1
SỞ Y TẾ TỈNH YÊN BÁI
BỆNH VIỆN SẢN - NHI
TÀI LIỆU
TƯ VẤN, GIÁO DỤC SỨC KHOẺ BÀ
MẸ CHO TRẺ BÚ GIỜ ĐẦU SAU SINH
( Ban hành kèm theo QĐ số: /QĐ-BVSN ngày 30 tháng 8 năm 2022)
TL.01. KS
Tài liệu lưu hành nội bộ
2
I. MỤC TIÊU:
- Hiểu được tầm quan trọng và lợi ích cho trẻ bú sớm giờ đầu sau sinh.
- Hướng dẫn được bà mẹ cho con bú sớm và bú mẹ trong giờ đầu sau sinh
- Hướng dẫn các bà mẹ giữ gìn nguồn sữa để nuôi con.
II. NỘI DUNG:
1. Tầm quan trọng và lợi ích cho trẻ bú sớm giờ đầu sau sinh.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tự nhiên tốt nhất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh và
trẻ nhỏ. Bú mẹ mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và bé. Theo Tổ chức Y tế thế
giới (WHO), nên cho trẻ bú ngay trong vòng một giờ đầu sau giúp trẻ tận dụng
hết nguồn sữa non quý giá của mẹ; hạn chế nguy cơ đối với cả mẹ và bé. Tại Việt
Nam trong nhiều năm qua cũng khuyến khích nên cho bé bú sớm 1 giờ đầu sau
sinh làm giải pháp chăm sóc sau sinh cho thai phụ.
❖Tại sao cho trẻ bú sớm lại quan trọng?
Trong sữa mẹ có đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu phát triển của
trẻ. Sữa mẹ được tạo ra trong những tháng cuối của thời kỳ mang thai và được
tiết ra sớm ngay sau khi sinh. Đối với việc nuôi con bằng sữa mẹ, thời điểm quyết
định tất cả. Trẻ được cho bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh có nhiều cơ hội
được sống hơn. Những trẻ phải chờ lâu mới được cho bú mẹ phải đối mặt nhiều
hơn với các nguy cơ có thể nguy hiểm đến tính mạng. Theo ước tính của Tổ chức
Y tế Thế giới: 22% các trường hợp tử vong ở trẻ sơ sinh có thể phòng tránh được
nếu được bú sữa mẹ sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh.
Ảnh minh họa
❖Những lợi ích của việc cho trẻ bú sớm trong vòng 1h đầu sau sinh:
3
Những lợi ích "vàng" khi cho trẻ bú mẹ 1 giờ sau sinh được các chuyên gia
khuyến khích mẹ nên thực hiện để giúp con nhận được nguồn dinh dưỡng quý giá
giúp trẻ sơ sinh hấp thụ được hàm lượng lớn chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe lẫn
phát triển trí não. Nguồn sữa non này cực kì phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt của
trẻ sơ sinh, tăng sức đề kháng cho trẻ để chống lại các bệnh nhiễm khuẩn. Thành
phần sữa non ngoài dinh dưỡng còn chứa kháng thể (IgA), các tế bào bạch cầu để
bảo vệ cơ thể trẻ, chống nhiễm khuẩn, dị ứng, các yếu tố phát triển giúp hệ tiêu
hóa của trẻ trưởng thành và không dung nạp thức ăn khác.
Ngoài ra, sữa non còn có nhiều vitamin A có tác dụng phòng chống các
bệnh nhiễm khuẩn, chống khô mắt. Hơn nữa, sữa non còn có tác dụng tống phân
su và đào thải bilirubin làm giảm triệu chứng vàng da sinh lí ở trẻ.
Trẻ bú sớm do động tác mút đầu vú của trẻ gây phản xạ lên tuyến yên làm tiết
oxytocin nên tử cung sẽ co chặt hơn, tránh được băng huyết sau đẻ.Việc cho trẻ
bú sớm sau khi sinh, sẽ tạo thêm sợi dây liên kết mối quan hệ gắn bó giữa mẹ và
bé.
Cho trẻ bú sớm sẽ kích thích cơ thể mẹ bài tiết sữa sớm, tránh được hiện
tượng cương tức vú, áp xe vú, khả năng tiết sữa kéo dài hơn và thời gian cho con
bú lâu hơn.
Cho trẻ bú ngay sau đẻ cũng giúp bé bú đúng cách ngay từ đầu, nuôi con
bằng sữa mẹ dễ thành công hơn. Vì thế, ngay sau khi đẻ cần cho trẻ nằm cạnh mẹ
và cho trẻ bú sớm trong 1 giờ đầu tiên.
฀ Tất cả mọi bà mẹ đều có khả năng sản sinh đủ sữa để nuôi con trong những
ngày đầu bé chào đời. Ngày đầu ra đời, kích thước dạ dày của bé chỉ bằng quả
nho nên chỉ chứa được 5 – 7ml sữa mỗi lần bú và sẽ đi tiểu chỉ 1 – 2 lần, nước
tiểu có màu vàng nhạt. Mẹ nên thường xuyên cho trẻ bú sữa mẹ để tạo cho bé
thói quen ăn uống lành mạnh đồng thời kích thích sữa về dồi dào.
฀ Ngoài bú sữa non của mẹ ra, không cần và không nên cho trẻ uống bất cứ
thứ nước gì (nước cam thảo, nước đường, nước sâm, nước lọc...) ngay sau sinh.
2. Hướng dẫn cách cho trẻ bú đúng.
- Hướng dẫn bà mẹ cho con bú đúng: Trẻ ngậm bắt vú đúng (Miệng
trẻ mở rộng, Lưỡi trẻ hướng ra trước và có thể nhìn thấy được phía trên lợi. Môi
dưới hướng ra ngoài. Cằm trẻ chạm vào vú mẹ. Nhìn thấy quầng vú phía trên
nhiều hơn quầng vú phía dưới).. Việc trẻ bú đúng sẽ được nhiều sữa hơn và mẹ
không bị đau rát, nứt cổ gà hoặc căng tức sữa.
4
a b
a. Cách ngậm bắt vú đúng
b. Cách ngậm bắt vú sai
Hình 1. Cách ngậm bắt vú của trẻ khi bú mẹ
- Tư thế cho bú đúng (đầu và thân trẻ ở trên cùng một đường thẳng,
mặt trẻ đối diện với vú và môi trẻ đối diện với núm vú, thân trẻ sát với mẹ, đỡ
toàn bộ người trẻ).
- Trẻ bú có hiệu quả (mút chậm, sâu, thỉnh thoảng dừng lại rồi bú tiếp.
Có thể nhìn hoặc nghe thấy tiếng trẻ nuốt).
- Phát hiện các trường hợp có khó khăn khi cho bú mẹ để hướng dẫn
chi tiết.
❖Tư vấn các trường hợp cụ thể:
- Với trẻ sinh thường khỏe mạnh được tiếp xúc da kề da với mẹ ngay
sau sinh: cho trẻ bú khi trẻ có dấu hiệu đòi bú như mở miệng, thè lưỡi, mút ngón
tay, ngọ nguậy, quay đầu bên nọ bên kia như đang tìm kiếm gì đó...
5
- Đối với trẻ sinh mổ thì việc cho con bú ngay sau 1 giờ sinh cũng đều
rất quan trọng và cần thiết. Nếu sinh mổ, mẹ có thể cho con bú ngay khi có thể bế
bé và tiếp xúc da trong lúc chờ đợi.
- Với trẻ sinh đôi có thể cho cả hai bé bú cùng một lúc hoặc một bé bú
trước, một bé bú sau.
- Đối với trẻ mặc dù nhẹ cân nhưng đủ tháng thì mẹ vẫn có thể cho bé
bú ngay và nên cho bé bú thường xuyên hơn.
- Với trẻ thiếu tháng nếu chưa thể bú mẹ ngay nên vắt sữa ra để cho
bé uống.
❖Những trường hợp sau đây cần tư vấn cho bà mẹ không nên nuôi con
bằng sữa mẹ:
Người mẹ bị nhiễm HIV/AIDS: trẻ bú mẹ có thể bị lây nhiễm do đó bà mẹ
không nên cho con bú. Trong trường hợp gia đình quá túng thiếu không thể nuôi
con bằng các sản phẩm thay thế sữa mẹ, nếu nguy cơ đứa bé có thể chết vì suy
dinh dưỡng thì vẫn cần khuyên bà mẹ cho con bú.
Các bà mẹ bị suy tim, lao phổi nặng hoặc có bệnh gan đang tiến triển cũng
nên khuyên không nên cho con bú vì nguy cơ cho cả mẹ và con.
Các bà mẹ đang phải điều trị các thuốc chống ung thư, thuốc điều trị bệnh động
kinh, thuốc hướng tâm thần cũng không nên cho con bú.
Không cho con bú khi mẹ có tổn thương núm vú (nứt núm vú..) và con
đang có tổn thương ở miệng: tưa miệng, viêm lợi...Cần vắt bỏ sữa đến khi điều trị
ổn định tiếp tục cho con bú mẹ trở lại.
3. Hướng dẫn cách giữ gìn nguồn sữa:
- Bà mẹ cần ăn no, nhiều bữa, đủ các chất dinh dưỡng; uống nhiều
nước (mỗi ngày khoảng 1,5 lít, nếu mùa hè ra nhiều mồ hôi cần uống nhiều hơn).
Kinh nghiệm dân gian để có nhiều sữa, bà mẹ có thể ăn cơm nếp, cháo móng giò,
nước sắc lá mít...
- Yếu tố quan trọng nhất để bà mẹ có nhiều sữa là phải cho con bú
càng nhiều càng tốt, và cho bú đúng phương pháp (tư thế bú mẹ và ngậm bắt vú
đúng). Cho bú nhiều sẽ kích thích mẹ tạo nhiều hocmon prolactin để tạo sữa.
- Đảm bảo giờ giấc nghỉ ngơi, ngủ 8 tiếng/ngày hoặc hơn.Cuộc sống
gia đình hòa thuận, hạnh phúc, không phải lo lắng buồn phiền cũng góp phần
không nhỏ vào việc giữ gìn nguồn sữa mẹ.
- Khi cho con bú nếu cần dùng thuốc men phải hỏi ý kiến thầy thuốc,
không nên tự động dùng thuốc vì có thể nguy hại cho con và có thể làm cạn sữa.
- Nếu vú bị cương tức cũng vẫn cần cho con bú.
- Tuyệt đối không dùng bình sữa cho trẻ ăn và cho trẻ ngậm núm vú
giả vì dễ nhiễm khuẩn và trẻ sẽ bỏ bú mẹ.
* Tài liệu tham khảo: