TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN CHO VƯỜN ƯƠM MACADAMIA VIỆT NAM
Nhân giống cây ghép Macadamia
Chăm sóc cây con, cành ghép, chồi, giâm hom và
sử dụng vườn ươm
Những kỹ thuật của Australia phù hợp với Việt Nam
NH¢N GièNG C¢Y GHÐP MACADAMIA
Ti liÖu h−íng dÉn cho v−ên −¬m Macadamia ViÖt Nam
Mét phÇn trong dù ¸n
Dù ¸n Macadamia cho ViÖt Nam (037/05VIE – CARD)
Tµi trî bëi
Ch−¬ng tr×nh hîp t¸c Ph¸t triÓn n«ng th«n gi÷a
chÝnh phñ Australia vµ chÝnh phñ ViÖt Nam
Dù ¸n kÐo dµi 3 n¨m (2006 – 2008)
®−îc thùc hiÖn bëi
Trung t©m M«i tr−êng, Du lÞch vµ Ph¸t triÓn (CETD)
Vµ
Héi Trang tr¹i L©m nghiÖp ¸ nhiÖt ®íi (SFFA)
S¸ch h−íng dÉn ®−îc thiÕt kÕ nh»m ®¹t ®Õn viÖc x©y dùng n¨ng lùc
mét c¸ch cô thÓ
cho 3 v−ên −¬m hiÖn t¹i vµ v−ên −¬m míi t¹i phÝa B¾c.
Cuèn s¸ch còng sÏ lµ nguån th«ng tin bæ Ých cho nh÷ng ng−êi kh¸c
tham gia vµo nh©n gièng Macadamia.
ThiÕt kÕ néi dung vµ ph¸t triÓn phÇn lín dùa trªn c¸c buæi tËp huÊn
t¹i 3 v−ên −¬m chÝnh.
MÆc dï th«ng tin chñ yÕu tËp trung vµo nh÷ng kinh nghiÖm
cña Australia nh−ng môc ®Ých cña nã lµ tËp trung vµo nh÷ng lÜnh vùc
cÇn ®−îc tr×nh diÔn bëi c¸c kü thuËt viªn.
C¸c nguån tµi liÖu cho S¸ch h−íng dÉn:
Sæ tay ng−êi trång Macadamia - Qld 2004
S¸ch h−íng dÉn Trang trại L©m nghiÖp cho vïng ¸ nhiÖt ®íi T©y Australia - SFFA 2001
Macadamia: Tõ h¹t ®Õn siªu thÞ - Baumardt vµ Kemond 1998
B¸o c¸o cña Qu¶n lý vµ nh©n viªn v−ên −¬m Gray Plantations 2006
B¸o c¸o cña nh©n viªn v−ên −¬m Trang tr¹i Gibbergunyah 2006
§Üa DVD  C¸c kü thuËt ghÐp ë Australia vµ ViÖt Nam sÏ cung cÊp thªm c¸c th«ng tin
cho cuèn s¸ch nµy. §Üa DVD hiÖn cã t¹i v¨n phßng CETD.
NHÂN GIỐNG CÂY GHÉP MACADAMIA
Phần lớn cây Mac-ca được nhân giống bởI việc ghép cành hoặc chồI mầm của những giống
đã được chọn lọc lên những cây gốc ghép. Khi thiết lập vườn quả, đó là một chọn lựa của
việc mua hay nhân giống từ những cây của bạn. Tuy nhiên, việc nhân giống Mac-ca là một
việc khó khăn và rất chuyên nghiệp. Vì lí do đó, hãy để việc này cho chuyên gia vườn ươm.
Tuy nhiên, hiểu biết cơ bản cho quá trình đó là cần thiết để giúp hiểu về chất lượng của cây
trong vườn ươm. Thêm vào đó, ghép thay tán một số giống mớI vào những cây hiện có có thể
là một sợ lựa chọn cho những ngườI làm vườn muốn trồng lạI vớI những cây mới.
1. Thuật ngữ
Sự ghép
cành
Là kỹ thuật của sự kết hợp giữa các phần của những cây khác biệt, tạo ra một thể
thống nhất là một cây mới đơn lẻ: một được hình thành từ hệ thống rễ (gốc ghép)
và một phần khác được hình thành từ cành cây (chồi mầm).
Gốc ghép Gốc ghép là một phần thấp hơn so với cành ghép dưới sự kết hợp của mấu, nơi
mà hệ thống rễ của những cây gốc ghép phát triển. Một cây gốc ghép trồng từ hạt
là một gốc ghép được tạo ra từ một cành giâm (hom).
Chồi giống
(Mầm cây)
Chồi giống là một phần cao hơn cành ghép trên điểm ghép. Ban đầu, nó bao gồm
một đoạn ngắn của một nhánh từ cây mẹ của cây giống muốn tạo ra, bao gồm
khoảng 3 mấu cây hoặc các vòng xoắn của các chồi phát triển tốt mà khi được
ghép vào các gốc ghép, hình thành vòm của cây được ghép.
Thể chai Khi các mô của cây bị đe doạ, tầng phát sinh gỗ được kích thích để tạo ra các mô
thể chai của các tế bào không chuyên (nhu mô) được tạo ra để hàn gắn vết
thương (giống như bệnh nấm vảy). Trong các cành ghép, tầng phát sinh gỗ của
cả gốc ghép và chồi giống được đặt gần với nhau cùng với mô chai được tạo ra
bởi cả các mối buộc và việc khớp các mấu. Cuối cùng các tế mào nhu mô không
chuyên phát triển thành các mô gỗ chuyên hoá và vỏ cây để hình thành một liên
kết lâu dài và vững mạnh.
Tầng phát
sinh gỗ
Tầng phát sinh gỗ là một tầng mỏng của các tế bào chuyên hoá (mô phân sinh)
giữa lớp vỏ và gỗ, có thể phân chia hình thành các tế bào mới. Tầng phát sinh gỗ
có vai trò trong việc phát triển đường kính của các cây thân gỗ. Sự kết hợ tầng
phát sinh gỗ của các gốc ghép và chồi mầm là điều cần thiết cho việc ghép thành
công.
Đường viền Đường viền (hoặc việc bóc một vòng vỏ quanh thân cây) là một quá trình của
việc làm gián đoạn sự chảy xuống của nhựa trong vỏ cây (thông thường) bằng
việc cắt đi một lớp bên phải vỏ xung quanh đáy thân cây. Điều này cho phép
đường, chất kích thích phát triển và các hợp chất phát triển khác tích luỹ trên các
đường viền. Ở Macca, việc tạo ra các nguyên liệu này sẽ thúc đẩy việc tạo thành
công các cây ghép.
Cành giâm
(Giâm
Hom)
Một đoạn của cây trong các điều kiện tốt sẽ hình thành nên một cây mới hoàn
chỉnh. Thân cây và các hom lá sẽ bắt đầu một hệ thống rễ mới trong khi các hom
rễ hình thành các hệ thống chồi non mới. Khi các hom được tạo ra, các tế bào mô
phân sinh chuyên hoá mà có khả năng phân chia để tạo ra một khối các thể chai
để hình thành nên các rễ mới (đối với cây và các hom lá) hoặc chồi non (đối với
các hom rễ).
Dòng vô
tính
Thực vật được tạo ra nhờ quá trình sinh dưỡng sẽ có bộ gen giống nhau và giống
với cây mẹ. Lưu ý rằng một hom chính là một dòng vô tính của cây bố mẹ.
Ghép thay
tán
Ghép thay tán được sử dụng để thay đổi một cây từ một loại giống này thành một
loại giống khác bằng cách ghép thân từ một dòng muốn tạo vào cành chính của
giống cao sản hoặc tốt nhất là vào gốc ghép nguyên bản của cây.
Chồi Chồi hoặc cành ghép có chồi sử dụng một miếng nhỏ của vỏ cùng với một chồi
đơn để hình thành chồi giống.
Cành chồi Cành chồi giống hoặc các cành chồi được lấy từ cây mẹ của giống mong muốn
để tạo ra chồi giống của cành ghép.
2. Tại sao sử dụng các gốc ghép ?
Lý do chính, một cây Macca được ghép hoặc được sinh sản bằng cách nảy chồi trên các gốc
ghép sẽ tạo được các giống mà ít bị biến đổi và sớm tạo quả hơn các cây trồng bằng hạt. Tuy
nhiên, chúng ta cũng có thể tạo ra các cây đúng nguyên mẫu và ra quả sớm trực tiếp từ các
hom, mà không cần các gốc ghép. Các cây Macca dòng đơn tính (được tạo ra từ các hom
(cành giâm) rất nhiều và sử dụng thành công ở Nam Phi. Ở đó, các cây này được tạo ra bằng
hai cách, một từ hom rễ (mà không có gốc ghép) hoặc bằng cách ghép một giống chồi mầm
vào một hom rễ. Các hom rễ tạo ra một vườn cây ăn quả đồng dạng hơn bởi vì chúng đồng
nhất về kiểu gen. Nói một cách khác, các cây được tạo ra từ hạt có tính đa dạng về kiểu gen
hơn.
Ở các giống cây khác, các gốc ghép cũng thường quan trọng trọng việc đóng góp các đặc tính
mong muốn như sức đề kháng sâu bệnh và tính trạng thấp lùn. Tuy nhiên, có rất ít thông tin
có thể chỉ ra các lợi ích của các cây macca được ghép. Điều này có thể được giải thích rõ
giống như các nghiên cứu hiện thời và tương lai sẽ được hoàn thành.
3. Những hiểu biết cơ bản về sự nhân giống
Trong khi có một số quan tâm vào việc phát triển các cây hình thành từ các hom, thì phần đa
đã được ghép vào các gốc ghép của các cây trồng bằng hạt. Một chồi hoặc một đoạn chồi từ
một giống đạt yêu cầu được ghép vào một gốc ghép tạo ra hoặc vào đỉnh sinh trưởng của một
cây. Hầu hết giống được sử dụng thông thường cho việc tạo ra gốc ghép là giống H2 (Hinde).
Vì sao các cây trồng từ hạt của giống H2 đã được sử dụng bởi vì chúng đồng nhất (hầu hết
các cây được tạo ra từ hạt có vẻ ngoài và thể hiện giống như cây mẹ), khoẻ mạnh và dễ ghép.
Tuy nhiên, cũng cần phải khẳng định rằng chúng không phải là thuần loài. Loại nổi tiếng
(D4), mà đã được sử dụng trong quá khứ có sự đa dạng cao, tạo ra thế hệ con cháu có nhiều
sự đa dạng về các cây gốc ghép được trồng bằng hạt. Một chút được biết về các gốc ghép và
các ảnh hưởng của chúng đối với sản lượng ngoại trừ các cây ghép đồng nhất hơn và tạo ra
sản lượng nhiều sớm hơn các cây tạo ra từ các hạt đa dạng.
Cành chồi giống thường được bao quanh từ 5- 6 tuần trước khi ghép, phụ thuộc vào giống và
mùa, bằng việc bỏ đi một lớp vỏ khoảng 15- 20 mm chiều rộng từ phần nền của các cành
thích hợp 15- 20 mm chiều dày. Một cặp vỏ có thể được giữ chặt xung quanh cành để xiết và
xé vỏ trong sự vận động tạo xoắn xung quanh cành. Các cành phát triển khoẻ, rậm lá, dài và
thậm chí dày và có các gióng dài, và tốt nhất là không có cành non bên cạnh. Một cành chồi
được bao quanh sẵn sàng cho việc ghép khi việc bao quanh hình thành các thể chai tốt, biểu
hiện sự tích luỹ cácbon- hydrat trong các chồi mầm bên các đường bao quanh. Không cho
phép các thể chai hàn gắn, điều này sẽ cho phép sự tích luỹ kho hydrat- cacbon theo đường
vòng khối bao quanh. Nếu cần thiết, xén bỏ bớt các phần cắt để dành cho việc phát triển
nhanh các thể chai.
Kỹ thuật ghép bằng chồi (ghép chồi) là một hệ thống thao tác đặc biệt, yêu cầu kỹ năng và
kinh nghiệm. Hiếm khi lãng phí các chồi mầm và các nhánh chồi mầm không cần phải được
bao quanh. Ghép chồi thường được tiến hành trong mùa xuân khi có dòng nhựa được mong
đợi. Vỏ phải được nâng lên một cách sẵn sàng từ tầng phát sinh gỗ trên cả đỉnh chồi và chồi
mầm.
4. Chăm sóc cây con để lấy gốc ghép
4.1. Vật liệu bầu
Sự lựa chọn vật liệu bầu phụ thuộc vào mức độ sẵn có và chi phí của các nguyên liệu, và
phương pháp tưới nước. Nên làm thoát nước một cách tốt, đặc biệt nếu tưới tự động theo thời
gian và tưới ở trên được sử dụng. Nếu tưới nước theo nhu cầu, việc tưới thêm nước với các
giọt lớn hơn có thể được sử dụng. Vật liệu bầu bao gồm đất và vỏ Macca nhằm làm ổn định
các bầu, do vậy làm giảm độ xốp để lưu thông không khí, một yêu cầu cho việc phát triển tốt
các rễ của cây trồng bằng hạt. Đất cũng tạo ra các nguy cơ bệnh tật ngoại trừ khi được khử
trùng. Một số ví dụ của việc vật liệu bầu (xem thêm trên Tạp chí) đã được sử dụng bao gồm:
• Một phần cát sông thô; một phần vỏ Macca được trộn phân
• Một phần cát sông thô, một phần than bùn, một phần đất mùn
• Một phần cát sông thô, một phần mùn cưa đã được trộn phân, một phần vỏ thông đã
được trộn phân.
Vật liệu bầu, nhất là những thứ bao gồm đất, nên được khử trùng trước khi sử dụng, mặc dù
việc khử trùng của vật liệu bầu là không phổ biến trong việc làm vườn ươm Macca. Sự tiệt
trùng bằng hơi nước 650C trong thời gian 40 phút là lý tưởng. Thỉnh thoảng mêtylen brôm
được sử dụng để khử trùng nhưng không phổ biến. Sau khi xử lý, thêm phân bón và đảo đều.
Hai loại phân thông thường được sử dụng xem cụ thể ở bảng dưới: