TÝn ng−ìng d©n gian cña ng−êi Th¸i
Khãa luËn tèt nghiÖp Lang ThÞ Hµ: VHDT 11A
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI
KHOA VĂN HOÁ DÂN TỘC THIỂU SỐ
**********************
LANG THỊ HÀ
TÊN ĐỀ TÀI:
TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN CỦA NGƯỜI
THÁI Ở XÃ CHÂU TIẾN, HUYỆN QUỲ HỢP,
TỈNH NGHỆ AN
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN VĂN HOÁ
CHUYÊN NGÀNH VĂN HOÁ DÂN TỘC THIỂU SỐ
MÃ SỐ: 608
Hướng dẫn khoa học: Th.S HOÀNG VĂN HÙNG
HÀ NỘI: 06/2009
TÝn ng−ìng d©n gian cña ng−êi Th¸i
Khãa luËn tèt nghiÖp Lang ThÞ Hµ: VHDT 11A
2
Lêi c¶m ¬n
Trong thêi gian nghiªn cøu vµ kh¶o s¸t thùc ®Þa ®Ò tµi tÝn ng−ìng d©n gian
cña ng−êi Th¸i ë x· Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An, em ®· nhËn
®−îc sù h−íng dÉn tËn t×nh cña thÇy gi¸o Th.s Hoµng V¨n Hïng còng nh− sù
gióp ®ì cña c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa V¨n hãa d©n téc thiÓu sè.
Tõ t×nh c¶m vµ ý thøc cña m×nh, em xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì tËn
t×nh cña thÇy gi¸o Th.s Hoµng V¨n Hïng. §· trùc tiÕp h−íng dÉn chØ b¶o em
trong suÊt qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi. Nhân đây em göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi
c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o trong khoa V¨n hãa d©n téc thiÓu sè.
Xin tr©n träng c¶m ¬n UBND x· Ch©u TiÕn vµ bµ con c« b¸c, c¸c thÇy
cóng, c¸c nghÖ nh©n, c¸c giµ lµng, tr−ëng b¶n ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp ®ì ®Ó viÖc
hoµn thµnh khãa luËn ®−îc tèt h¬n.
Do ®iÒu kiÖn vµ tr×nh ®é cã h¹n nªn ®Ò tµi cßn nhiÒu h¹n chÕ, kÝnh mong
héi ®ång gi¸m kh¶o, thÇy c«, b¹n bÌ ®ãng gãp ý kiÕn quý b¸u ®Ó ®Ò tµi ®−îc
hoµn chØnh h¬n.
Mét lÇn n÷a em xin ch©n thµnh c¶m ¬n.
Sinh viªn
Lang ThÞ Hµ
TÝn ng−ìng d©n gian cña ng−êi Th¸i
Khãa luËn tèt nghiÖp Lang ThÞ Hµ: VHDT 11A
3
Môc lôc
PhÇn më ®Çu Trang
1. Lý do chän ®Ò tµi....................................................................................5
2. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi....................................................................6
3. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. .........................................................6
4. Môc ®Ých nghiªn cøu..............................................................................6
5. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu.........................................................................7
6. §ãng gãp khoa häc cña ®Ò tµi.................................................................7
7. KÕt cÊu néi dung ®Ò tµi...........................................................................7
Ch−¬ng 1: kh¸i qu¸t vÒ m«i tr−êng tù nhiªn, x∙ héi cña
ng−êi Th¸i ë x∙ Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An.
1.1. VÞ trÝ ®Þa lý, ®iÒu kiÖn tù nhiªn.............................................................9
1.1.1. VÞ trÝ ®Þa lý.........................................................................................9
1.1.2. KhÝ hËu .............................................................................................9
1.1.3. S«ng suèi, nói ®åi............................................................................10
1.1.4. Tµi nguyªn thiªn nhiªn, kho¸ng s¶n................................................11
1.2 LÞch sö c− tró vµ ph¸t triÓn cña ng−êi Th¸i ë Quú Hîp......................13
1.2.1. Nhãm Tµy M−êng ...........................................................................14
1.2.2. Nhãm Tµy M−êi...............................................................................14
1.2.3. Nhãm Tµy Thanh.............................................................................15
1.3. T×nh h×nh kinh tÕ, v¨n hãa, x· héi cña ng−êi Th¸i ë x· Ch©u TiÕn,
huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An.................................................................16
1.3.1. D©n c−.............................................................................................16
1.3.2. C¬ së h¹ tÇng ..................................................................................16
TÝn ng−ìng d©n gian cña ng−êi Th¸i
Khãa luËn tèt nghiÖp Lang ThÞ Hµ: VHDT 11A
4
1.3.3 Mét sè nÐt chÝnh vÒ tËp qu¸n kinh tÕ...............................................17
!.3.4 Nh÷ng nÐt chÝnh vÒ v¨n hãa, x· héi cña Th¸i ..................................19
Ch−¬ng 2: tÝn ng−ìng d©n gian trong ®êi sèng x∙ héi cña
ng−êi Th¸i ë x∙ Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An
2.1. Quan niÖm vÒ tÝn ng−ìng t©m linh trong ®êi sèng ®ång bµo..............24
2.2. TÝn ng−ìng t©m linh thê cóng trêi, thê cóng nh÷ng ng−êi cã c«ng lËp
b¶n, dùng m−êng vµ tÝn ng−ìng thê cóng tæ tiªn................................................26.
2.2.1. TÝn ng−ìng t©m linh thê cóng trêi...................................................26
2.2.2. TÝn ng−ìng t©m linh thê cóng nh÷ng ng−êi cã c«ng lËp b¶n, dùng
m−êng...................................................................................................................31
2.2.3. TÝn ng−ìng t©m linh thê cóng tæ tiªn...............................................36
2.3. TÝn ng−ìng t©m linh sïng b¸i tù nhiªn...............................................40
2.4. TÝn ng−ìng d©n gian trong sinh ho¹t hµng ngµy cña ®ång bµo Th¸i ë
x· Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An.....................................................42
2.4.1. Kh¸i l−îc vÒ nghÒ lµm ThÇy mo, thÇy cóng.....................................42
2.4.2. Tôc gi¶i h¹n (kª xª) trong ®êi sèng t©m linh cña ®ång bµo Th¸i.....51
2.4.3. Tôc gäi hån trong ®êi sèng t©m linh cña ®ång bµo Th¸i.................53
2.4.4. Tôc buéc vÝa, buéc chØ cæ tay (h¨ng v¾n) cña ®ång bµo Th¸i..........55
2.4.5. TÝn ng−ìng t©m linh trong c¸c nghi lÔ vßng ®êi cña d©n téc Th¸i...59
Ch−¬ng 3: tÝn ng−ìng d©n gian trong ®êi sèng v¨n hãa, x∙
héi cña ng−êi Th¸i ngµy nay
3.1. Thùc trang vÒ tÝn ng−ìng t©m linh cña ®ång bµo ngµy nay................82
3.2. Nh÷ng yÕu tè chÝnh t¸c ®éng dÕn tÝn ng−ìng d©n gian cña ®ång bµo
Th¸i ë x· Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An..........................................83
3.3. Nh÷ng biÕn ®æi vÒ tÝn ng−ìng d©n gian trong ®êi sèng t©m linh cña
®ång bµo..............................................................................................................84
TÝn ng−ìng d©n gian cña ng−êi Th¸i
Khãa luËn tèt nghiÖp Lang ThÞ Hµ: VHDT 11A
5
3.3.1. Nh÷ng biÕn ®æi vÒ lßng tin..............................................................84
3.3.2. Nh÷ng biÕn ®æi vÒ nghi lÔ...............................................................85
3.4. Mét sè vÊn ®Ò ®Æt ra hiÖn nay.............................................................86
3.5. Mét sè kiÕn nghÞ vµ ®Ò xuÊt ®Ó b¶o tån nÐt ®Ñp v¨n hãa tÝn ng−ìng
d©n gian cña d©n téc Th¸i.....................................................................................88
3.6. H−íng b¶o tån nÐt ®Ñp v¨n hãa tÝn ng−ìng d©n gian cña ®ång bµo
Th¸i ë x· Ch©u TiÕn, huyÖn Quú Hîp, tØnh NghÖ An..........................................89
3.6.1. Nh÷ng nÐt v¨n hãa ®Æc s¾c cÇn gi÷ g×n............................................90
3.6.2. Mét sè hñ tôc l¹c hËu cÇn xãa bá.....................................................91
KÕt luËn......................................................................................................99
Tµi liÖu tham kh¶o....................................................................................100
Phô lôc.....................................................................................................104