GROUP HỖ TRỢ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
1 |
CHUYÊN ĐỀ ĐẮCLẮC
Ngaøy 2/11/1899, Phaùp ra Nghò ñònh thaønh laäp tænh ÑakLak, lî sôû ñoùng taïi Baûn Ñoân, do
Bourgeois laøm Coâng söù. Luùc naøy Taây Nguyeân, trong ñoù coù ÑakLak, tröïc thuoäc Laøo. Sau ñoù,
do nhöõng cuoäc noåi daäy cuûa Amajhao, Patau Pui, M’Trang Guh… vaøo nhöõng naêm 1900-1904,
Phaùp buoäc phaûi ra Nghò ñònh ngaøy 22/11/1904 traû Taây Nguyeân veà laïi xöù Trung Kyø, lî sôû
ñoùng taïi Buoân Ma Thuoät, naèm treân doøng soâng Ea Tam. Nhö vaäy coù theå noùi ngaøy 22/11/1904
laø ngaøy khai sinh ra thaønh phoá Buoân Ma Thuoät.
Tænh ÑakLak (ÑakLak = Nöôùc hoà Lak, theo tieáng M’Noâng) coù moät thaønh phoá laø Buoân
Ma Thuoät, vôùi ñoä cao trung bình 500m so vôùi maët nöôùc bieån. Goàm coù 36 daân toäc, trong ñoù
ngöôøi Kinh chieám 60%, ngöôøi EÂñeâ chieám 20% vaø caùc daân toäc khaùc chieám 20%.
Töø thaønh phoá Buoân Ma Thuoät theo Quoác loä 26 ñeán Nha Trang (182km), Quoác loä 27
ñeán Ñaø Laït (186km), Quoác loä 14 ñi Pleiku (188km), Quoác loä 14A ñi Bình Phöôùc, Bình Döông
vaø TP. HCM (350km).
ÑakLak coù khí haäu töông ñoái oân hoøa, nhieät ñoä trung bình naêm laø 26oC, löôïng aùnh saùng
doài daøo, löôïng möa khaù lôùn: 2400mm/naêm. Khí haäu ñöôïc chia laøm hai muøa roõ reät: Muøa möa
keùo daøi töø thaùng 5 – 11. Muøa khoâ töø thaùng 12 ñeán thaùng 4 naêm sau.
ÑakLak naèm treân vuøng ñaát ñoû roäng treân 1,5 trieäu ha, trong ñoù coù 70 vaïn ha ñaát ñoû
Bazan, coù ñoä aåm trung bình 82%. Ñaát ôû ñaây thöïc söï laø ñieàu kieän lyù töôûng ñeå phaùt trieån caây
coâng nghieäp daøi vaø ngaén ngaøy, nhaát laø caây Cafeù vaø Cao su. Vôùi toång dieän tích Cafeù laø
137.000ha, chieám 75% toång saûn löôïng Cafeù caû nöôùc. ÑakLak noåi tieáng vôùi Cafeù Buoân Ma
Thuoät höông thôm ñaäm ñaø, moät maët haøng xuaát khaåu quan troïng cuûa ñòa phöông.
ÑakLak hieän taïi vaãn laø tænh coù dieän tích röøng vaø tröõ löôïng goã lôùn nhaát nöôùc. Toaøn tænh
coù 1.243.882ha röøng, trong ñoù röøng troàng khoaûng 25.000ha. röøng cuûa ÑakLak coù giôùi ñoäng,
thöïc vaät heát söùc phong phuù. Thöïc vaät coù treân 3000 loaøi trong ñoù coù nhieàu loaïi thöïc vaät ñaëc
höõu. Ñoäng vaät coù 93 loaøi thuù, 197 loaøi chim. Ñaëc bieät ôû ñaây coù ñeán 32 loaøi thuù quyù hieám nhö:
Boø röøng, Boø xaùm, Boù toùt, Coâng, Tró sao, Soùc bay, Choàn bay, Khæ, Gaø röøng,…
Caùc daân toäc ôû Taây Nguyeân tuy khoâng hình thaønh neân nhöõng laõnh thoå, toäc ngöôøi rieâng
bieät nhöng moãi daân toäc ñeàu taäp trung ôû moät soá vuøng nhaát ñònh. Ngöôøi Vieät ôû haàu heát caùc
vuøng trong tænh, ngöôøi EÂñeâ cö nguï ôû vuøng trung taâm, vuøng Baéc vaø Ñoâng Baéc, ngöôøi M’Noâng
soáng ôû khu vöïc Taây Nam tænh, ngöôøi GiaRai taäp trung ôû vuøng giaùp giôùi tænh Gia Lai, ngöôøi
Taøy, Nuøng, Thaùi, Möôøng, Dao, H’Moâng… ôû thaønh töøng cuïm nhoû raûi raùc treân nhieàu ñòa baøn
trong tænh.
Coäng ñoàng caùc daân toäc ôû ÑakLak vôùi nhöõng truyeàn thoáng, baûn saéc rieâng cuûa mình ñaõ
hình thaønh neân moät neàn vaên hoùa phong phuù vaø ña daïng, raát ñoäc ñaùo, trong ñoù noåi leân baûn saéc
vaên hoùa truyeàn thoáng cuûa ngöôøi EÂñeâ, M’Noâng vaø caùc daân toäc baûn ñòa khaùc.
Thaønh phoá Buoân Ma Thuoät
GROUP HỖ TRỢ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
2 |
Ngaøy 21/1/1995, Nghò ñònh 08/CP cuûa Chính phuû coâng nhaän thò xaõ Buoân Ma Thuoät
ñöôïc chuyeån sang thaønh phoá caáp 4, vôùi dieän tích 270km2, goàm 10 phöôøng vaø 5 xaõ coù daân soá
laø 222.038 ngöôøi (1995).
Giao thoâng vaän taïi coù böôùc chuyeån bieán maïnh, hieän nay ñaõ baét ñaàu naâng caáp caùc
Quoác loä 14 vaø 27 noái lieàn TP. HCM vaø Ñaø Laït. saân bay Buoân Ma Thuoät phuïc vuï haøng ngaøy
caùc chuyeán bay noäi ñòa ñi caùc tænh thaønh nhö TP. HCM, Haø Noäi, Ñaø Naüng,…
Daân toäc EÂñeâ
Daân soá 237.819 ngöôøi (1995) thuoäc nhoùm ngoân ngöõ Malayo-Polynesien. Ngöôøi EÂñeâ
theo cheá ñoä maãu heä, ngöôøi con gaùi ñi cöôùi choàng, sau ñaùm cöôùi ngöôøi choàng ñeán cö nguï taïi
nhaø vôï mình, con caùi mang hoï meï vaø chòu traùch nhieäm veà caùc leã gioã trong gia ñình. Taát caû taøi
saûn ñeàu thuoäc veà ngöôøi vôï vaø con gaùi.
Kinh teá chuû yeáu laø laøm luùa raãy, troàng ngoâ khoai. Saên baét vaø haùi löôïm chæ laø nhöõng
hoaït ñoäng phuï theâm. Tröôùc ñaây ngöôøi EÂñeâ chæ coù ngoân ngöõ noùi. Naêm 1920, hai thaày giaùo
ngöôøi EÂñeâ laø Y Ut vaø Y Jut nghieân cöùu ñöa ra moät daïng chöõ vieát. Sau ñoù vôùi söï chænh lyù cuûa
Ñoác hoïc ngöôøi Phaùp Antomachi vaø vieân Coâng söù Sabatier, chöõ vieát ngöôøi EÂñeâ ra ñôøi. Ñaây laø
moät daïng chöõ vieát duøng caùc kyù aâm quoác teá cuøng vôùi maãu töï Latin ñeå hình thaønh.
Phong tuïc taäp quaùn
Truyeàn thuyeát ngöôøi EÂñeâ keå raèng: “Thaàn Y Rim laø con Trôøi ñaõ daïy cho ngöôøi bieát
duøng gaïo ñeå naáu côm, thoåi xoâi, laøm men röôïu ñeå uoáng. Vì uoáng say queân vieäc laøm aên neân con
ngöôøi ñaõ giaän thaàn vaø tìm caùch ñeå ñaùnh nhöng khoâng sao baét ñöôïc. Moïi ngöôøi beøn nhôø hai anh
em thôï saên Y Toâng vaø Y Tang xua hai con choù ñi baét. Song caøng ñuoåi thaàn caøng chaïy nhanh vaø
cuoái cuøng ñi vaøo moät hang saâu. Hai ngaøy sau hai anh em môùi tôùi ñöôïc cöûa hang. Hoï nhìn thaáy
quang caûnh ñeïp, aùnh saùng chan hoøa, caây coái toát töôi, nhieàu hoa quaû, suùc vaät, chim muoâng. Hoï
nghó raèng neáu con ngöôøi soáng ôû ñoù thì sung söôùng bieát bao neân trôû veà khuyeân baûo moïi ngöôøi.
Sau khi ñeán taän nôi xem xeùt, tuø tröôûng EÂñeâ ñaõ ñöa daân laøng ñeán ñoù sinh soáng. Trong 100 ngaøy
hoï luõ löôït keùo nhau ñeán ñaây. Ñeán ngaøy 101, con traâu Y Rim bò vöôùng söøng laøm suïp mieäng hang
neân nhöõng ngöôøi ñi sau khoâng qua ñöôïc nöõa. Hang ñoù goïi laø hang Añreânh maø töø laâu ngöôøi EÂñeâ
vaãn tin raèng ôû Kroâng Boâng, phía Nam Buoân Ma Thuoät.
Ngoaøi teân goïi EÂñeâ coøn teân goïi Rañeâ. EÂñeâ nghóa laø gì? Coù 4 caùch giaûi thích sau:
EÂñeâ xuaát phaùt töø teân goïi cuûa loaøi tre vaø EÂñeâ coù nghóa laø nhöõng ngöôøi soáng
trong röøng tre.
EÂñeâ xuaát phaùt töø teân teân thaàn Toái cao trong tín ngöôõng EÂñeâ laø Aeâ-Ñieâ (ñoïc laø
Ai-Ñia) vaø goïi treät ñi laø EÂñeâ.
Ñoù laø teân moät doøng soâng, roài töø thuaät ngöõ Ea Ñeâ (Soâng-suoái-ñeâ) ñaõ chuyeån
thaønh EÂñeâ (?). Con soâng huyeàn thoaïi naøy cho ñeán nay vaãn coøn mang teân goïi Ea Ñeâ treân baûn
ñoà soâng suoái cuûa tænh ÑakLak, moät doøng chaûy thuoäc huyeän Kroâng Buk ngaøy nay. Trong lòch
söû, tröôùc khi vuøng Buoân Ma Thuoät trôû thaønh trung taâm cuûa coäng ñoàng EÂñeâ thì trung taâm aáy
laïi laø vuøng Buoân Hoà cuõ, nôi hieän höõu cuûa doøng maïch Ea Ñeâ.
EÂñeâ xuaát phaùt töø hang Añreânh phía Nam Kroâng Ana, vaø EÂñeâ coù nghóa laø ngöôøi
môùi ñeán. (Caùch giaûi thích naøy ít ñöôïc ñeà caäp ñeán).
Rañeâ nghóa laø gì? Coù hai caùch giaûi thích:
GROUP HỖ TRỢ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
3 |
Rañeâ baét nguoàn töø Orang Ñeâ. Orang = ngöôøi, töø phoå bieán cuûa caùc daân toäc
thuoäc ngöõ heä Maõ Lai. Nhö vaäy Orang Ñeâ coù nghóa laø Ngöôøi Ñeâ.
Rañeâ xuaát phaùt töø caùch goïi cuûa ngöôøi GiaRai luoân bieán aâm EÂ thaønh Rô. Ví duï:
EÂ moâ = Con boø (tieáng EÂñeâ)
Rô moâ = Con boø (tieáng GiaRai)
Caùc nhoùm ñòa phöông cuûa ngöôøi EÂñeâ
Ngöôøi EÂñeâ coù hai nhoùm lôùn nhaát, caùc nhoùm khaùc chæ sinh ra töø hai nhoùm naøy. Ñoù laø
nhoùm EÂñeâ Kpaê (hay coøn goïi laø EÂñeâ chính thoáng) soáng gaàn Buoân Ma Thuoät vaø nhoùm EÂñeâ
Adhaêm (hay coøn goïi laø EÂñeâ khoâng chính thoáng) soáng ôû Ea Sup – Buoân Hoà – Ea H’Leo.
ÔÛ hai nhoùm EÂñeâ naøy coù nhöõng khaùc bieät veà kieán truùc. Ví duï: Ngöôøi EÂñeâ ôû Buoân Hoà
vaø Ea H’Leo, do soáng gaàn ngöôøi GiaRai neân nhaø saøn cuûa hoï thaáp vaø ngaén hôn ngöôøi EÂñeâ
Kpaê ôû Buoân Ma Thuoät. Nhaø moà cuûa ngöôøi EÂñeâ Adhaêm lôùn hôn nhaø moà cuûa ngöôøi EÂñeâ Kpaê.
Ngoaøi hai nhoùm treân coøn coù moät soá nhoùm nhoû tieâu bieåu sau:
-Nhoùm Krung soáng giaùp ranh ÑakLak vaø Gia Lai (Trong taát caû caùc nhoùm EÂñeâ chæ duy
nhaát coù nhoùm naøy coù leã ñaâm traâu).
-Nhoùm Dlie Rueâ soáng ôû Kroâng Ana.
-Nhoùm Bloâ soáng ôû M’Ñraêk.
-Nhoùm Ktul soáng ôû haï löu soâng Kroâng Paêk.
-Nhoùm Bih soáng ôû Laêk, chòu aûnh höôûng cuûa ngöôøi M’Noâng.
Nguoàn goác lòch söû
Hieän nay taïi Vieät Nam coù 5 daân toäc noùi ngoân ngöõ Maõ Lai (hay Nam Ñaûo), ñoù laø:
GiaRai, ChuRu, Raglay, Chaêm vaø EÂñeâ. Ngöôøi EÂñeâ noùi rieâng vaø ngöôøi Taây Nguyeân noùi chung
ñeàu thuoäc loaïi hình nhaân chuûng Indonesien. Ñoù laø keát quaû hoøa huyeát cuûa hai chuûng toäc
Mongoloid (da vaøng) vaø Australoid (da naâu).
Xöa kia vuøng baùn ñaûo Ñoâng Döông khoâng phaûi laø nôi cö truù cuûa chuûng toäc Mongoloid
maø laø cuûa ngöôøi Austraolid. Sau ñoù chuûng toäc Mongoloid di cö töø phía Baéc sang (Trung
Quoác). Vì ñaây laø chuûng toäc maïnh neân cuoái cuøng chuûng toäc yeáu hôn laø Australoid phaûi phuï
thuoäc vaøo noù.
Noùi chung nguoàn goác cuûa ngöôøi EÂñeâ laø töø bieån ñi leân. Boùng daùng cuûa vaên hoùa bieån
ñöôïc theå hieän raát roõ ôû kieán truùc nhaø daøi moâ phoûng hình daùng chieác thuyeàn vôùi hai vaùch nhaø
hôi ngaõ nhö loøng thuyeàn. Daân toäc EÂñeâ xöa kia voán laø moät daân cö Malayo Polynesien ôû bôø
bieån phía Nam Trung Quoác (Quaûng Ñoâng). Sau ñoù vaøo thieân nieân kyû thöù hai tröôùc Coâng
nguyeân, hoï di cö theo hai con ñöôøng:
- Töø Quaûng Ñoâng men theo Ñaøi Loan ñeán Philippines.
- Töø Philippines ñeán Indonesia vaø töø Indonesia ñeán Ñoâng Döông vaø Ñoâng Nam AÙ.
Caû boä phaän cö daân to lôùn ñoù di cö ñeán mieàn Trung Vieät Nam sinh soáng vaø trôû thaønh
daân toäc Chaêm. Sau ñoù laõnh thoå ngöôøi Chaêm bò vöông quoác Phuø Nam cuûa ngöôøi Hindu xaâm
chieám, aùp ñaët neàn vaên minh AÁn Ñoä leân vuøng ñaát naøy. Khoâng chòu ñöôïc söï thoáng trò cuûa ngöôøi
Hindu, moät soá ngöôøi Malayo-Polynesien töø boû ñaát nöôùc ñi leân vuøng nuùi Tröôøng Sôn, chinh
GROUP HỖ TRỢ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
4 |
phuïc vaø hoøa huyeát vôùi cö daân baûn ñòa noùi tieáng Moân-Khmer, hình thaønh ngöôøi EÂñeâ, GiaRai
hieän ñaïi, khai phaù Cao nguyeân ÑakLak vaø Gia Lai.
Quaù trình naøy dieãn ra tröôùc neàn vaên minh Sa Huyønh, töùc laø neàn vaên hoùa tieàn Chaêm
tröôùc aûnh höôûng cuûa vaên hoùa AÁn Ñoä.
Quan heä xaõ hoäi
EÂñeâ laø daân toäc coøn giöõ laïi ñaäm neùt cheá ñoä maãu heä vaø noù chi phoái toaøn boä cuoäc soáng
cuûa hoï trong gia ñình cuõng nhö ngoaøi xaõ hoäi. Sinh soáng trong moâi tröôøng cao nguyeân vôùi neàn
kinh teá nöông raãy, chòu nhöõng taùc ñoäng khaùch quan cuûa lòch söû, xaõ hoäi EÂñeâ tieán hoùa chaäm
chaïp vaø baûo löu nhieàu taøn dö cuûa xaõ hoäi tieàn giai caáp. Xaõ hoäi coå truyeàn EÂñeâ vaãn laáy buoân
laøng laøm ñôn vò toå chöùc xaõ hoäi cô baûn.
Tröôùc nhaát ñoù laø moät ñieåm tuï cö goàm töø vaøi chuïc ñeán haøng traêm noùc nhaø coù phaïm vi
cö truù vaø khai thaùc rieâng ñöôïc caû buoân vaø caùc buoân khaùc thöøa nhaän vaø toân troïng.
Xöa kia caùc buoân nhö laø moät toå chöùc thò toäc (chæ bao goàm moät doøng hoï cuøng moät doøng
maùu) khoâng ñöôïc keát hoân vôùi nhau. Ñeán khi ngöôøi Phaùp ñaët chaân ñeán Taây Nguyeân thì buoân
baét ñaàu thay ñoåi, coù nhieàu doøng hoï trong cuøng moät buoân.
Theo ghi cheùp cuûa Henry Maâitre (theá kyû XIX) thì ngöôøi EÂñeâ coù nhöõng ngoâi nhaø saøn
daøi 215m bao goàm nhieàu theá heä khaùc nhau trong gia ñình cuøng moät hoï (tröø nhöõng con reå) vaø
nhieàu laøng chæ coù moät nhaø maø thoâi goïi laø “Nhaø moät noùc”. Tuyø theo soá noùc nhaø trong buoân maø
ngöôøi EÂñeâ goïi buoân lôùn hay buoân nhoû. Buoân nhoû coù khoaûng vaøi chuïc noùc nhaø vaø buoân lôùn thì
vaøo khoaûng vaøi traêm noùc nhaø.
Moâ hình buoân truyeàn thoáng luoân luoân coù moät con ñöôøng theo höôùng töø Ñoâng sang Taây
vaø caùc noùc nhaø ôû hai beân con ñöôøng ñoù. Theo quan nieäm cuûa ngöôøi EÂñeâ, höôùng Ñoâng, phía
maët trôøi moïc laø phía cuûa caùi soáng, vaø höôùng Taây, phía maët trôøi laën laø phía cuûa caùi cheát. Vì
theá höôùng Ñoâng laø coång laøng vaø höôùng Taây luoân luoân laø nghóa ñòa.
Caùc nhaø daøi trong buoân ñöôïc boá trí theo höôùng Baéc Nam vaø raát saùt nhau theo loái maät
taäp (taäp trung cao). Buoân truyeàn thoáng raát ít caây vaø giöõa caùc nhaø coù moät khoaûng troáng nhaát
ñònh khoâng coù haøng raøo. Trong buoân khoâng coù nhaø coäng ñoàng (vì caùc nhaø daøi ñaõ raát roäng)
khaùc vôùi buoân cuûa coäng ñoàng noùi tieáng Moân-Khmer.
Nhaø daøi EÂñeâ
Nhaø daøi EÂñeâ xöa kia thöôøng coù chieàu daøi khoaûng treân döôùi 100m maø ñoàng baøo thöôøng
ví “Daøi nhö tieáng chuoâng ngaân” hoaëc “Daøi nhö moät hôi ngöïa phi”.
Veà caên baûn, nhaø daøi EÂñeâ coù moät moâ-tip chung veà keát caáu boä phaän vaø kyõ thuaät xaây
döïng. Nhaø daøi cuûa caùc nhoùm EÂñeâ Añhaêm, Kpaê, Krung (Kroâng Puk), EÂñeâ Bih hoaøn toaøn gioáng
nhau veà hình thöùc kieán truùc cuõng nhö söû duïng. Rieâng nhoùm EÂñeâ Mthur ôû huyeän M’Draêk nhaø
thöôøng ngaén vaø heïp loøng hôn, phaàn saøn saân tröôùc thöôøng töông ñöông vôùi ñöôøng roïi töø goùc
maùi, saân saøn khoâng vöôït ra ngoaøi nhieàu nhö nhaø cuûa caùc nhoùm EÂñeâ khaùc.
Nhaø daøi truyeàn thoáng EÂñeâ thöôøng ñöôïc xaây döïng baèng nguyeân vaät lieäu ñòa phöông
nhö khung nhaø baèng goã, xöông maùi nhaø saøn baèng tre, nöùa, maët saøn vaø vaùch bao xung quanh
baèng böông hoaëc tre boá banh ñaäp daäp; maùi lôïp baèng coû tranh hoaëc maây teát laïi. Ngaøy nay nhaø
daøi EÂñeâ lôïp baèng maùi toân hoaëc ngoùi nung, vaùch vaø saøn ñöôïc thay baèng vaùn goã.
GROUP HỖ TRỢ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
5 |
Choïn ñaát laøm nhaø
Vieäc tieán haønh xaây döïng nhaø daøi ñöôïc thöïc hieän nhö sau:
Tröôùc heát vieäc choïn ñaát laäp buoân laø do ngöôøi chuû beán nöôùc tieán haønh. Ñòa ñieåm cuûa
buoân thöôøng laø nhöõng khoaûng ñaát thoaùng ñaõng, cao raùo, coù ñoä doác nhoû. Caùc buoân EÂñeâ thöôøng
naèm doïc caùc soâng, suoái, gaàn nguoàn nöôùc tieän lôïi cho sinh hoaït.
Xöa kia, neáu nhö khoâng coù nhöõng lyù do ñaëc bieät nhö hoûa hoaïn, dòch beänh, chieán
tranh… ngöôøi EÂñeâ ít khi laøm nhaø môùi. Neáu nhaø chaät choäi, thieáu choã ôû do söï phaùt trieån cuûa caùc
gia ñình nhoû, hoï thöôøng laøm noái phaàn sau nhaø cho daøi theâm. Neáu caáu kieän nhaø hö hoûng hoaëc
quaù doät naùt, hoï thay ñoåi töøng boä phaän… Nhöng moãi vieäc laøm ñuïng chaïm ñeán ngoâi nhaø duø laø
thay theá söûa chöõa cuõng ñeàu caàn phaûi cuùng.
Tröôøng hôïp laø nhaø môùi hoaëc do nhaø ñaõ quaù daøi caàn phaûi taùch bôùt ra laøm nhaø môùi ñeàu
phaûi ñöôïc söï ñoàng yù cuûa chuû nhaø Ñaêm Ñaây (teân chæ chung nhöõng anh em trai nhaø vôï). Ñaát
choïn laøm nhaø môùi theo quan nieäm cuûa ñoàng baøo laø nôi gaàn beán nöôùc nhöng khoâng quaù gaàn
maïch nöôùc ñaàu nguoàn phun töø ñaát leân. Ñoàng baøo thöôøng traùnh laøm nhaø ôû nhöõng khu ñaát nhö:
- Choã coù maõ ñaõ choân ngöôøi cheát, nôi maø Thaàn nuoâi ngöôøi cheát hay Thaàn nghóa ñòa cai
quaûn.
- Nôi coù hang chuoät baïch. Ñoàng baøo cho raèng chuoät baïch do Thaàn nghóa ñòa nuoâi, neáu
laøm nhaø treân ñoù ngöôøi soáng seõ bò beänh tröôùng buïng, söng chaân.
- Caïnh moät nhaø giaøu coù hôn mình.
Khi ñaõ tìm ñöôïc khu ñaát döïng nhaø, khaâu quyeát ñònh cuoái cuøng laø tuøy thuoäc vaøo yù Thaàn
Ñaát (Yang Laên Roâng) coù cho pheùp hay khoâng. Thuû tuïc xin Thaàn Ñaát ñöôïc laøm nhö sau:
+ Buoåi chieàu hoâm tröôùc, chuû nhaø môøi thaày cuùng ra khu ñaát ñònh choïn laøm nhaø. Thaày
cuùng khaán xin Thaàn Ñaát roài ñaët treân khu ñaát aáy moät cheùn ñoàng (Mtil) ñaày nöôùc, beân caïnh
caém moät duøi saét (H’fei). Saùng hoâm sau neáu cheùn ñoàng vaãn y nguyeân khoâng saùnh nöôùc, duøi
saét khoâng xieâu veïo hoaëc ñoå, nhö vaäy laø Thaàn Ñaát cho pheùp döïng nhaø treân khu ñaát ñoù. Neáu
moät trong hai thöù ñoù suy chuyeån, khu ñaát duø ñeïp ñeán maáy cuõng phaûi boû maø tieáp tuïc ñi tìm
khu ñaát khaùc.
Nhaø ôû
Sau khi chuaån bò ñuû vaät lieäu: goã, tre, nöùa, tranh,… ñöa veà nôi doïn nhaø, ngöôøi EÂñeâ tieán
haønh ñeõo, chaët, ngaâm. Caùc hình chaïm khaéc trang trí nhaø daøi cuõng ñöôïc tieán haønh ñoàng thôøi.
Töøng boä phaän nhaø ñöôïc tieán haønh theo trình töï: döïng khung nhaø, maùi nhaø, laøm saân, bao vaùch
xung quanh, laøm vaùch ngaên trong nhaø, laùt saân saøn. Laøm caàu thang laø phaàn vieäc cuoái cuøng cuûa
ngoâi nhaø.
Moãi caên nhaø daøi luoân luoân coù hai caàu thang môû ra ôû hai ñaàu hoài. Coù hai loaïi caàu
thang: caàu thang vaùn vaø caàu thang nguyeân caây chæ chaët khaác laøm baäc. Soá baäc ôû caàu thang
phaûi luoân luoân laø soá leû, coù töø 5-7 baäc vì ngöôøi EÂñeâ tin raèng soá chaün laø soá cuûa Ma vaø soá leû laø
soá cuûa Ngöôøi.
Saøn saân tröôùc thöôøng coù töø 1-2 caàu thang tuøy theo ñoä daøi cuûa caên nhaø goïi laø caàu thang
Caùi hay caàu thang Khaùch. Caàu thang Caùi daønh cho khaùch vaø ñaøn oâng trong nhaø vì theo ngöôøi
EÂñeâ, reå vaø ñaøn oâng con trai trong nhaø chæ laø khaùch, khi cöôùi vôï seõ ñi khoûi nhaø. Caàu thang vaãn