:
TT Tên Việt Nam Tên khoa học Bộ phận
gây hại
Mức
phổ
biến
I Sâu hại
1 Sâu đục thân 4 vạch Proceras venosatus Wal. Thân +++
2 Sâu đục thân mình vàng
Argyroploces chistaceana Thân +++
3 Sâu đục thân mình
trắng
Scirpophaga nivella Thân +++
4 Sâu đục thân 5 vạch Chilotraea infucatella
Snel.
Thân +
5 Rệp xơ trắng Ceratovacuna lanigera
Zeh.
Lá +++
6 Rệp sáp hại lóng Trionymus sacchara Coc. Bẹ lá +++
7 Bọ trĩ Thirips seratus Kob. Lá +
8 Bọ hung đen Alissonotum impressicolle
Ar.
Gốc, rễ,
thân
+++
9 Bọ hung xanh Anomata cupripes Hop. Gốc, rễ +
10 Bọ hung nâu Anomata expensa Bates. Gốc, rễ ++
11 Mối hại mía Odontotermes holmgrer Gốc, thân +
12 Châu chấu Hieroglyphus tonkinensis Lá ++
13 Nhện đỏ Tetranychus exiccator
Zeh.
Lá +
14 Câu cấu xanh lớn Hypomeces squamosus
Fab.
Lá +
15 Rầy xanh lớn Tetigoniella viridis Sta. Lá +
16 Bọ vòi voi Curcuniolidae *** Đọt, thân +
II Bệnh hại
1 Bệnh chồi cỏ Grassy shoot disease Cây +++
2 Bệnh than đen Ustilago scitaminea Syd. Đọt cây +++
3 Bệnh thối đỏ thân Physalospora
tucumanensis Spe
Thân ++
4 Bệnh đen hom (bệnh
rượu)
Ceratocystis paradoxa
Dad.
Hom +
5 Bệnh trắng lá Sugarcane White leaf Lá ++
6 Bệnh sọc lá Sclerospora sacchair Miy.
Lá ++
7 Bệnh vết sọc đỏ Xanthomonas rubrilineas Lá, thân +++
8 Bệnh chảy gôm Xanthomonas
vascularrum.
Thân, lá +
9 Bệnh đâm chồi ngọn Xanthomonas albilineans. Đọt ++
10 Bệnh xoắn cổ lá Fusarium moniliformis Lá non +
11 Bệnh rỉ sắt Puccinia kuchnii Lá +++
12 Bệnh đốm vòng Leptospheria saahari Lá ++
13 Bệnh hoa lá Marmor sacchari Lá +
14 Bệnh cháy lá Stagonospara Sacchari: Lá +
15 Bệnh khô vằn Corrticum sasakii Mass Lá, bẹ lá ++
16 Bệnh muội than Capnodium*** Lá, thân ++
Ghi chú: +++: rất phổ biến; ++: phổ biến trung bình; +: ít phổ biến
2. Rệp xơ trắng hại mía và biện pháp quản lý
2.1. Rệp xơ trắng hại mía
2.1.1. Đặc điểm hình thái
Rệp con màu vàng nhạt hoặc xanh thẫm; rệp cái có cánh màu trong suốt; rệp
cái không cánh mặt lưng phủ đầy lớp sáp bông trắng (gọi là rệp xơ bông trắng).
2.1.2. Đặc điểm sinh học và quy luật phát sinh, phát triển
- Rệp cái đẻ ra con, loại có cánh có thể đẻ được 15-20 con, loại không có cánh
đẻ được 30-60 con. Rệp lột xác 3 lần, có sức sinh sản nhanh và mạnh, 1 năm
khoảng 20 lứa, trong điều kiện thuận lợi 1 lứa từ 14-16 ngày. Rệp phát triển
mạnh ở điều kiện trời mưa ẩm xen kẽ và trời khô hanh nhiệt độ từ 20-23oC.
- Ở Nghệ An, qua nhiều năm theo dõi cho thấy, rệp bắt đầu phát sinh từ tháng
3 trên ruộng mía tái sinh từ gốc (ở những vùng có rệp gây hại từ năm trước);
sang mùa hè (các tháng 5, 6, 7) rệp phát sinh ít, gây hại nhẹ (ở dạng duy trì); rệp
bắt đầu phát sinh mạnh có mật độ cao từ tháng 8 trở đi, gây hại nặng nhất trong
các tháng 9, 10, 11. Khi gặp thời tiết nắng nóng, nhiệt độ cao, khô hạn hoặc mưa
to, mật độ rệp giảm rõ rệt.
2.1.3. Tác hại
- Rệp non và trưởng thành sống tập trung từng đám ở mặt sau của lá. Rệp
chích hút dịch cây làm cho mía sinh trưởng kém, giảm năng suất, giảm độ đường
và sức nảy mầm. Phân của rệp tạo điều kiện cho nấm bệnh muội than phát triển,
làm giảm khả năng quang hợp của mía.
- Ở Nghệ An, hàng năm có đến hàng ngàn ha mía bị rệp gây hại, cao điểm
năm 2006 có đến 11.189/25.261ha bị rệp gây hại. Đến nay (năm 2011) đã có gần
4.000ha nhiễm rệp. Trên những diện tích đã có rệp gây hại ít nhiều đều ảnh
hưởng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng mía, đặc biệt trên diện tích
nhiễm rệp nặng từ cấp 3 có rệp phân bố từ 1/3 số lá, cây trở lên. Mía bị nhiễm
rệp có thể giảm năng suất từ 30-70% hoặc cao hơn, giảm lượng đường thương
phẩm CCS xuống dưới 5% (trung bình 10%), đồng thời làm tăng chi phí đầu tư
do phải phòng trừ rệp và ảnh hưởng đến sức khỏe con người và ô nhiễm môi
trường.
2.2. Biện pháp quản lý tổng hợp
- Sử dụng giống: Không được sử dụng mía làm giống từ những ruộng bị
nhiễm rệp từ vụ trước, nên sử dụng những giống mía có tính chống chịu rệp để
đưa vào sản xuất (dựa vào kết quả theo dõi qua hàng năm từ các giống đang
trồng ở địa phương, thường nhóm giống mía ROC nhiễm rệp nhẹ hơn các giống
MY55-14, F156...).
- Vệ sinh đồng ruộng: Sau thu hoạch, cần thu gom tàu lá thực vật đem chôn
lấp hoặc tập trung thành đống để đốt, đặc biệt ở những vùng có rệp gây hại nặng,
dọn sạch xung quanh bờ cỏ... nhằm giảm bớt nơi cư trú của rệp.
- Chăm sóc: Thực hiện trồng mía đúng quy trình kỹ thuật theo từng loại
giống và từng vùng đất (theo quy trình của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn hoặc quy trình của các công ty mía đường). Chú ý phải bón đủ lượng phân
và cân đối N-P-K giúp mía sinh trưởng khỏe để tăng khả năng chống chịu rệp.
Thường xuyên làm sạch cỏ dại, bóc bỏ lá già, tỉa cây ổn định, mật độ hợp lý...
tạo ruộng mía thông thoáng có tác dụng hạn chế rệp phát sinh phát triển.
- Biện pháp thủ công: Khi rệp mới phát sinh ở diện hẹp có thể đeo găng tay
để vuốt rệp, hạn chế mật độ hoặc dùng dao, kéo... cắt bớt những lá nhiễm rệp
đem tiêu hủy.
