BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
Biên soạn
Phạm Anh Vũ
TÀI LIỆU GIẢNG DẠY
ĐỊA LÍ DU LỊCH
(Ngành: Quản trị khách sạn, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành)
Bình Định, tháng 8/2024
MỤC LỤC
MỤC LỤC ............................................................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA LÍ DU LỊCH ......................................................... 1
1.1. Đối tượng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu Địa lí du lịch ......................................... 1
1.1.1. Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................................... 1
1.1.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................................................... 2
1.1.3. Phương pháp nghiên cứu Địa lí du lịch .......................................................................... 2
1.2. Vai trò của du lịch ............................................................................................................. 2
1.2.1. Đối với kinh tế ................................................................................................................ 2
1.2.2. Đối với xã hội ................................................................................................................ 3
1.2.3. Đối với môi trường, sinh thái, an ninh quốc phòng ....................................................... 4
1.3. Sản phẩm du lịch ............................................................................................................... 4
1.4. Các loại hình du lịch .......................................................................................................... 4
1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch .............................................................. 6
1.5.1. Tài nguyên du lịch .......................................................................................................... 6
1.5.2. Các nhân tố kinh tế, xã hội, chính trị ........................................................................... 15
1.5.3. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật ...................................................................... 17
1.6. Hệ thống chỉ tiêu và phân vị trong phân vùng du lịch .................................................... 18
1.6.1. Hệ thống chỉ tiêu trong phân vùng du lịch ................................................................... 18
1.6.2. Hệ thống phân vị trong phân vùng du lịch ................................................................... 20
CHƯƠNG 2. ĐỊA LÍ DU LỊCH THẾ GIỚI ...................................................................... 22
2.1. Quá trình phát triển du lịch thế giới ................................................................................ 22
2.1.1. Thời kì cổ đại đến trước năm 1840 .............................................................................. 22
2.1.2. Thời kì cận đại (từ năm 1840 – 1900) .......................................................................... 22
2.1.3. Thời kì hiện đại ............................................................................................................ 23
2.2. Xu hướng phát triển du lịch thế giới ............................................................................... 23
2.2.1. Thị trường du lịch ......................................................................................................... 23
2.2.2. Đặc điểm của thị trường du lịch thế giới (Theo UNWTO) .......................................... 24
2.2.3. Xu hướng phát triển của thị trường du lịch thế giới (theo UNWTO) .......................... 25
2.3. Các tác động mang tính toàn cầu đến sự phát triển du lịch ............................................. 26
2.3.1. Một số khái niệm .......................................................................................................... 26
2.3.2. Tác động ....................................................................................................................... 26
2.4. Tổng quan các vùng du lịch thế giới ............................................................................... 28
2.4.1. Châu Á – Thái Bình Dương ......................................................................................... 28
2.4.2. Châu Phi ....................................................................................................................... 30
2.4.3. Châu Âu ........................................................................................................................ 32
2.4.4. Châu Mỹ ....................................................................................................................... 33
2.4.5. Trung Đông .................................................................................................................. 35
CHƯƠNG 3: ĐỊA LÍ DU LỊCH VIỆT NAM .................................................................... 38
3.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch Việt Nam ........................................... 38
3.1.1. Vị trí địa lí .................................................................................................................... 38
3.1.2. Tài nguyên du lịch ........................................................................................................ 38
3.1.3. Các nhân tố kinh tế - xã hội .......................................................................................... 44
3.2. Thực trạng phát triển du lịch Việt Nam .......................................................................... 50
3.2.1. Khái quát chung ........................................................................................................... 50
3.2.2. Các chỉ tiêu phát triển du lịch chủ yếu ......................................................................... 51
3.3. Vùng du lịch Việt Nam ................................................................................................... 55
3.3.1. Vùng du lịch Trung du và miền núi Bắc Bộ ................................................................ 55
3.3.2. Vùng du lịch Đồng bằng sông Hồng ............................................................................ 56
3.3.3. Vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung ........................................................... 57
3.3.4. Vùng du lịch Tây Nguyên ............................................................................................ 58
3.3.5. Vùng du lịch Đông Nam Bộ ......................................................................................... 58
3.3.6. Vùng du lịch Đồng bằng sông Cửu Long .................................................................... 58
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................... 60
1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA LÍ DU LỊCH
1.1. Đối tượng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu Địa lí du lịch
1.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Từ khi ra đời tới nay, đối tượng nghiên cứu của Địa lí du lịch luôn luôn trở thành đề
tài tranh luận của các nhà khoa học.
- Từ những quan niệm ban đầu không đầy đủ cho rằng đối tượng của Địa lí du lịch
chỉ nghiên cứu mối quan hệ giữa tài nguyên thiên nhiên của môi trường Địa lí với những
kiểu nhất định của cảnh quan tự nhiên, tình hình hiện nay và khả năng sử dụng tài nguyên
ấy trong tương lai (M. Milesca, 1963); hoặc Địa lí du lịch nghiên cứu những tiền đề tổng
hợp cho việc hình thành các luồng du lịch và sự khác biệt của chúng theo lãnh thổ (C.
Petrescu, 1973).
- Thời gian về sau, đối tượng nghiên cứu của Địa lí du lịch đã hoàn thiện hơn. Đến
những năm 1975 - 1979 Buchơvarôp cho rằng Địa lí du lịch tập trung chủ yếu vào nghiên
cứu tài nguyên du lịch và hoạt động kinh tế … gắn với du lịch.
- Hiện nay có thể hiểu: “Địa lí du lịch là ngành địa lí ứng dụng, chuyên nghiên cứu
hệ thống lãnh thổ nghỉ ngơi du lịch, phát hiện quy luật hình thành, phát triển mà phân bố
của nó thuộc mọi kiểu, mọi cấp dự báo, nêu lên các biện pháp để hệ thống ấy hoạt động một
cách tối ưu”.
Hệ thống lãnh thổ du lịch là hệ thống xã hội được tạo thành bởi các yếu tố có quan hệ
qua lại với nhau một cách mật thiết:
- Về cấu trúc, hệ thống lãnh thổ du lịch gồm nhiều thành phần có mối quan hệ chặt
chẽ với nhau, là dạng đặc biệt của địa hệ mang tính hỗn hợp, có đủ các thành phần: tự nhiên,
kinh tế, xã hội và chịu sự chi phối của nhiều quy luật cơ bản khác nhau.
- Trên quan điểm hệ thống, hệ thống lãnh thổ du lịch được tạo thành bởi nhiều phân
hệ khác nhau về bản chất như: khách du lịch; tổng thể tự nhiên, lịch sử văn hoá; công trình
kỹ thuật; cán bộ phục vụ và cơ quan điều khiển có mối liên hệ mật thiết với nhau:
+ Phân hệ khách du lịch: đóng vai trò trung tâm, quyết định yêu cầu đối với các
thành phần khác của hệ thống (đặc điểm xã hội, nhân khẩu, dân tộc…, lượng nhu cầu, tính
lựa chọn, tính mùa, tính đa dạng của các luồng khách du lịch), quyết định sự hoạt động của
các thành phần khác trong hệ thống.
+ Phân hệ tổng thể tự nhiên - lịch sử - văn hoá: đây là cơ sở lãnh thổ cho việc hình
thành hệ thống góp phần thỏa mãn nhu cầu nghỉ ngơi, du lịch.
+ Phân hệ công trình kỹ thuật: đảm bảo cuộc sống bình thường cho du khách (đáp
ứng việc ăn, ở, đi lại, giải trí, đặc biệt là chữa bệnh, tham quan). Phân hệ này tạo nên cơ cấu
hạ tầng của du lịch.
2
+ Phân hệ cán bộ phục vụ: hoàn thành chức năng dịch vụ cho khách, đảm bảo các
công trình cơ cấu hạ tầng hoạt động bình thường. Đặc trưng của phân hệ này là mức độ
hoàn thành chức năng của nó phụ thuộc vào số lượng, trình độ chuyên mô, nghề nghiệp,
mức độ đảm bảo nhân lực của đội ngũ cán bộ nhân viên.
+ Phân hệ cơ quan điều khiển: có nhiệm vụ giữ cho toàn bộ hệ thống nói chung và
từng phân hệ nói riêng hoạt động tối ưu.
1.1.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Địa lí du lịch có 3 nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu tổng hợp mọi tài nguyên du lịch, sự kết hợp của chúng theo lãnh thổ và
xác định phương hướng cơ bản của việc khai thác các loại tài nguyên ấy.
- Nghiên cứu nhu cầu du lịch phụ thuộc vào đặc điểm xã hội, nhân khẩu của dân cư
và đưa ra các chỉ tiêu phân hóa lãnh thổ về cấu trúc các xí nghiệp và cơ cấu hạ tầng phục vụ
du lịch (căn cứ vào nhu cầu và nguồn tài nguyên vốn có để xây dựng các xí nghiệp và cơ
cấu hạ tầng thích hợp).
- Xác định cơ cấu lãnh thổ tối ưu của vùng du lịch bao gồm:
+ Cấu trúc sản xuất - kĩ thuật của các vùng du lịch sao cho phù hợp với nhu cầu và
tài nguyên du lịch.
+ Các mối liên hệ nội vùng, ngoại vùng và liên vùng.
+ Hệ thống tổ chức quản lí các vùng du lịch nhằm khai thác hiệu quả những khác biệt
theo lãnh thổ về nhu cầu, tài nguyên và sự phân công lao động trong lĩnh vực nghỉ ngơi du
lịch.
1.1.3. Phương pháp nghiên cứu Địa lí du lịch
Cũng như việc nghiên cứu của các ngành khác trong khoa học Địa lí nói chung và
Địa lí kinh tế - xã hội nói riêng, Địa lí du lịch cũng thường dùng một số phương pháp
nghiên cứu sau:
- Phương pháp tiếp cận và phân tích hệ thống
- Phương pháp nghiên cứu thực địa
- Phương pháp bản đồ
- Phương pháp phân tích toán học
- Phương pháp xã hội học
- Phương pháp cân đối
Ngoài ra cũng còn sử dụng hàng loạt các phương pháp khác như:
- Phương pháp thu thập và xử lí tư liệu
- Phương pháp viễn thám
- Phương pháp kinh tế
1.2. Vai trò của du lịch
1.2.1. Đối với kinh tế
- Du lịch trong nước:
+ Vai trò quan trọng nhất của du lịch là nó giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của
con người, giúp con người nhanh chóng phục hồi sức khoẻ và chữa bệnh. Du lịch giúp nâng