1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU SỐ
…..…..o0o………
TANG MA CỦA NGƯỜI HMÔNG
Ở HUYỆN MÈO VẠC, TỈNH HÀ GIANG.
TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN
Giảng viên hướng dẫn: GS. HOÀNG NAM
Sinh viên thực hiện : TRẦN THỊ THƠ
Hà Nội – 2012
2
LỜI CẢM ƠN
Hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Tang ma của người Hmông ở
huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang: Truyền thống và biến đổi”, tôi xin tỏ lòng biết
ơn:
GS. Hoàng Nam, người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ đạo, đóng góp ý kiến
cho tôi trong suốt quá trình làm khóa luận tốt nghiệp.
Các thầy cô trong Khoa Văn Hóa Dân Tộc Thiểu Số trường Đại học Văn
hóa Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học và làm khóa luận
tốt nghiệp.
Trong thời gian điền dã khảo sát tại địa bàn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ
nhiệt tình của lãnh đạo UBND huyện Mèo Vạc, Cô Nguyễn Thị Chanh (lãnh đạo
Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Mèo Vạc), Cô Nguyễn Thị Thu Lan (Giám
đốc Trung tâm Văn hóa và thể thao huyện Mèo Vạc), ông Sùng Xúa Páo (thầy
cúng xã Niêm Tòng), anh Sùng Trá Tủa (cán bộ văn hóa xã Pải Lủng), anh Sùng
Xúa Tơn (cán bộ văn hoá xã Sủng Máng, chú Vừ Mí Sủa (cán bộ văn hóa xã
Nậm Ban) của huyện Mèo Vạc đã nhiệt tình giúp đỡ tôi đi thu thập thông tin, tìm
kiếm tài liệu, khảo sát tình hình thực tế về tang ma của người Mông ở huyện
Mèo Vạc.
Nhân đây tôi cũng bầy tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới các Chú, các Bác, các
anh, các chị công tác tại UBND huyện, Phòng Văn hóa và thông tin huyện Mèo
Vạc, Trung tâm Văn hóa và thể thao huyện, Thư viện huyện, cùng toàn thể nhân
dân đang sinh sống và làm việc trên địa bàn huyện Mèo Vạc đã nhiệt tình giúp
đỡ tôi về việc đi lại, ăn, ngủ, nghỉ tại huyện trong suốt quá trình đi thực địa tại cơ
sở.
3
Do khả năng có hạn nên khóa luận viết không tránh khỏi những thiếu sót.
Tôi mong nhận được nhiều sự ý kiến đóng góp cho khóa luận được hoàn thiện
hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả
Trần Thị Thơ
4
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ...................................................................................... 5
1.Lý do chọn đề tài ................................................................ 5
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................... 6
3. Mục tiêu nghiên cứu ........................................................ 8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................... 9
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................... 9
6.Đóng góp của khóa luận ................................................ 10
7. Bố cục của khóa luận .................................................... 10
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, ĐIỀU KIỆN
XÃ HỘI VÀ DÂN TỘC HMÔNG Ở HUYỆN MÈO VẠC,
TỈNH HÀ GIANG ............................................................................. 11
1.1. Điều kiện tự nhiên ............................................................... 11
1.2. Điều kiện xã hội ................................................................... 14
1.3. Khái quát về người Hmông ở huyện Mèo Vạc,
tỉnh Hà Giang .............................................................................. 16
1.3.1. Lịch sử thiên di và quá trình hình thành ........................ 16
1.3.2. Đặc điểm dân tộc – dân cư ............................................... 18
1.3.3. Hoạt động kinh tế ............................................................. 20
1.3.4. Đặc điểm xã hội truyền thống .......................................... 21
1.3.5.Những nét về văn hóa ....................................................... 22
1.3.5.1. Văn hóa vật chât ............................................................. 22
1.3.5.2. Văn hóa tinh thần ........................................................... 26
5
CHƯƠNG 2: NHỮNG NGHI LỄ TRONG TANG MA TRUYỀN
THỐNG CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở HUYỆN MÈO VẠC,
TỈNH HÀ GIANG ............................................................................. 30
2.1. Quan niệm về cái chết và các hình thức về cái chết .......... 30
2.1.1. Quan niệm về cái chết ...................................................... 30
2.1.2. Các hình thức về cái chết .................................................. 31
2.2. Đám ma tươi (Uđat) ............................................................. 32
2.2.1. Trước tang lễ ..................................................................... 33
2.2.2. Trong tang lễ ...................................................................... 34
2.2.3. Sau tang lễ ......................................................................... 61
2.3. Đám ma khô (Troz đangx) ................................................. 64
CHƯƠNG 3: NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG TANG MA HIỆN NAY
VÀ ĐỊNH HƯỚNG BẢO TỒN NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA
TRONG TANG MA CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở HUYỆN MÈO VẠC,
TỈNH HÀ GIANG ............................................................................ 71
3.1. Một số biến đổi trong nghi lễ tang ma hiện nay ............... 71
3.2. Nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi ...................................... 75
3.3. Những giá trị văn hóa trong tang ma ................................ 78
3.4. Một số giải pháp và khuyến nghị ........................................ 83
3.4.1. Một số giải pháp ................................................................ 83
3.4.2. Một số khuyến nghị………………………………………86
KẾT LUẬN .................................................................................. 94
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................... 98
PHỤ LỤC ................................................................................... 100
DANH SÁCH NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN ................ 110