ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
____________________________
ISO 9001:2008
BÙI THỊ THƯƠNG
XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH
NGOẠI KHÓA VĂN HỌC
CHO HỌC SINH LỚP 11
TRƯỜNG THPT TỈNH TRÀ VINH
Chuyên ngành:
LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN
Mã số: 60140111
LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN
VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN
Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN THANH BÌNH
TRÀ VINH, NĂM 2015
- iii -
TÓM TẮT
Ngoại khoá văn học (NKVH) là một hình thức tự học tích cực, hiệu quả nhằm
mở rộng kiến thức văn học, kiến thức xã hội, giáo dục đạo đức, lòng yêu thiên nhiên,
quê hương, đất nước, con người, phát triển kĩ năng sống cho HS, góp phần nâng cao
chất lượng của giờ học chính khóa, v.v.
Để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học Văn, phát triển toàn diện
năng lực sáng tạo, tự học của HS, đa dạng hoá các hình thức giáo dục – dạy học trong
chương trình Ngữ văn THPT hiện hành, đề tài Xây dựng chương trình ngoại khóa
văn học cho học sinh lớp 11 trường THPT tỉnh Trà Vinh xác định những nhiệm
vụ cơ bản sau:
- Xác định cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc xây dựng chương trình
NKVH cho HS lớp 11 trường THPT.
- Đề xuất quy trình, cách thức xây dựng và vận dụng chương trình NKVH cho
học sinh lớp 11 trường THPT trên cả hai phương diện: đọc ngoại khoá văn học
(ĐNKVH) và hoạt động ngoại khoá văn học (HĐNKVH).
- Thiết kế giáo án, tổ chức dạy học thực nghiệm để đánh giá kết quả và tính
khả thi của việc ứng dụng đề tài vào thực tiễn giảng dạy.
Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, phần Nội dung
của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
Cơ sở lí luận của đề tài gồm cơ sở giáo dục học (nguyên lí học đi đôi với hành,
giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà
trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội), cơ sở lí luận dạy học (hoạt
động giáo dục ngoài giờ lên lớp), cơ sở lí luận và phương pháp dạy học Văn (dạy học
Văn gắn liền với cuộc sống).
- iv -
Cơ sở thực tiễn của đề tài được hình thành từ việc khảo sát thực trạng tổ chức
NKVH nói chung (qua tổng hợp ý kiến trên các phương tiện thông tin đại chúng) và
thực trạng tổ chức NKVH ở thành phố Trà Vinh nói riêng (qua các bảng hỏi, phiếu
điều tra).
Chương 2: Đề xuất chương trình NKVH cho HS lớp 11
Trên cơ sở làm rõ khái niệm; vị trí, vai trò; mục tiêu; nhiệm vụ; đặc điểm;
nguyên tắc tổ chức NKVH, luận văn triển khai xây dựng chương trình ĐNKVH (qua
3 hình thức cơ bản: đọc các tác phẩm có cùng tác giả, đọc các tác phẩm có cùng đề
tài, đọc các tác phẩm có cùng thể loại) và chương trình HĐNKVH (qua 7 hình thức:
Đố vui văn học; Sân khấu hóa tác phẩm; Sáng tác văn học; Tham quan, dã ngoại;
Trao đổi giao lưu với các tác giả đương thời; Thi kiến thức văn học; Sưu tầm văn học
địa phương); thiết kế thử nghiệm ĐNKVH cho cho bài học “Chiều tối” và HĐNKVH
cho hình thức Đố vui văn học.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Tập trung mô tả và phân tích một số dữ liệu cơ bản, đánh giá kết quả thực
nghiệm, xác định những việc làm được và chưa làm được trong quá trình thực
nghiệm…. để mở rộng phạm vi ứng dụng của luận văn vào thực tế giảng dạy sau này.
Kết luận
- NKVH được thực hiện dựa trên sự tự nguyện, tự giác của HS, đồng thời gắn
với mục tiêu, nội dung của chương trình chính khóa.
- Tổ chức NKVH là công việc vừa có ý nghĩa thực tiễn, vừa có ý nghĩa khoa học.
- NKVH là một hình thức để đánh giá HS theo quan điểm phát triển toàn diện.
- Dù mang tính chất thử nghiệm nhưng GV Ngữ văn các trường THPT tỉnh Trà
Vinh có thể điều chỉnh, bổ sung và vận dụng một cách sáng tạo một số kết quả nghiên
cứu của luận văn vào thực tế dạy học của mình.
- v -
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................ix
DANH SÁCH CÁC BẢNG ....................................................................................... x
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài.................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................................................... 5
3. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................. 8
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 8
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................................... 8
6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................... 8
7. Đóng góp của luận văn ......................................................................................... 9
8. Cấu trúc luận văn .................................................................................................. 9
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ........................... 10
1.1. Cơ sở lí luận ..................................................................................................... 10
1.1.1. Cơ sở giáo dục học...................................................................................... 10
1.1.1.1. Nguyên lý giáo dục .............................................................................. 10
1.1.1.2. Mục tiêu giáo dục ................................................................................ 11
1.1.2. Cơ sở lí luận dạy học .................................................................................. 12
1.1.2.1. Khái niệm ............................................................................................ 12
1.1.2.2. Vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ............................... 13
1.1.3. Cơ sở lí luận và phương pháp dạy học Văn ................................................ 14
1.1.3.1. Mục tiêu bộ môn Ngữ văn ................................................................... 14
1.1.3.2. Đặc điểm bộ môn Ngữ văn .................................................................. 16
- vi -
1.2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................. 17
1.2.1. Khảo sát thực trạng ..................................................................................... 17
1.2.2. Kết quả khảo sát .......................................................................................... 19
Chương 2: ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH NGOẠI KHÓA VĂN HỌC CHO
HỌC SINH LỚP 11 ................................................................................................. 36
2.1. Hoạt động ngoại khoá ...................................................................................... 36
2.1.1. Khái niệm .................................................................................................... 36
2.1.2. Vị trí, vai trò của hoạt động ngoại khoá ..................................................... 37
2.1.3. Mục tiêu, nhiệm vụ của hoạt động ngoại khoá ........................................... 38
2.1.4. Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa ........................................................... 39
2.1.5. Nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoại khoá .................................................. 40
2.1.5.1. Nguyên tắc về tính mục đích và kế hoạch ........................................... 40
2.1.5.2. Nguyên tắc về tính tự nguyện, tự giác ................................................. 41
2.1.5.3. Nguyên tắc kết hợp lãnh đạo sư phạm của thầy với tính tích cực, độc
lập, sáng tạo của học sinh ................................................................................. 41
2.1.5.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả ...................................................... 41
2.2. Ngoại khóa văn học ......................................................................................... 41
2.2.1. Khái niệm .................................................................................................... 41
2.2.2. Đọc ngoại khoá văn học ............................................................................. 42
2.2.3. Hoạt động ngoại khoá văn học ................................................................... 44
2.3. Vai trò của ngoại khóa văn học ........................................................................ 46
2.4. Mục đích, yêu cầu của ngoại khóa văn học ..................................................... 47
2.4.1. Mục đích của ngoại khóa văn học .............................................................. 47
2.4.2. Yêu cầu của ngoại khóa văn học ................................................................ 48
2.4.2.1. Yêu cầu về hình thức ........................................................................... 48
2.4.2.2. Yêu cầu về nội dung ............................................................................ 48
2.5. Nguyên tắc xây dựng chương trình ngoại khóa văn học ................................. 49
2.5.1. Nguyên tắc xây dựng chương trình đọc ngoại khóa văn học ..................... 49