ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
TÀI LIỆU
BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP
GIÁO VIÊN MẦM NON - HẠNG III
HÀ NỘI, 2017
150
MỤC LỤC
Chuyên đề 1: Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước
Chuyên đề 2: Luât Trẻ em và hệ thống quản lí giáo dục
Chuyên đề 3: Kĩ năng làm việc nhóm
Chuyên đề 4: Kĩ năng quản lí thời gian
Chuyên đề 5: Phát triển chương trình giáo dục mầm non của khối lớp
Chuyên đề 6: Xây dựng môi trường tâm lí - xã hội trong giáo dục trẻ ở
trường mầm non
Chuyên đề 7: Đánh giá sư phát triển của trẻ mầm non
Chuyên đề 8: Sáng kiến kinh nghiệm trong giáo dục mầm non
Chuyên đề 9: Kĩ năng hướng dẫn, tư vấn phát triển năng lực nghề
nghiệp cho giáo viên
Chuyên đề 10: Tổ chức, huy động cộng đồng tham gia giáo dục trẻ mầm
non
Chuyên đề 11: Đạo đức của giáo viên mầm non trong xử lí tình huống sư
phạm ở trường mầm non
151
CHUYÊN ĐỀ 1
TỔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
Tóm tắt nội dung chuyên đề: Chuyên đề cung cấp cho người học những kiến thức
cơ bản về bộ máy nhà nước: khái niệm, nguyên tắc tổ chức, đặc điểm của cơ quan nhà
nước.
1. Bộ máy hành chính nhà nước trong bộ máy nhà nước
1.1. Bộ máy nhà nước
Nhà nước là tổ chức lớn nhất trong mọi loại tổ chức, được sinh ra với nhiều nhiệm
vụ, chức năng khác nhau trong đó có nhiệm vụ cơ bản nhất là quản lí nhà nước thông qua
việc sử dụng quyền lực nhà nước.
Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan từ Trung ương đến địa phương được tổ
chức và hoạt động theo nguyên tắc chung, thống nhất nhằm thực hiện những nhiệm vụ và
chức năng của nhà nước.
Tuỳ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, truyền thống dân tộc, tình hình kinh tế,
chính trị, xã hội, mỗi nước sẽ có cách thức tổ chức bộ máy nhà nước riêng.
Ví dụ: Bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở Trung ương gồm
có Quốc hội, Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; ở địa
phương có Hội đồng nhân dân (HĐND) và Uỷ ban nhân dân (UBND) các cấp.
Cơ quan nhà nước là bộ phận cấu thành quan trọng nhất của bộ máy nhà nước. Cơ
quan nhà nước là một tổ chức mang quyền lực nhà nước, được thành lập trên cơ sở pháp
luật và được giao những nhiệm vụ, quyền hạn nhất định để thực hiện chức năng và nhiệm
vụ của nhà nước trong phạm vi luật định.
Mặc dù các cơ quan nhà nước có vị trí, tính chất, chức năng và thẩm quyền khác
nhau nhưng đều có đặc điểm chung để phân biệt với các tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội
khác. Những đặc điểm đó là:
-Cơ quan nhà nước là tổ chức không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất. Đây là
những tổ chức chuyên làm nhiệm vụ quản lí xã hội, không trực tiếp tham gia vào các hoạt
động kinh tế như các doanh nghiệp và tổ chức khác trong xã hội, không trực tiếp sản xuất
152
ra của cải phục vụ cho con người nhưng thông qua hoạt động của mình, các cơ quan nhà
nước tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức khác tham gia vào quá trình sản xuất.
Ví dụ: Bộ Công Thương có vai trò quản lí đối với ngành công nghiệp và thương
mại nước ta nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thực hiện các hoạt động
sản xuất, kinh doanh của mình.
-Cơ quan nhà nước có quyền nhân danh nhà nước để thực hiện quyền lực nhà
nước. Tính quyền lực nhà nước của cơ quan nhà nước thể hiện ở chỗ: các quyết định của
cơ quan nhà nước được ban hành trên cơ sở ý chí đơn phương của mình và có tính chất
bắt buộc đối với các đối tượng có liên quan.
Ví dụ: Bản án hình sự của Toà án có tính bắt buộc đối với người bị kết án, hay
quyết định xử phạt hành chính của cơ quan hành chính nhà nước có tính bắt buộc đối với
chủ thể vi phạm hành chính.
- Cơ quan nhà nước thực hiện hoạt động của mình trong phạm vi thẩm quyền lực
nhà nước nhưng mỗi cơ quan có được quyền lực nhà nước trong một giới hạn nhất định
và giới hạn đó gọi là thẩm quyền. Mỗi cơ quan nhà nước đều có thẩm quyền riêng và các
cơ quan nhà nước khác nhau sẽ có thẩm quyền khác nhau.
Ví dụ: Thẩm quyền của cơ quan cảnh sát giao thông khác với cơ quan thuế, cơ
quan quản lí thị trường. Cảnh sát giao thông không có quyền xử phạt người trốn thuế hay
bán hàng kém chất lượng...
Mỗi cơ quan nhà nước đều có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn riêng nhưng khi
các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng riêng của mình là nhằm góp phần thực hiện
chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.
Ví dụ: Cơ quan điều tra thực hiện chức năng điều tra, cơ quan Viện kiểm sát thực
hiện chức năng công tố, Toà án thực hiện chức năng xét xử. Điều này có nghĩa là ba cơ
quan này đang góp phần thực hiện chức năng của nhà nước là bảo vệ trật tự pháp luật,
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Như vậy, vai trò của bộ máy nhà nước là nhằm
thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.
153
1.2. Bộ máy hành chính nhà nước và những đặc trưng cơ bản của bộ máy
hành chính nhà nước
1.2.1. Khái niệm bộ máy hành chính nhà nước
Bộ máy hành chính nhà nước (HCNN) được hiểu theo hai nghĩa:
-Theo nghĩa chung, là bộ máy thực thi quyền hành pháp, tức là triển khai tổ chức
thực hiện pháp luật; đưa pháp luật vào đời sống.
-Theo nghĩa hẹp, phạm vi HCNN chỉ bao gồm Chính phủ và UBND các cấp.
1.2.2. Những đặc trưng cơ bản của bộ máy hành chính nhà nước
-Mục tiêu của bộ máy HCNN: Bộ máy HCNN là một thiết chế chính trị - hành
chính, là công cụ để thực thi các mục tiêu chính trị của đảng cầm quyền hay giai cấp cầm
quyền.
-Cách thức thành lập các cơ quan, tổ chức trong bộ máy HCNN: Bộ máy HCNN
được tổ chức và hoạt động dựa trên các quy định chặt chẽ của pháp luật. Các cơ quan, tổ
chức trong bộ máy HCNN chỉ được thành lập khi có các văn bản quy phạm pháp luật cho
phép.
-Vấn đề quyền lực - thẩm quyền: Bộ máy HCNN được nhà nước trao cho quyền
lực của nhà nước để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình, được thể hiện ở chỗ
các cơ quan quản lí HCNN có quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật,
buộc các cơ quan cấp dưới trong hệ thống bộ máy HCNN, các tổ chức khác trong xã hội
và công dân phải chấp hành, thực hiện; có quyền kiểm tra việc thực hiện các văn bản quy
phạm pháp luật hoặc thành lập các đoàn kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quyết định
quản lí; tiến hành các biện pháp giáo dục, thuyết phục, khen thưởng, kỉ luật và cưỡng chế
khi cần thiết trong quản lí HCNN.
-Quy mô hoạt động: Bộ máy HCNN là một hệ thống từ Trung ương đến địa
phương, bảo đảm các chức năng trong quản lí HCNN trên tất cả các lĩnh vực.
-Vấn đề nguồn lực: Nguồn lực cho hoạt động của bộ máy HCNN được chia thành
hai nhóm:
+ Nguồn nhân lực: Là con người làm việc trong các cơ quan tổ chức của bộ máy
HCNN. Họ phải tuân thủ theo các quy định của nhà nước, trong đó, mỗi người được trao
154