Thảm sát Ngày lễ Thánh Barthélemy
Họa phẩm vẽ thế kỷ 19 của François Dubois
Thảm sát Ngày lễ Thánh Barthélemy là một loạt các vụ bạo động của những
đám đông Công giáo chống lại người Kháng Cách Pháp (Huguenot), người ta tin
là do Catherine de' Medici, mẹ vua Vua Charles IX, chủ mưu. Khởi đầu từ ngày
24 tháng 8 năm 1572 với vụ ám sát Đô đốc Gaspard de Coligny, lãnh tụ phe
Kháng Cách, các vụ thảm sát lan tỏa khắp Paris, tiếp tục đến các thành phố khác
và khắp các vùng nông thôn, kéo dài trong vài tháng. Không biết được con số
chính xác các nạn nhân, nhưng ước tính có đến vài ngàn hoặc vài chục ngàn người
mất mạng trong đợt bạo động này. Mặc dù không phải là vụ thảm sát duy nhất,
song đây là "vụ việc tệ hại nhất trong tất cả các vụ thảm sát vì lý do tôn giáo xảy
ra trong thế kỷ 16"[1].
Mục lục
1 Nguyên nhân
o 1.1 Hòa ước và hôn nhân miễn cưỡng
o 1.2 Căng thẳng
o 1.3 Mưu sát Đô đốc Coligny
2 Thảm sát
3 Phản ứng
4 Lý giải
5 Văn học nghệ thuật và cuộc Thảm sát
6 Tham khảo
o 6.1 Chú thích
7 Xem thêm
8 Liên kết ngoài
[ ] Nguyên nhân
Thảm sát Gaspard de Coligny, bích họa của Giorgio Vasari
Thảm sát Ngày lễ Thánh Barthélemy là đỉnh điểm của một loạt các biến cố:
Hòa ước Saint-Germain-en-Laye chấm dứt Chiến tranh Tôn giáo lần thứ ba
ngày 8 tháng 8 năm 1570
Cuộc hôn nhân giữa Henry de Navarre và Marguerite de Valois ngày 18
tháng 8 năm 1572
Vụ mưu sát không thành Đô đốc Gaspard de Coligny ngày 23 tháng 8 năm
1572.
[ ] Hòa ước và hôn nhân miễn cưỡng
Hòa ước Saint-Germain kết thúc ba năm chiến tranh kinh hoàng giữa người Công
giáo và người Kháng Cách. Tuy nhiên, hòa ước này không thể bền vững vì những
người Công giáo cứng rắn không chấp nhận nó. Khi nhà Guise, lãnh đạo phe Công
giáo, bị thất sủng và lãnh tụ phe Kháng Cách, Đô đốc Gaspard de Coligny trở lại
vị trí cũ trong hội đồng nhà vua trong tháng 9 năm 1571 đã khiến những người
Công giáo cứng rắn quan ngại, nhưng Thái hậu Catherine de’ Medici và Vua
Charles IX bày tỏ quyết tâm không để cuộc chiến bùng nổ lần nữa. Những quan
tâm về khó khăn tài chính khiến nhà vua và thái hậu cố duy trì hoà ước cũng như
sự hòa hoãn đối với Coligny. Những người Huguenot đang trong thế mạnh khi
nắm giữ các thành trì kiên cố như La Rochelle, La Charité-sur-Loire, Cognac và
Montauban. Để duy trì hòa khí giữa hai phe, Catherine de’ Medici sắp đặt cuộc
hôn nhân giữa con gái của bà, Marguerite de Valois, và một hoàng tử người Kháng
Cách, Henri xứ Navarre, sau này là vua Henri IV của Pháp. Đám cưới hoàng tộc
sẽ diễn ra ngày 18 tháng 8 năm 1572. Cuộc hôn nhân này không được chấp nhận
bởi những người Công giáo bảo thủ, và cả Giáo hoàng. Giáo hoàng và vua Felipe
II của Tây Ban Nha mạnh mẽ lên án thái hậu nước Pháp.
[ ] Căng thẳng
Rất đông người Kháng Cách thuộc giới quí tộc đến Paris tham dự đám cưới, cũng
để bảo vệ nhà lãnh đạo của họ. Nhưng Paris là thành phố dễ bùng nổ bạo động
chống người Kháng Cách. Dân Paris, những người Công giáo cực đoan, khó chấp
nhận sự hiện diện của người Kháng Cách trong thành phố của mình, lại chịu kích
động bởi những nhà thuyết giáo, đặc biệt là các tu sĩ dòng Capuchin, cảm thấy khó
chịu với cuộc hôn nhân giữa một công chúa nước Pháp với một người Kháng Cách.
Hội đồng Thành phố Paris muốn gây khó khăn cho hôn lễ. Thêm vào đó, trong khi
các vụ mùa thất bát và giá cả tăng vọt thì sự hào nhoáng của hôn lễ hoàng gia làm
gia tăng sự căm ghét trong dân chúng.
Triều đình bị phân cực. Catherine de’ Medici không có được sự chuẩn thuận của
giáo hoàng cho hôn lễ, nên các chức sắc cao cấp của giáo hội tại Pháp lưỡng lự.
Thái hậu phải cố thuyết phục Hồng y thành Bourbon cử hành hôn lễ trong khi thái
độ thù địch giữa các gia tộc đang lãnh đạo nước Pháp xuất hiện trở lại. Nhà Giuse
không muốn nhượng bộ nhà Montmorency. François, Công tước thành
Montmorency, thống đốc Paris, không thể kiểm soát những bạo loạn trong thành
phố, quyết định rời khỏi thành phố chỉ vài ngày trước hôn lễ.
[ ] Mưu sát Đô đốc Coligny
Sau đám cưới, Coligny và những nhà lãnh đạo khác thuộc phe Huguenot ở lại
Paris để bàn bạc với nhà vua về những khiếu nại đối với Hoà ước Saint-Germain.
Ngày 22 tháng 8 xảy ra vụ mưu sát Coligny. Người bị cho là thủ phạm, Maurevel,
trốn thoát trong lúc hỗn loạn. Cho đến nay vẫn không thể khẳng định ai là người
chịu trách nhiệm vụ mưu sát. Theo những ghi nhận từ lịch sử, có thể có:
Nhà Giuse: Hồng y xứ Lorraine, Công tước Giuse và Công tước xứ Aumale
là những người đáng tình nghi nhất. Là những nhà lãnh đạo phe Công giáo,
họ muốn trả thù cho cái chết của François nhà Giuse mà họ tin là đã bị sát
hại bởi Coligny mười năm trước. Phát đạn bắn đi từ một ngôi nhà thuộc
dòng họ Giuse.
Công tước xứ Alba, cai trị Hà Lan do sự ủy nhiệm của Felipe II: Coligny
đang lãnh đạo chiến dịch giải phóng Hà Lan khỏi sự cai trị của người Tây
Ban Nha. Trong mùa hè, Coligny đã bí mật gởi binh sĩ đến trợ giúp những
người Kháng Cách ở Mons đang bị vây hãm bởi Công tước xứ Alba. Như
thế, đô đốc đang là mối đe doạ đối với công tước.