7
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA DÂN TỘC THIỂU SỐ
LỄ CƯỚI NGƯỜI DAO ĐỎ XÃ THANH KIM, HUYỆN SA PA,
TỈNH LÀO CAI VÀ NHỮNG BIẾN ĐỔI
TRONG MÔI TRƯỜNG NGÀY NAY
Khóa luận tốt nghiệp cử nhân văn hóa
Ngành: Văn hóa dân tộc thiểu số
Sinh viên thực hiện: CHẢO VĂN LÂM
Giảng viêng hướng dẫn: TS. TRẦN HỮU SƠN
HÀ NỘI - 2010
8
Lêi c¶m ¬n
Trong qu¸ tr×nh ®i s©u t×m hiÓu vµ nghiªn cøu “LÔ c−íi ng−êi
Dao §á x∙ Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai vµ nh÷ng biÕn
®æi trong m«i tr−êng x∙ héi ngµy nay”, em nhËn ®−îc sù gióp ®ì tËn
t×nh cña ng−êi d©n vµ c¸c vÞ l∙nh ®¹o t¹i ®Þa ph−¬ng, ®∙ cung cÊp
nh÷ng t− liÖu cÇn thiÕt cho ®Ò tµi. H¬n n÷a em cßn nhËn ®−îc sù
quan t©m, ®éng viªn, khuyÕn khÝch, gióp ®ì tËn t×nh cña c¸c thÇy c«
Khoa V¨n ho¸ D©n téc thiÓu sè, tr−êng §¹i häc V¨n ho¸ Hµ Néi.
§Æc biÖt lµ sù chØ b¶o s¸t sao, trùc tiÕp cña TS. TrÇn H÷u S¬n Gi¸m
®èc Së V¨n ho¸ ThÓ thao vµ Du lÞch tØnh Lµo Cai ®Ó em hoµn thµnh
tèt Kho¸ luËn nµy.
Do thêi gian còng nh− tr×nh ®é nghiªn cøu cña em cßn nhiÒu
h¹n chÕ nªn trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh Kho¸ luËn kh«ng tr¸nh
khái nh÷ng thiÕu sãt nhÊt ®Þnh. VËy, em kÝnh mong quý thÇy c« vµ
c¸c b¹n gãp ý ®Ó Kho¸ luËn nµy ®−îc hoµn thiÖn h¬n. Qua ®©y, em
xin göi tíi thÇy c« Khoa V¨n ho¸ D©n téc thiÓu sè, TS. TrÇn H÷u
S¬n lêi chóc søc khoÎ vµ lêi c¶m ¬n s©u s¾c nhÊt.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Ng−êi viÕt
Ch¶o V¨n L©m
9
Môc lôc
Më ®Çu…………………………………………….……………………….……7
1. Lý do chän ®Ò tµi…….……………………………….……………...……….7
2. LÞch sö nghiªn cøu……….…………………………………………………..8
3. Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi……………………………………………10
4. §èi t−îng, ph¹m vi vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi……………...10
5. §ãng gãp cña ®Ò tµi…………………………………………..……………..11
6. Bè côc cña kho¸ luËn………………………………………..………...……12
Ch−¬ng 1: Kh¸i qu¸t vÒ ng−êi dao ®á x∙ thanh kim,
huyÖn sa pa, tØnh lμo cai
1.1. Kh¸i qu¸t vÒ ng−êi Dao §á x· Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo
Cai……………………………………………………….……….…………..…13
1.2. Kinh tÕ truyÒn thèng cña ng−êi Dao §á x· Thanh Kim, huyÖn Sa
Pa, tØnh Lµo Cai ………………………………………………….…..………..15
1.2.1. Kinh tÕ n«ng nghiÖp truyÒn thèng………………….………..….15
1.2.1.1. Trång trät………………………………………..……...15
1.2.1.2. Ch¨n nu«i……………………………………..………....17
1.2.2. Kinh tÕ tiÓu thñ n«ng nghiÖp……………………….…..………..17
1.3. Quan hÖ vµ kÕt cÊu x· héi cña ng−êi Dao §á x· Thanh Kim, huyÖn Sa
Pa, tØnh Lµo Cai ……………………………………..………………..……….20
1.3.1. Quan hÖ lµng (B¶n)……………………….…………..………….20
1.3.2. Quan hÖ dßng hä…………………………….………..…..………21
1.3.3. Quan hÖ gia ®×nh…………………………….……….….………..22
1.4. V¨n ho¸ truyÒn thèng…………………………………….……....………23
10
1.4.1. TÝn ng−ìng d©n gian………………………….…………..………23
1.4.2. Phong tôc tËp qu¸n theo chu kú ®êi ng−êi…………….…..……25
1.4.3. LÔ - TÕt - Héi vµ trß ch¬i d©n gian………………….…..……….30
1.4.4. Èm thùc………………………………………………….….……32
1.4.5. V¨n häc nghÖ thuËt d©n gian………………………..…..………35
1.4.6. Tri thøc d©n gian…………………………………………………37
Ch−¬ng 2: Nghi lÔ c−íi cæ truyÒn vμ c¸c h×nh thøc nghÖ
thuËt trong lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á x∙ Thanh Kim,
huyÖn Sa Pa, tØnh Lμo Cai
2.1. Quan niÖm vµ nguyªn t¾c h«n nh©n…………………......................……39
2.2. Nghi lÔ c−íi……………………………………………………….………..41
2.2.1. LÔ so tuæi “bµy n×n keng”……………………….……….………41
2.2.2. LÔ dÆm ngâ “m×nh th« n×n keng”………………………………44
2.2.3. LÔ ¨n hái “giai tÞnh ®¾p ãn”……………………………..………44
2.2.4. LÔ c−íi “chÝp xiªn” “chÈu sh×ng ccha”……....................………45
2.2.4.1. Nh÷ng c«ng t¸c chuÈn bÞ cho ngµy c−íi………..………45
2.2.4.2. LÔ ®−a vµ ®ãn d©u…………….…………...……….….…47
2.2.4.3. C¸c nghi lÔ ®Ó cho c« d©u vµ ®oµn ®−a d©u vµo nhµ.…..50
2.2.4.4. Hai b÷a c¬m nghi lÔ trong lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á
x∙ Thanh Kim………………………...………………………….………..……53
2.2.4.5. Lµm lÔ “C¸ nh¶y” – “Bnhµu th×u”……………..….……63
2.2.5. LÔ l¹i mÆt “ï Þ phliªn”………………………………… …..……64
2.3. C¸c h×nh thøc nghÖ thuËt…….………………………….………….……65
2.3.1. NghÖ thuËt trong trÝ trong lÔ c−íi ng−êi Dao §á x∙ Thanh
Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai……………………………………...………. 65
11
2.3.1.1. Trang trÝ c¸c ®Þa ®iÓm diÔn ra lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á
x∙ Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai………………….……..………..65
2.3.1.2. Trang trÝ trang phôc lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á x∙
Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai……………..……………………….. 66
2.3.2. NghÖ thuËt ng«n tõ……………………………….……..……….69
2.3.2.1. D©n ca lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á x∙ Thanh Kim, huyÖn
Sa Pa, tØnh Lµo Cai cã trªn b¶y m−¬i bµi h¸t theo tr×nh tù trong b÷a c¬m nghi
lÔ thø hai……………………………………….................……...…………..…69
2.3.2.2. ThÓ th¬ trong d©n ca lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á x∙
Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai……………………………..…...……70
2.3.2.3. VÇn vµ nhÞp ®iÖu…………………………...…..………..71
2.3.2.4. H×nh t−îng…………………………………………...….72
2.3.2.5. NghÖ thuËt thêi gian - Kh«ng gian nghÖ thuËt trong
nghi lÔ c−íi ng−êi Dao §á x∙ Thanh Kim, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai……..73
2.3.3. NghÖ thuËt ©m nh¹c …………………………………..…………74
Ch−¬ng 3: BiÕn ®æi vμ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong lÔ
c−íi cña ng−êi Dao §á x∙ Thanh Kim, huyÖn Sa Pa,
tØnh Lμo Cai
3.1. NhËn xÐt vÒ lÔ c−íi truyÒn thèng cña ng−êi Dao §á x· Thanh Kim,
huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai…………………………….……………….….….76
3.1.1. NÐt ®Ñp trong nghi lÔ c−íi…………………………….…...…….76
3.1.2. Nh÷ng hñ tôc cßn tån t¹i trong nghi lÔ c−íi…………….….…..78
3.2. BiÕn ®æi vÒ nghi lÔ c−íi cña ng−êi Dao §á x· Thanh Kim, huyÖn Sa
Pa, tØnh Lµo Cai trong m«i tr−êng ngµy nay………………………..……….78
3.2.1. BiÕn ®æi vÒ h«n nh©n vµ nghi lÔ c−íi ngµy nay…………..…….79
3.2.2. Tiªu chuÈn chän vî, chän chång………………………….…….80