THIẾU MÁU & CÁC LOẠI HUYẾT SẮC TỐ
Nồng độ huyết sắc tố trung bình trong hồng cầu thay đổi trong phạm vi 32-38%;
theo tài liệu Hằng số sinh học người Việt Nam là 34%.
Chỉ số bão hoà huyết sắc tố = nồng độ huyết sắc tố trung bình trong hồng cầu của
bệnh nhân chia cho giá trị trung bình là 34%, ở người bình thường là 0,9-1,1.
Thể tích hồng cầu trung bình = Thể tích hồng cầu (theo hematocrit) x 10 chia cho
số lượng hồng cầu trong mm3, bình thường là 102micronm3, 102,3 femtolit ở
nam, 102,6 femtolit ở nữ theo Hằng số sinh học người Việt Nam.
-Thể tích hồng cầu trung bình tăng trong trạng thái thiếu máu ưu sắc có hồng cầu
to hay hồng cầu khổng lồ, có khi tới 150-160 femtolit.
-Thể tích hồng cầu trung bình giảm trong trạng thái thiếu máu nhược sắc có hồng
cầu nhỏ, có khi chỉ còn 50 femtolit.
BỐN TRẠNG THÁI THIẾU MÁU HAY GẶP NHẤT là : Thiếu máu nhược
sắc, hồng cầu nhỏ; Thiếu máu đẳng sắc, hồng cầu bình thường; Thiếu máu ưu sắc,
hồng cầu to; Thiếu máu do tan máu.
1.Thiếu máu nhược sắc, hồng cầu nhỏ
a)Do thiếu sắt : Trong máu thấy nhiều hồng cầu nhỏ, lệch hình và to nhỏ không
đều nhau; huyết sắc tố giảm nhiều so với hồng cầu, có thể xuống tới dưới 40%
trong những trường hợp nặng; giá trị hồng cầu < 1; thể tích hồng cầu trung bình
<80 femtolit; nồng độ huyết sắc tố trung bình <32%; nồng độ sắt huyết thanh < 60
microg. Gặp trong :
-Thiếu sắt do chảy máu mạn; loét dạ dày-tá tràng, giun móc, trĩ, …
-Ăn uống thiếu sắt hoặc cơ thể không hấp thu được sắt (do ỉa chảy kéo dài, …)
-Tăng nhu cầu về sắt : khi có thai, trẻ em đang phát triển cơ thể.
b)Không do thiếu sắt : Trong máu thấy hồng cầu có kích thước bình thường hoặc
to, ít khi gặp hồng cầu nhỏ, giá trị hồng cầu giảm nhiều hoặc ít; nồng độ sắt huyết
thanh cao có khi > 200 microg. Gặp trong :
-Rối loạn chuyển hoá huyết sắc tố trong một vài loại nhiễm độc, cơ thể thiếu đạm
và vitamin B6.
-Bệnh thiếu máu vùng biển thalassemi.
-Một vài loại rối loạn về nội tiết như thiểu năng giáp trạng, …
2.Thiếu máu đẳng sắc, hồng cầu bình thường.
Huyết sắc tố giảm song song với hồng cầu. Giá trị hồng cầu lúc nào cũng = 1;
không có thay đổi thể tích hồng cầu; nồng độ huyết sắc tố trung bình trong hình
cầu bình thường. Gặp trong :
-Chảy máu cấp; bệnh lơxêmi cấp.
-Một số bệnh nhiễm khuẩn : thương hàn, viêm màng trong tim.
-Tăng urê máu, ung thư, lách to.
-Thiếu máu do giảm sản hoặc suy hoàn toàn tuỷ xương : hồng cầu giảm về số
lượng nghiêm trọng có khi < 1.000.000; kích thước hồng cầu bình thường hoặc
hơi to; tỷ lệ hồng cầu lưới thấp < 0,5%; bạch cầu và tiểu cầu cũng giảm về số
lượng có khi nghiêm trọng; tuỷ xương nghèo hoặc thưa thớt. Thường gặp khi bị
nhiễm độc asen, benzol, muối vàng, pyramidon, chloramphenicol, sulfamit, …
hoặc do phóng xạ.
3.Thiếu máu ưu sắc, hồng cầu to.
Huyết sắc tố giảm ít so với hồng cầu. Giá trị hồng cầu >1. Trong máu thấy nhiều
hồng cầu khổng lồ, hồng cầu to, một vài hồng cầu khổng lồ có nhân; các hồng cầu
lệch hình và to nhỏ không đều nhau nhiều hơn loại thiếu máu nhược sắc, bắt nhiều
mầu (đa sắc), có khuynh hướng ái kiềm; thể tích hồng cầu trung bình > 120
femtolit.
Gặp trong :
-Bệnh thiếu máu thể Biermer.
-Trạng thái thiếu máu sau khi cắt bỏ dạ dày, khi có thai, trong bệnh xơ gan.
-Thương tổn tuỷ xương làm cản trở nhiệm vụ tạo huyết cầu.
4.Thiếu máu do tan máu.
A)Là một loại thiếu máu đẳng sắc; hay có những thay đổi về hình thù hồng cầu :
hồng cầu hình lưỡi liềm, hình bia, …; tỷ lệ hồng cầu lưới khá cao 10-30%, có khí
có hồng cầu còn nhân trong máu; tuỷ xương rất giàu; nồng độ sắt huyết thanh cao,
có khi tới 0,3mg%; nồng độ bilirubin máu cao; tăng urobilinogen niệu và
stecobilin trong phân; có thể có huyết sắc tố niệu; nghiệm pháp Commbs có thể
(+).
B)Tan máu xảy ra do :
-Nguyên nhân từ hồng cầu :
+Bẩm sinh :
*Dị trạng màng hồng cầu :
@Bệnh hồng cầu hình cầu – Bệnh Minkowski-Chauffard.
@Bệnh hồng cầu hình bầu dục.
@Bệnh hồng cầu hình miệng (stomatocytosis).
@Bệnh hồng cầu hình quả lê.
*Dị trạng huyết sắc tố :
@Bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.
@Bệnh thiếu máu vùng biển thalassemi (bệnh Cooley, hội chứng Rietti-Greppi-
Micheli).
@Bệnh huyết sắc tố C, D, E.
*Thiếu hụt men hồng cầu :
@Thiếu hụt men glucoza-6-phosphat-dehydrogenaza hay hoạt tính men
pyruvatkinaza hồng cầu.
*Liên quan đến rối loạn cấu trúc lipit :
@Không có lipoprotein beta máu.
@Thiếu hụt hoạt tính men lecithin-cholesterin-acyltransferaza.
*Liên quan dến rối loạn thành phần các acid béo và sự nhạy cảm hồng cầu đối với
bổ thể