ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN:
MÔ HÌNH NHÀ NƯỚC PHÚC LỢI ĐÔNG Á Ở
NHẬT BẢN VÀ BÀI HỌC CHO QUÁ TRÌNH XÂY
DỰNG HỆ THỐNG PHÚC LỢI Ở VIỆT NAM
HỌC PHẦN: MÔ HÌNH NHÀ PHÚC LỢI
SINH VIÊN: TRẦN TOÀN MINH
MÃ SINH VIÊN:19050178
LỚP:QH-2019-KINH TẾ CLC 2
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS.TS. PHẠM THỊ HỒNG ĐIỆP
HÀ NỘI, 2021
2
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................................................ 3
DANH MỤC HÌNH VẼ ................................................................................................................. 3
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................................... 4
1. Lý do , tầm quan trọng của vấn đề cần nghiên cứu ................................................. 4
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................................ 4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 5
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 5
NỘI DUNG ..................................................................................................................................... 6
Phần 1 : Đặc điểm nhà nước phúc lợi Đông Á ............................................................ 6
Phần 2 : Mô hình nhà nước phúc lợi Đông Á tại Nhật Bản ..................................... 9
2.1. Đặc điểm độc đáo trong mô hình nhà nước phúc lợi Nhật Bản ........................... 9
2.2. Đặc điểm các lĩnh vực phúc lợi xã hội trong quốc gia Nhật Bản ......................... 9
2,2,1. Chế độ phúc lợi trong chăm sóc sức khỏe ..................................................... 9
2.2.2. Chế độ phúc lợi đối với bà mẹ và trẻ em ..................................................... 10
2.2.3. Chế độ phúc lợi đối với người già ............................................................... 11
2.2.4. Chế độ phúc lợi đối với người tàn lật .......................................................... 11
2.2.5. Chế độ phúc lợi đối với người có thu nhập thấp ......................................... 11
Phần 3 : Liên hệ với Việt Nam ................................................................................... 12
3.1. Vai trò quan trọng của hệ thống phúc lợi đối với Việt Nam .............................. 12
3.2. Điều kiện cần thiết để vận dụng mô hình nhà nước phúc lợi Đông Á ............... 13
3.3. Bài học rút ra cho Việt Nam ............................................................................... 13
KẾT LUẬN .................................................................................................................................. 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................................... 16
3
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
Ký hiệu chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
1
ASXH
An sinh xã hội
2
BHXH
Bảo hiểm xã hội
3
GDP
Gross Domestic Product
: Tổng sản phẩm quốc
nội
4
OCED
Organization for
Economic Cooperation
and Development:
Tổ chức Hợp tác và Phát
triển Kinh tế
5
PLXH
Phúc lợi xã hội
DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1: Bình quân chi tiêu chính phủ về an sinh xã hội , y tế và giáo dục giai đoạn
1970 -2000 ở các nước Đông Á so với các nước khác thuộc nhóm OECD ,Tây Âu và
Mỹ Latin ............................................................................................................................. 7
4
MỞ ĐẦU
1. Lý do , tầm quan trọng của vấn đề cần nghiên cứu
Kể từ khi khởi sự công cuộc đổi mới vào năm 1986 để thoát ra khỏi mô hình
quản lý theo phương thức kế hoạch hóa tập trung và quan liêu bao cấp, chuyển sang
mô hình quản lý dựa trên nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa,
nhiều thể chế kinh tế và xã hội đã thay hình đổi dạng một cách khá ngoạn mục. Trong
khuôn khổ của những giải pháp cải tổ sâu rộng ấy, diện mạo của hệ thống phúc lợi xã
hội nói chung cũng như hệ thống an sinh xã hội nói riêng cũng thay đổi gần như toàn
diện : hệ thống phúc lợi xã hội và an sinh xã hội của thời quan liêu bao cấp đã bị giải
thể để nhường bước cho sự hình thành của một hệ thống mới.
Tuy nhiên, cho đến nay, các định chế của một hệ thống an sinh xã hội mới vẫn chưa
được xác lập một cách vững chắc, ổn định, và người ta dễ dàng nhận ra rằng vẫn còn đang
chất chứa nhiều tình trạng mâu thuẫn và bất ổn ở nhiều mặt . Bài chuyên đề này sẽ đi vào
tìm hiểu một số đặc trưng chính của hệ thống an sinh xã hội theo mô hình nhà nước phúc
lợi Đông Á và điển hình là một nước có nền văn hoá phương Đông , Nhật Bản . Việt Nam
cũng là một nước thuộc nền văn hoá phương Đông , do vậy có thể rút ra được nhiều những
nguyên tắc và bài học kinh nghiệm từ mô hình từ Nhật Bản trong việc xây dựng an sinh xã
hội vào bối cảnh cụ thể của Việt Nam đương đại .
2. Mục tiêu nghiên cứu
Trong bài nghiên cứu này , mục tiêu của bài viết là giải quyết những vấn đề sau :
- Mục tiêu thứ nhất : Phân tích ý nghĩa phúc lợi xã hội , so sánh sự giống và khác
nhau giữa phúc lợi xã hội và an sinh xã hội
- Mục tiêu thứ hai : Nêu ra phân tích về đặc điểm cơ bản của các mô hình phúc lợi
các nước Đông Á từ đó nêu ra đặc điểm chính của mô hình , đặc biệt phân tích sâu
sự hình thành và phát triển qua các giai đoạn , đặc điểm nổi bật riêng biệt ,các lĩnh
vực phúc lợi toàn xã hội của nhà nước phúc lợi Nhật Bản
- Mục tiêu thứ ba : Đưa ra các gợi ý cho quá trình xây dựng hệ thống phúc lợi ở Việt
Nam
5
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào các hình thức tổ chức phúc
lợi ở nước Nhật Bản , một nước thuộc mô hình phúc lợi Đông Á , bài viết này tập trung
phân tích rõ các đặc điểm thể chế phúc lợi cơ bản của quốc gia này và có sử dụng mô hình
một số quốc gia lân cận hoặc có sự tương đồng để đối chiếu và so sánh . Bài viết này cũng
tổng hợp các quan điểm của các học giả nghiên cứu về thể chế nhà nước của quốc gia này
. Tuy nhiên , với giới hạn thời gian của bài nghiên cứu , việc tổng hợp hết tất cả các nghiên
cứu và quan điểm trước đây là vô cùng khó khăn . Do đó , trong khuôn khổ nghiên cứu
hiện tại chỉ bao gồm các nhóm quan điểm chính và có thể không đầy đủ về hình thức tổ
chức nhà nước này .
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là thu thập sô liệu qua tài liệu có sẵn , xử lý số
liệu thứ cấp . Thêm vào đó , phương pháp thu thập các quan điểm trong tài liệu nghiên
cứu trước đây cũng được sử dụng để làm nền tảng phân tích các đặc trưng của loại hình
nhà nước phúc lợi Nhật Bản và chủ thể là mô hình Đông Á . Bài viết có sử dụng một số
phân tích và trích dẫn từ các tài liệu nghiên cứu từ các học giả trên thế giới . Tuy nhiên
cách phân tích tìm hiểu có nhược điểm là tính tổng quát không cao , vẫn có dấu ấn về quan
điểm cá nhân của các chuyên gia và cách đánh giá đôi khi có cái nhìn thiên kiến theo quan
điểm chủ quan của tác giả . Với sự kết hợp của các số liệu và hệ thống các quan điểm đánh
giá , mong rằng bài nghiên cứu sẽ bớt đi được tính máy móc của số liệu và giảm được
thiên kiến nếu chỉ nhìn vào ý kiến của các học giả đi trước .