Thành Cát T Hãn k xâm l c vĩ đ i nh t m i th i đ iư ẻ ượ ạ ấ ọ ờ ạ
Thành Cát T Hãn là m t nhà lãnh đ o l i l c và quan tr ng c a l ch s thư ộ ạ ỗ ạ ọ ủ ị ử ế
gi i, ông đ c ng i Mông C dành cho s tôn tr ng cao nh t, nh là m t vớ ượ ườ ổ ự ọ ấ ư ộ ị
lãnh đ o đã lo i b hàng th k c a các cu c giao tranh, mang l i s n đ nhạ ạ ỏ ế ỷ ủ ộ ạ ự ổ ị
v chính tr và kinh t cho khu v c Á - Âu trong lãnh th c a ông, m c dù đãề ị ế ự ổ ủ ặ
gây ra nh ng t n th t to l n đ i v i nh ng ng i ch ng l i ông. Cháu n iữ ổ ấ ớ ố ớ ữ ườ ố ạ ộ
c a ông và là ng i k t c sau này, đ i hãn H t T t Li t đã thi t l p ra tri uủ ườ ế ụ ạ ố ấ ệ ế ậ ề
đ i nhà Nguyên c a Trung Qu c.ạ ủ ố
Thành Cát T Hãn lên ngôi Đ i Hãn năm 1206, ch trong vòng 20 năm ngôiư ạ ỉ ở
Đ i Hãn, b ng nh ng cu c chi n tranh “m cõi” h y di t đã d ng nên m tạ ằ ữ ộ ế ở ủ ệ ự ộ
đ ch phong ki n Mông C r ng l n phía B c kéo dài đ n Bai- Can, phíaế ế ế ổ ộ ớ ắ ế
Nam đ n Hoàng Hà, phía đông đ n sông Tùng Hoa, Tây đ n Lý H i (bi nế ế ế ả ể
Casienne), nghĩa là bao g m ph n đ t li n mênh mông Nam Sibere, B c Trungồ ầ ấ ề ắ
Qu c, Trung Á và m t ph n ngo i Cáp-ca-do (Caucase).ố ộ ầ ạ
Trong th i kỳ hoàng kim cùa mình, vó ng a Mông C đã tung hoành kh p l cờ ự ổ ắ ụ
đ a Á Âu bao la r ng l n, gi m nát không bi t bao nhiêu thành quách đ c coiị ộ ớ ẫ ế ượ
là "b t kh xâm ph m" c a các c ng qu c lúc b y gi . Vào th i kỳ c cấ ả ạ ủ ườ ố ấ ờ ờ ự
th nh, di n tích c a Đ Ch Mông C đ t t i 33 tri u km vuông. T c b ngị ệ ủ ế ế ổ ạ ớ ệ ứ ằ
g p đôi di n tích qu c gia r ng l n nh t th gi i hi n nay là n c Nga.ấ ệ ố ộ ớ ấ ế ớ ệ ướ
Đ t n c Mông C nói riêng và châu Á nói chung đã s n sinh ra m t trongấ ướ ổ ả ộ
nh ng danh t ng ki t xu t nh t l ch s nhân lo i Thành Cát T Hãn. Ng iữ ướ ệ ấ ấ ị ử ạ ư ườ
đã gieo r c n i khi p s trên kh p Châu Âu, khi n cho nh ng k v n t coiắ ỗ ế ợ ắ ế ữ ẻ ố ự
mình là cái nôi c a n n văn minh nhân lo i, là "ch ng t c th ng đ ng" cóủ ề ạ ủ ộ ượ ẳ
quy n th ng tr th gi i b t n th ng nghiêm tr ng. Trong cu c đ i câmề ố ị ế ớ ị ổ ươ ọ ộ ờ
quân c a mình, Thành Cát T Hãn phát đ ng vô s cu c chinh ph t nh m vàoủ ư ộ ố ộ ạ ằ
Đông Á, Trung Đông, Châu Âu. Vó ng a c a ông đã gi m nát thành Roma vĩự ủ ẫ
đ i, thành Kiev ph n th nh, khi n nh ng sa hoàng n c Nga(v n t coi mìnhạ ồ ị ế ữ ướ ố ự
là vua c a các v vua) ph i khi p đ m. Lãnh th Mông C liên t c đ c bànhủ ị ả ế ả ổ ổ ụ ượ
tr ng m r ng t m i h ng t Đông sang Tây, t Nam sang B c.ướ ở ộ ừ ọ ướ ừ ừ ắ
Ch trong kho ng th i gian ng n, vó ng a Mông C đã tung hoành kh p Âu –ỉ ả ờ ắ ự ổ ắ
Á, gieo r c n i kinh hoàng và th m h a cho nhi u dân t c. N u nh th gi iắ ỗ ả ọ ề ộ ế ư ế ớ
ngày nay, chúng ta bi t Trung Qu c, Nh t B n, Nga, là m t trong s nh ngế ố ậ ả ộ ố ữ
n c l n m nh, có đ a v trên tr ng qu c t . V y mà l ch s đã t ng ghiướ ớ ạ ị ị ườ ố ế ậ ị ử ừ
nh n l i r ng: H i th k XIII, nghĩa là cách đây kho ng 8 th k , c Nga vàậ ạ ằ ồ ế ỷ ả ế ỷ ả
Nh t B n, Trung Qu c đ u là thu c đ a ch u khu t ph c d i vó ng a Môngậ ả ố ề ộ ị ị ấ ụ ướ ự
C .ổ
Trong th i gian g n đây, Thành Cát T Hãn đã tr thành bi u t ng c aờ ầ ư ở ể ượ ủ
nh ng c g ng c a ng i Mông C đ th gi i th y đ c hình nh c a hữ ố ắ ủ ườ ổ ể ế ớ ấ ượ ả ủ ọ
sau nh ng năm dài ng quên. Hình nh Thành Cát T Hãn xu t hi n trênữ ủ ả ư ấ ệ
nh ng đ ng ti n Mông C và nhãn mác c a các lo i r u m nh. Trong thữ ồ ề ổ ủ ạ ượ ạ ế
gi i ph ng Tây ông th ng đ c g n v i s khát máu và man r . Các hãnớ ươ ườ ượ ắ ớ ự ợ
Mông C sau này c vũ dân chúng t ng ni m t i ông nh m t v thánh th nổ ổ ưở ệ ớ ư ộ ị ầ
tôn giáo trong toàn đ ch . Không có Thành Cát T Hãn có l đã không cóế ế ư ẽ
Mông Cổ.