Ti u lu n Quá trình s n xu t và l u thông TBCNể ậ ả ấ ư Văn Công Vũ
M C L CỤ Ụ
L I M ĐUỜ Ở Ầ
Quá trình phát tri n c a l ch s đã ch ra r ng: phát tri n s n xu t là cáchể ủ ị ử ỉ ằ ể ả ấ
th c duy nh t đ t o nên s ph n th nh b n v ng c a m i qu c gia, trong đóứ ấ ể ạ ự ồ ị ề ữ ủ ỗ ố
quá trình tái s n xu t đc xem là trung tâm c a m i ho t đng. Quá trình táiả ấ ượ ủ ọ ạ ộ
s n xu t xã h i theo nghĩa r ng bao g m b n khâu: S n xu t, phân ph i, traoả ấ ộ ộ ồ ố ả ấ ố
đi và tiêu dùng. Các khâu này có quan h ch t ch v i nhau trong đó s n xu tổ ệ ặ ẽ ớ ả ấ
đóng vai trò quy t đnh, các khâu khác ph thu c vào s n xu t và cũng có tácế ị ụ ộ ả ấ
đng ng c tr l i v i quá trình s n xu t, đng th i cũng có tác đng qua l iộ ượ ở ạ ớ ả ấ ồ ờ ộ ạ
v i nhau. Trong gu ng máy đó phân ph i là m t khâu không th thi u đc, nóớ ồ ố ộ ể ế ượ
n i li n s n xu t v i tiêu dùng, ph c v và thúc đy s n xu t, ph c v tiêuố ề ả ấ ớ ụ ụ ẩ ả ấ ụ ụ
dùng. H n th n a, quan h phân ph i còn là m t m t c a quan h s n xu t, nóơ ế ữ ệ ố ộ ặ ủ ệ ả ấ
ph n ánh m i quan h l i ích c a m i thành viên và l i ích c a toàn xã h i. S nả ố ệ ợ ủ ỗ ợ ủ ộ ả
xu t t o ra nh ng v t ph m thích h p v i nhu c u, phân ph i chia các s n ph mấ ạ ữ ậ ẩ ợ ớ ầ ố ả ẩ
đó theo nh ng quy lu t xã h i, n i ti p đó là quá trình trao đi, phân ph i các s nữ ậ ộ ố ế ổ ố ả
1
Ti u lu n Quá trình s n xu t và l u thông TBCNể ậ ả ấ ư Văn Công Vũ
ph m đã đc phân ph i theo nh ng nhu c u cá bi t. Quá trình đc k t thúcẩ ượ ố ữ ầ ệ ượ ế
khi s n ph m đc tiêu dùng và lúc đó s n ph m thoát ra kh i s v n đngả ẩ ượ ả ẩ ỏ ự ậ ộ
mang tính k th a, tr c ti p tr thành đi t ng ph c v cho nhu c u cá bi t vàế ừ ự ế ở ố ượ ụ ụ ầ ệ
tho mãn nhu c u đó trong quá trình tiêu dùng.ả ầ
Đi v i Vi t Nam, khi chuy n sang c ch th tr ng đnh h ng xã h iố ớ ệ ể ơ ế ị ườ ị ướ ộ
ch nghĩa thì hàng lo t các v n đ thu c lĩnh v c phân ph i thu nh p nh ti nủ ạ ấ ề ộ ự ố ậ ư ề
l ng, l i nhu n, l i t c... đã n y sinh, đòi h i ph i có nh ng c i cách th ngươ ợ ậ ợ ứ ả ỏ ả ữ ả ườ
xuyên, liên t c đ phù h p v i nh ng nguyên lý kinh t kinh t th tr ng cũngụ ể ợ ớ ữ ế ế ị ườ
nh nh ng đòi h i c p thi t c a xã h i đang đt ra. ư ữ ỏ ấ ế ủ ộ ặ C ng lĩnh xây d ng đtươ ự ấ
n c trong th i k quá đ lên ch nghĩa xã h i (B sung, phát tri n năm 2011)ướ ờ ỳ ộ ủ ộ ổ ể
c a n c ta kh ng đnh: ủ ướ ẳ ị “Đng l y ch nghĩa Mác – Lênin và t t ng H Chíả ấ ủ ư ưở ồ
Minh làm n n t ng t t ng, kim ch nam cho hành đng”ề ả ư ưở ỉ ộ . Vì v y vi c nghiênậ ệ
c u các quan đi m c a C.Mác v quan h s n xu t và quan h phân ph i đứ ể ủ ề ệ ả ấ ệ ố ể
v n d ng vào Vi t Nam là h t s c c p thi t, c p bách và có ý nghĩa quan tr ngậ ụ ệ ế ứ ấ ế ấ ọ
c v lý lu n và th c ti n.ả ề ậ ự ễ
Trong ph m vi môn h c ạ ọ Quá trình s n xu t và l u thông t b n chả ấ ư ư ả ủ
nghĩa, h c viên th c hi n ti u lu n v i ch đ: “ọ ự ệ ể ậ ớ ủ ề Quan đi m c a C.Mác vể ủ ề
quan h s n xu t và quan h phân ph i. Ý nghĩa”. ệ ả ấ ệ ố Quan đi m v quan h s nể ề ệ ả
xu t và quan h phân ph i đc Mác đ c p Ch ng LI, Ph n th b y, trongấ ệ ố ượ ề ậ ở ươ ầ ứ ả
Quy n III ể(T p 25)ậ c a B ủ ộ “T b n”.ư ả
2
Ti u lu n Quá trình s n xu t và l u thông TBCNể ậ ả ấ ư Văn Công Vũ
PH N N I DUNGẦ Ộ
I. M T S V N Đ LÝ LU N V QUAN H S N XU T, QUAN HỘ Ố Ấ Ề Ậ Ề Ệ Ả Ấ Ệ
PHÂN PH IỐ
1. Quan h s n xu tệ ả ấ
Đi v i ch nghĩa duy v t l ch s , thì ố ớ ủ ậ ị ử “quan h s n xu t”ệ ả ấ là m t trongộ
nh ng khái ni m c b n, góp ph n ph n ánh c u trúc và logic v n đng c a cácữ ệ ơ ả ầ ả ấ ậ ộ ủ
hình thái kinh t - xã h i. Lênin cho r ng: ế ộ ằ “Ch có đem nh ng quan h xã h iỉ ữ ệ ộ
vào nh ng quan h s n xu t và đem nh ng quan h s n xu t vào trình đ c aữ ệ ả ấ ữ ệ ả ấ ộ ủ
nh ng l c l ng s n xu t thì ta m i có đc m t c s v ng ch c đ quanữ ự ượ ả ấ ớ ượ ộ ơ ở ữ ắ ể
3
Ti u lu n Quá trình s n xu t và l u thông TBCNể ậ ả ấ ư Văn Công Vũ
ni m s phát tri n c a nh ng hình thái kinh t - xã h i là m t quá trình l ch sệ ự ể ủ ữ ế ộ ộ ị ử
t nhiên”ự1.
Quan h s n xu t là quan h gi a ng i v i ng i trong quá trình s nệ ả ấ ệ ữ ườ ớ ườ ả
xu t (s n xu t và tái s n xu t).ấ ả ấ ả ấ Trong quá trình s n xu t n y sinh nhi u m iả ấ ả ề ố
quan h , nh ng đây ta ch xét ba m i quan h c b n mà C.Mác coi đó là baệ ư ở ỉ ố ệ ơ ả
m t c a quan h s n xu t. Quan h s n xu t g m ba m t c b n sau đây:ặ ủ ệ ả ấ ệ ả ấ ồ ặ ơ ả
- Quan h s h u đi v i t li u s n xu t: Nói lên r ng trong quá trình s nệ ở ữ ố ớ ư ệ ả ấ ằ ả
xu t, ng i lao đng đang s d ng nh ng t li u s n xu t đó c a ai, và ai làấ ườ ộ ử ụ ữ ư ệ ả ấ ủ
ng i có quy n đnh đo t t li u s n xu t đó. Trong quan h s n xu t, quan hườ ề ị ạ ư ệ ả ấ ệ ả ấ ệ
s h u đi v i t li u s n xu t đóng vai trò quy t đnh vì nó quy t đnh b nở ữ ố ớ ư ệ ả ấ ế ị ế ị ả
ch t c a quan h s n xu t.ấ ủ ệ ả ấ
- Quan h trong t ch c qu n lý và phân công lao đng: Nói lên đa v và vaiệ ổ ứ ả ộ ị ị
trò c a các t p đoàn khác nhau, nói lên s trao đi gi a các t p đoàn xã h i v iủ ậ ự ổ ữ ậ ộ ớ
nhau. Tuy ph thu c vào quan h s h u đi v i t li u s n xu t, nh ng trongụ ộ ệ ở ữ ố ớ ư ệ ả ấ ư
th c t quan h trong t ch c, qu n lý và phân công lao đng cũng có vai trò r tự ế ệ ổ ứ ả ộ ấ
quan tr ng. Ngay c khi ch đ s h u ch a có gì thay đi, nh ng n u có m tọ ả ế ộ ở ữ ư ổ ư ế ộ
ph ng th c qu n lý h p lý thì s n xu t v n có b c phát tri n.ươ ứ ả ợ ả ấ ẫ ướ ể
- Quan h phân ph i s n ph m lao đng: Là cách th c phân ph i k t quệ ố ả ẩ ộ ứ ố ế ả
s n xu t cho nh ng quan h v i quá trình đó, đi u đó ph thu c vào quan hả ấ ữ ệ ớ ề ụ ộ ệ
c a h đi v i t li u s n xu t, nh ng n u phân ph i công b ng s thúc đyủ ọ ố ớ ư ệ ả ấ ư ế ố ằ ẽ ấ
quá trình s n xu t phát tri n.ả ấ ể
Ba m t nói trên quan h h u c v i nhau, không tách r i nhau. Trong đóặ ệ ữ ơ ớ ờ
quan h s h u đi v i t li u s n xu t có ý nghĩa quy t đnh đi v i nh ngệ ở ữ ố ớ ư ệ ả ấ ế ị ố ớ ữ
quan h khác. B n ch t b t k quan h s n xu t nào cũng đu ph thu c vàoệ ả ấ ấ ỳ ệ ả ấ ề ụ ộ
v n đ t li u s n xu t ch y u trong xã h i gi i quy t nh th nào. ấ ề ư ệ ả ấ ủ ế ộ ả ế ư ế
1 V.I.Lênin- Toàn t p, t p 4. Nxb ti n b Mát- xc va, 1974ậ ậ ế ộ ơ
4
Ti u lu n Quá trình s n xu t và l u thông TBCNể ậ ả ấ ư Văn Công Vũ
Quan h s n xu t có vai trò to l n trong s phát tri n xã h i. Khi quan hệ ả ấ ớ ự ể ộ ệ
s n xu t phù h p v i trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t t o thành quyả ấ ợ ớ ộ ể ủ ự ượ ả ấ ạ
lu t thúc đy s phát tri n c a xã h i. Cùng v i quá trình phát tri n c a l cậ ẩ ự ể ủ ộ ớ ể ủ ự
l ng s n xu t, quan h s n xu t phù h p đã thúc đy xã h i loài ng i l nượ ả ấ ệ ả ấ ợ ẩ ộ ườ ầ
l t phát tri n qua năm hình thái kinh t - xã h i: Công xã nguyên th y (C ngượ ể ế ộ ủ ộ
s n nguyên th y), Chi m h u nô l , Phong ki n, T b n ch nghĩa và Xã h iả ủ ế ữ ệ ế ư ả ủ ộ
ch nghĩa.ủ
2. Quan h phân ph i ệ ố
Phân ph i là ph m trù kinh t chính tr c b n, ph n ánh quan h xã h iố ạ ế ị ơ ả ả ệ ộ
trong vi c phân chia các ngu n l c, c a c i xã h i. Phân ph i là m t m t c b nệ ồ ự ủ ả ộ ố ộ ặ ơ ả
c a quan h s n xu t (s h u - t ch c qu n lý - phân ph i), đng th i là m tủ ệ ả ấ ở ữ ổ ứ ả ố ồ ờ ộ
khâu quan tr ng trong quá trình tái s n xu t xã h i (s n xu t - phân ph i - traoọ ả ấ ộ ả ấ ố
đi - tiêu dùng).ổ Trong n n kinh t th tr ng, quan h phân ph i c n đc xemề ế ị ườ ệ ố ầ ượ
xét d i nhi u ph ng di n, g m s đa d ng c a ch th phân ph i, s phongướ ề ươ ệ ồ ự ạ ủ ủ ể ố ự
phú c a khách th phân ph i và ph ng th c phân ph i.ủ ể ố ươ ứ ố
Bàn v vai trò c a phân ph i trong n n s n xu t xã h i, F.Ăngghen choề ủ ố ề ả ấ ộ
r ng: ằ“S phân ph i ch ng nào mà còn b nh ng lý do thu n tuý kinh t chi ph i,ự ố ừ ị ữ ầ ế ố
thì nó s đc đi u ti t b i l i ích c a s n xu t, r ng s n xu t s đc thu nẽ ượ ề ế ở ợ ủ ả ấ ằ ả ấ ẽ ượ ậ
l i trên h t trong m i ph ng th c phân ph i mà m i thành viên trong xã h i cóợ ế ọ ươ ứ ố ọ ộ
th phát tri n, duy trì và th c hi n nh ng năng khi u c a h m t cách toàn di nể ể ự ệ ữ ế ủ ọ ộ ệ
nh t”ấ2.
Ta th y r ng m i m t hình thái kinh t xã h i đu bao g m c m t hấ ằ ỗ ộ ế ộ ề ồ ả ộ ệ
th ng ph c t p các l i ích mà trong đó l i ích kinh t đóng vai trò quy t đnh.ố ứ ạ ợ ợ ế ế ị
Các l i ích kinh t đc quy đnh b i quan h s n xu t cua m i ch đ xã h i,ợ ế ượ ị ở ệ ả ấ ỗ ế ộ ộ
2 Ph.Ăngghen: Ch ng Đuy – rich, Nxb.S th t, Hà N i, 1960ố ự ậ ộ
5
