Taøi lieäu thuyeát minh xuyeân Vieät – Group “Hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch”
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
1
VIỆT NAM
Vieät Nam hình chöõ S
Moät baùn ñaûo xinh xinh
Naèm treân bieån Thaùi Bình
ÔÛ Ñoâng Nam Chaâu AÙ
Vieät Nam laø moät trong nhöõng quoác gia naèm treân baùn ñaûo Ñoâng Döông, dieän tích laõnh thoå treân
330.000km2. Toïa ñoä cuï theå cuûa laõnh thoå nhö sau: Töø 102o08’ ñeán 109o28’ kinh tuyeán Ñoâng. Töø 8o02’
ñeán 23o23’ vó tuyeán Baéc. Laõnh haûi roäng 12 haûi lyù (Tính töø ñöôøng cô sôû). Vuøng ñaëc quyeàn kinh teá roäng
200 haûi lyù (Tính töø ñöôøng cô sôû). Daân soá gaàn 78 trieäu ngöôøi (soá lieäu thoáng keâ naêm 1998) vôùi 54 daân
toäc anh em.
Bieân giôùi cuï theå: Phía Baéc giaùp Trung Quoác, Taây giaùp Laøo vaø Campuchia, Ñoâng giaùp bieån
Ñoâng, phía Nam vaø Taây Nam giaùp bieån Ñoâng vaø Vònh Thaùi Lan. Bieân giôùi ñaát lieàn daøi hôn 3730km,
bôø bieån daøi hôn 3260km.
Chieàu daøi laõnh thoå ôû nôi daøi nhaát (tính theo ñöôøng thaúng chim bay töø cöïc Baéc xuoáng cöïc
Nam): 1650km.
Chieàu daøi laõnh thoå ôû nôi roäng nhaát: Baéc Boä: 600km, vaø Nam Boä: 400km
Nôi heïp nhaát cuûa laõnh thoå (tính theo ñöôøng thaúng chim bay töø cöïc Taây sang cöïc Ñoâng): chöa
ñaày 50km.
Vieät Nam coù caû nuùi röøng, soâng ngoøi, ñoàng baèng, bieån caû vaø haûi ñaûo.
Nuùi chieám 3/4 dieän tích laõnh thoå. Cuï theå:
Loaïi coù chieàu cao so vôùi möïc nöôùc bieån töø 1000m trôû xuoáng chieám 85% dieän tích nuùi.
Loaïi coù chieàu cao töø 1000m ñeán döôùi 2000m so vôùi möïc nöôùc bieån chieám 14% dieän tích nuùi.
Loaïi coù chieàu cao töø 2000m trôû leân so vôùi möïc nöôùc bieån chieám khoaûng 1% dieän tích nuùi maø
thoâi.
Ñænh nuùi cao nhaát: Phanxipaêng (ÔÛ Laøo Cai) cao 3143m.
Röøng Vieät Nam hieän taïi chieám khoaûng 30% dieän tích laõnh thoå. Tuy nhieân, phaàn lôùn dieän tích röøng
cuõng chính laø dieän tích nuùi.
Vieät Nam coù tôùi haøng ngaøn nhöõng doøng soâng lôùn nhoû, phaàn lôùn laø ngaén vaø doác chaûy chuû yeáu töø Taây
Baéc – Ñoâng Nam. Doïc theo bôø bieån Vieät Nam, cöù khoaûng 20km laïi coù moät cöûa soâng.
Ñoàng baèng Vieät Nam chæ chieám chöa ñaày 1/4 dieän tích laõnh thoå. Hai ñoàng baèng lôùn nhaát laø:
Ñoàng baèng Baéc boä (Chaâu thoå soâng Hoàng): 15.000km2.
Ñoàng baèng Nam Boä (Chaâu thoå soâng Cöûu Long): 40.000km2.
Do söï boài ñaép töï nhieân, ñoàng baèng Vieät Nam ñang caøng ngaøy caøng ñöôïc môû roäng.
Vuøng bieån Vieät Nam, theo coâng boá chính thöùc vaøo ngaøy 12/5/1977 cuûa Thuû töôùng CP thì laõnh haûi
Vieät Nam roäng 12 haûi lyù (tính töø ñöôøng cô sôû).
Bieån Vieät Nam coù maáy ñieåm ñaùng löu yù sau ñaây:
Taøi lieäu thuyeát minh xuyeân Vieät – Group “Hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch”
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
2
Noùng quanh naêm. Nhieät ñoä bieån luoân luoân cao hôn nhieät ñoä khoâng khí (Trung bình khoaûng
12oC vaøo muøa ñoâng, khoaûng treân döôùi 27oC vaøo muøa haï).
Cheá ñoä thuûy trieàu khaù phöùc taïp: Coù caû nhaät trieàu laãn baùn nhaät trieàu.
Trong vuøng bieån Ñoâng cuûa Vieät Nam coù hai doøng haûi löu lôùn. Moät doøng hoaït ñoäng maïnh vaøo
muøa Haï, chaûy theo höôùng Taây Nam – Ñoâng Baéc. Moät doøng khaùc hoaït ñoäng maïnh vaøo muøa Ñoâng,
chaûy theo höôùng Ñoâng Baéc – Taây Nam.
Ngoaøi ra, trong khu vöïc Vònh Baéc Boä coøn coù theâm hai doøng haûi löu nhoû nöõa, thöôøng thay ñoåi
doøng chaûy theo gioù muøa.
Vieät Nam coù khoaûng hôn 4000 hoøn ñaûo lôùn, trong ñoù soá ñaûo trong vònh Baéc Boä ñaõ chieám tôùi 3/4.
Khí haäu Vieät Nam hoaøn toaøn naèm trong vaønh ñai nhieät ñôùi cuûa Baéc Baùn caàu, nhöng thieân veà Baéc chí
tuyeán hôn laø veà xích ñaïo.
Nhieät ñoä trung bình haèng naêm töø 22oC ñeán 27oC.
Löôïng möa trung bình töø 1500mm ñeán 2000mm.
Ñoä aåm khoâng khí trung bình 80%, nhieät böùc xaï trung bình haèng naêm laø 100 Kcal/cm3.
Nguoàn taøi nguyeân cuûa Vieät Nam khaù phong phuù. Hieän taïi coù 4 nguoàn taøi nguyeân sau ñaây ñang ñöôïc
chuù yù.
Taøi nguyeân röøng.
Taøi nguyeân thuûy saûn vaø haûi saûn.
Taøi nguyeân khoaùng saûn.
Taøi nguyeân du lòch.
Ñôn vò haønh chaùnh ñòa phöông lôùn nhaát laø caùc tænh vaø thaønh phoá tröïc thuoäc Trung Öông. Hieän nay,
Vieät Nam coù taát caû 64 tænh thaønh tröïc thuoäc Trung Öông.
Quoác hieäu chính thöùc: Coäng Hoøa Xaõ Hoäi Chuû Nghóa Vieät Nam.
Thuû ñoâ: Haø Noäi.
Quoác kyø: Côø ñoû, sao vaøng 5 caùnh.
TOÅNG COÄNG CAÛ NÖÔÙC VIEÄT NAM COÙ
- 64 Tænh thaønh, trong ñoù coù 5 thaønh phoá tröïc thuoäc Trung Öông: Haø Noäi, TP.HCM, Haûi Phoøng, Ñaø
Naüng, Caàn Thô. Töø ñaàu naêm 2004, tænh Caàn Thô taùch thaønh TP. Caàn Thô vaø tænh Haäu Giang (thò xaõ
Vò Thanh); tænh ÑakLak taùch thaønh ÑakLak vaø Ñak Noâng (thò xaõ Gia Nghóa); tænh Lai Chaâu taùch
thaønh Lai Chaâu vaø Ñieän Bieân (thaønh phoá Ñieän Bieân Phuû).
- Trong 64 tænh thaønh, coù 35 quaän vaø 490 huyeän vaø thò xaõ.
- Coù 21 thaønh phoá tröïc thuoäc tænh:
Thaùi Nguyeân (Thaùi Nguyeân)
Vieät Trì (Phuù Thoï)
Vinh (Ngheä An)
Hueá (Thöøa Thieân Hueá)
Nha Trang (Khaùnh Hoøa)
Buoân Ma Thuoät (ÑakLak)
Bieân Hoøa (Ñoàng Nai)
Myõ Tho (Tieàn Giang)
Long Xuyeân (An Giang)
Pleiku (Gia Lai)
Haï Long (Quaûng Ninh)
Nam Ñònh (Nam Ñònh)
Thanh Hoùa (Thanh Hoùa)
Quy Nhôn (Bình Ñònh)
Phan Thieát (Bình Thuaän)
Ñaø Laït (Laâm Ñoàng)
Vuõng Taøu (Baø Ròa-Vuõng Taøu)
Caø Mau (Caø Mau)
Haûi Döông (Haûi Döông)
Ñieän Bieân Phuû (Ñieän Bieân)
Ñoàng Hôùi (Quaûng Bình)
Caû nöôùc coù 11 tænh coù hai thò xaõ:
An Giang
Ñoàng Nai
Haø Tænh
Ninh Bình
Thanh Hoùa
Taøi lieäu thuyeát minh xuyeân Vieät – Group “Hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch”
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
3
Haø Taây
Quaûng Trò
Ñoàng Thaùp
Quaûng Nam
Yeân Baùi
Laøo Cai
Taøi lieäu thuyeát minh xuyeân Vieät – Group “Hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch”
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
4
Ngoaøi ra coøn coù 6 tænh coù dieän tích treân 10.000km2
Laâm Ñoàng: 10.172,6km2
Thanh Hoùa: 11.168,3km2
Gia Lai: 16.212km2
Quaûng Nam: 11.043km2
Sôn La:14.210km2
Ngheä An: 16.371km2
- Tænh coù dieän tích nhoû nhaát: Baéc Ninh (797km2)
Ngoaøi ra coøn coù 4 tænh thaønh coù dieän tích döôùi 1000km2:
Ñaø Naüng: 942km2
Höng Yeân: 889km2
Haø Noäi: 921km2
Haø Nam: 826,66km2
Hai ñòa phöông ñoâng daân nhaát:
TP.HCM: 5096.700 ngöôøi
Thanh Hoùa: 3.613.400 ngöôøi
Ngoaøi ra coøn coù 5 tænh coù daân soá treân 2 trieäu:
Ngheä An: 2.890.400 ngöôøi
Haø Taây: 2.387.700 ngöôøi
Ñoàng Nai: 2.040.500 ngöôøi
Haø Noäi: 2.420.200 ngöôøi
An Giang: 2.905.200 ngöôøi
Hai ñòa phöông coù maät ñoä daân soá cao nhaát:
Haø Noäi: 2628 ngöôøi/km2
TP.HCM: 2439 ngöôøi/km2
Ngoaøi ra caû nöôùc coù 7 tænh thaønh coù maät ñoä daân soá cao hôn 1000 ngöôøi/km2
Höng Yeân: 1249 ngöôøi/km2
Baéc Ninh: 1189 ngöôøi/km2
Haø Taây: 1100 ngöôøi/km2
Haø Nam: 1010 ngöôøi/km2
Thaùi Bình: 1227 ngöôøi/km2
Haûi Phoøng: 1140 ngöôøi/km2
Haûi Döông: 1042 ngöôøi/km2
- Tænh coù maät ñoä daân soá thaáp nhaát: Kontum: hôn 28 ngöôøi/km2
Ngoaøi ra, coøn coù 11 ñòa phöông coù maät ñoä daân soá chöa tôi 100 ngöôøi/km2:
Lai Chaâu: 33 ngöôøi/km2
Sôn La: hôn 61 ngöôøi/km2
Cao Baèng: hôn 67 ngöôøi/km2
Laøo Cai: hôn 74 ngöôøi/km2
Bình Phöôùc: gaàn 83 ngöôøi/km2
Laïng Sôn: gaàn 91 ngöôøi/km2
Gia Lai: hôn 54 ngöôøi/km2
Baéc Kaïn: gaàn 67 ngöôøi/km2
ÑakLak: gaàn 71 ngöôøi/km2
Haø Giang: gaàn 78 ngöôøi/km2
Laàm Ñoàng: hôn 86 ngöôøi/km2
Ñòa phöông coù nhieàu ñôn vò haønh chính caáp quaän huyeän vaø töông ñöông: Thanh Hoùa: 27 ñôn vò
(moät thaønh phoá, hai thò xaõ vaø 24 huyeän)
- Ñòa phöông coù ít ñôn vò haønh chính caáp huyeän vaø thò xaõ:
Ninh Thuaän: 4 (moät thò xaõ vaø 3 huyeän)
Baïc Lieâu: 4 (moät thò xaõ vaø 3 huyeän)
Taøi lieäu thuyeát minh xuyeân Vieät – Group “Hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch”
https://www.facebook.com/groups/huongdanvietnam/
5
TOÙM LÖÔÏC CAÙC THÔØI ÑAÏI LÔÙN CUÛA LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM
1. Tieàn Söû
a. Ñaëc ñieåm noåi baät:
Keát quaû nghieân cöùu hieän nay cho thaáy caùch ñaây khoaûng 300.000 naêm, loaøi ngöôøi ñaõ coù maët treân laõnh
thoå nöôùc ta. Daáu tích nhöõng chieác raêng vöøa coù ñaëc tính cuûa ngöôøi vöøa coù ñaëc tính cuûa vöôïn (trong ñoù
ñaëc tính cuûa ngöôøi laø ñaëc tính troäi) phaùt hieän ôû Thaåm Hai, Thaåm Khuyeân (nay thuoäc tænh Laïng Sôn)
ñaõ töï noùi leân ñieàu ñoù. Vôùi phaùt hieän naøy, caùc nhaø söû hoïc Vieät Nam ñaõ cho raèng Vieät Nam laø moät
trong nhöõng caùi noâi cuûa loaøi ngöôøi.
ÔÛ nhieàu khu vöïc khaùc treân theá giôùi, thôøi tieàn söû thöôøng chæ töông öùng vôùi thôøi ñoà ñaù, böôùc sang thôøi
ñoà ñoàng thì cuõng coù nghóa laø ñaõ böôùc sang thôøi ñaïi coù nhaø nöôùc. Nhöng keát quaû nghieân cöùu cuûa giôùi
söû hoïc Vieät Nam trong haøng chuïc naêm qua laïi cho moät keát luaän khaùc hôn, raèng: Thôøi tieàn söû ôû Vieät
Nam khoâng chæ bao goàm toaøn boä thôøi ñoà ñaù maø coøn baêng qua caû toaøn boä thôøi ñoà ñoàng. Coù theå noùi,
ñaây laø ñaëc ñieåm noåi baäc nhaát.
b. Caùc giai ñoaïn lôùn cuûa thôøi tieàn söû:
- Giai ñoaïn ñoà ñaù:
Môû ñaàu caùch nay khoaûng 300.000 naêm
Chaám döùt caùch nay khoaûng 4000 naêm
Giai ñoaïn ñoà ñaù bao haøm boán chaëng lôùn:
Ñoà ñaù cuõ: vôùi caùc neàn vaên hoùa tieâu bieåu nhö Thaåm Hai, Thaåm Khuyeân, Nuùi Ñoï, Sôn Vi…, môû
ñaàu caùch nay khoaûng 300.000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng 11.000 naêm.
Ñoà ñaù giöõa: vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu nhaát laø Hoøa Bình, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng
11.000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng treân 9000 naêm.
Ñoà ñaù môùi: vôùi caùc neàn vaên hoaù tieâu bieåu nhö Baéc Sôn, Quyønh Vaên, Baøo Troù, Haï Long…, môû
ñaàu caùch nay khoaûng treân 9000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng 4000 naêm
Ñænh cao toät cuøng cuûa ñoà ñaù môùi: theå hieän taäp trung ôû vaên hoaù Phuøng Nguyeân. Ñaây cuõng laø
giai ñoaïn sô kyø cuûa giai ñoaïn ñoà ñoàng ôû Vieät Nam
- Giai ñoaïn ñoà ñoàng:
Môû ñaàu caùch nay khoaûng 4000 naêm.
Bò thay theá daàn bôûi ñoà saét caùch nay khoaûng 2500 naêm
Giai ñoaïn ñoà ñoàng ôû Vieät Nam bao haøm boán chaëng lôùn:
Sô kì: vôùi neàn vaên hoaù tieâu bieåu laø Phuøng Nguyeân, nieân hieäu môû ñaàu caùch nay khoaûng 4000
naêm.
Trung kì: vôùi neàn vaên hoaù tieâu bieåu laø Ñoàng Ñaäu, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng 3300
naêm.
Haäu kì: vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Goø Mun, coù nieân ñaïi caùch ngaøy nay khoaûng 3100 naêm.
Ñænh cao toät cuøng: vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Ñoâng Sôn, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay
khoaûng 2800 naêm. ÔÛ khoaûng giöõa cuûa vaên hoùa Ñoâng Sôn, ñoà saét baét ñaàu xuaát hieän. Töø Ñoâng Sôn vaø
treân cô sôû Ñoâng Sôn, söï chuyeån hoùa cuûa xaõ hoäi dieãn ra ngaøy moät maïnh meõ. Nhaø nöôùc ra ñôøi.
2. Thôøi Sô Söû
a. Khung nieân ñaïi:
Veà nieân ñaïi môû ñaàu, taát caû caùc boä chính söû tröôùc ñaây ñeàu laáy naêm Nhaâm Tuaát (2879 TCN). Khoa hoïc
lòch söû hieän ñaïi ñaõ baùc boû nieân ñaïi môû ñaàu naøy. Hieän nay, nieân ñaïi môû ñaàu cuûa thôøi sô söû ôû Vieät Nam
ñöôïc xaùc ñònh laø caùch ngaøy nay khoaûng töø 2600 naêm ñeán 2500 naêm.
Veà nieân ñaïi keát thuùc, taát caû caùc boä chính söû tröôùc ñaây ñeàu laáy naêm 208 TCN. Khoa hoïc lòch söû hieän
ñaïi ñaõ baùc boû nieân ñaïi keát thuùc naøy. Hieän nay, nieân ñaïi keât thuùc cuûa thôøi sô söû ñöôïc xaùc ñònh laø naêm
179 TCN, naêm Trieäu Ñaø ñaùnh baïi An Döông Vöông vaø xaùc laäp neàn ñoâ hoä ôû nöôùc ta.
b. Hai giai ñoaïn lôùn cuûa thôøi sô söû:
Thôøi sô söû (hay thôøi döïng nöôùc) ôû nöôùc ta bao goàm hai giai ñoaïn lôùn:
Giai ñoaïn Huøng Vöông vôùi nöôùc Vaên Lang, môû ñaàu caùch ñaây khoaûng töø 2600 naêm ñeán 2500